مهمترین لحظات برای هر مادری لحظه به دنیا آمدن کودکش است که در تمام ثانیههای آن باید ماما نقش موثری داشته باشد. سالها قبل قابلهها به مادران کمک میکردند تا کودک خود را به راحتی به دنیا بیاورند ولی اکنون این مسؤولیت بر عهده ماماها و متخصصان زنان و زایمان است. با توجه به استاندارد سازمان بهداشت جهانی و تعداد زایمان در کشور، آمار این افراد نباید کمتر از کودکانی باشد که سالانه متولد میشوند. این در حالی است که در کشور ما باوجود کمبود تعداد ماماهای شاغل نسبت به تولدهای سالانه، 47 هزار ماما وجود دارد که دوسوم آنها بیکارند. بهبود مشکلات ماماها نیازمند کار کارشناسی است. در چند سال گذشته کارشناسی دقیقی در رشتههای مختلف پزشکی انجام نگرفته و هنوز شاهد مشکلات پزشکی و مامایی هستیم.
نوشین زندهزبان، عضو شورای عالی مامایی نظام پزشکی، به عنوان نماینده پیگیری کننده مشکلات این قشر در گفتوگو با «وطنامروز» با تأکید بر کم اعتنایی مسؤولان درباره مشکلات ماماها افزود: مدتهاست که در پی تثبیت جایگاه مامایی در سیستم بهداشت و درمان هستیم ولی متأسفانه متولیان این امر نمیخواهند به این نابسامانی پایان دهند. وی ادامه داد: طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، در حضور ماما60 درصد و در حضور متخصص 20 درصد زایمان بهطور طبیعی انجام میگیرد که این آمار درکشور ما بسیار متفاوت است به طوریکه بیشترین زایمانها در حضور متخصصان و به صورت سزارین انجام میشود. این مساله باعث شده تا آمار سزارین در ایران به بیش از 90 درصد برسد. مهمترین عامل افزایش سزارین در کشور کمرنگ شدن نقش ماماها در مدیریت زایمان طبیعی است. زندهزبان با اشاره به اینکه ماماها در معرض بسیاری از تنگناها قرار دارند خواستار حرکت جدی مسؤولان برای کاهش مشکلات ماماها شد و عنوان کرد: از مهمترین مشکلات ماماها متزلزل بودن جایگاه مامایی در سیستم بهداشت و درمان، وجود نداشتن مدیریت مستقل مامایی، نبود امنیت شغلی و نادیده گرفتن شرح وظایف آنهاست. همچنین به کارگیری ماماها در کارهای غیر تخصصی، نبود تسهیلات عادی برای شغل ماماها، لحاظ نشدن نظرات کارشناسی گروههای مامایی و نبود قرارداد با سازمانهای بیمهگر از دیگر مشکلات این گروه است. وی در ادامه بیان ميكند: انحلال مامایی کمرنگ شدن نقش ماما در نظام سلامت را به دنبال دارد و باید بیش از این به آن توجه کرد چرا که این افراد در معرض طیف وسیعی از آسیب ها قرار دارند. زندهزبان آسیب مهرههای کمری را یک از مشکلاتی میداند که در نتیجه ایستادنهای طولانی مدت به هنگام اینداکشن، زایمان و پس از زایمان گریبانگر ماماها میشود؛ آسیبی که درکشور ما به دلیل رعایت نشدن نسبت ماما به بیمار با شدت بیشتری خودنمایی میکند. نسبت استاندارد تعداد ماماها به تعداد بیمار، بهصورت طبیعی به ترتیب باید یک به دو، هنگام زایمان یک به یک و پس از زایمان نیز یک به دو است. زندهزبان برای رفع یا کاهش آسیبهای هنگام کار به پرستاران توصیه میکند در پایان شیفتها استراحت کافی داشته باشند و از ایستادنهای طولانی مدت بپرهیزند. ایستادنهای طولانی مدت بدون قدم زدن و حرکت نقش مهمی در ایجاد واریس دارد و عارضهای است که نه تنها در حرفه مامایی بلکه در دیگر مشاغل علوم پزشکی هم به چشم میخورد. یکی دیگر از معضلات و مستلزمات حرفه مامایی، تماس مکرر با ترشحات مختلف بدن زائو اعم از ترشحات خون و دیگر مایعات بدن اوست. عضو شورای عالی مامایی در این باره میگوید: کارکنان مراکز مختلف شامل بیمارستانها، درمانگاهها و مراکز تسهیلات زایمانی در معرض آلودگی ناشی از ترشحات مختلف بدن هستند و در صورت آلودگی بیمار ممکن است بیماری هایی نظیرHIV(ایدز)، انواع هپاتیت و... آنها را تهدید کند. برای کاهش این قبیل عوارض به ماماها توصیه میشود هنگام معاینه از دستکشهای استریل استفاده کنند. بهتر است استفاده از دستکشهای استریل بلند، جایگزین دستکشهای استریل معمولی شود اما از آنجا که فعلاً درکشور ما چنین دستکشهایی وجود ندارد پزشکان باید در صورت مشاهده موارد مشکوک به آلودگی بیماریهای جنسی، قسمت انگشتان یک دستکش را ببرند و ساق آن را تا قسمت آرنج بالا بکشند و از دو یا سه دستکش استریل برای محافظت از انگشتان خود استفاده کنند. همچنین توصیه میشود به هنگام زایمان، گان یکبار مصرف، عینک و ماسک در اختیار ماماها قرار بگیرد تا با مشکلی مواجه نشوند، ضمن اینکه آنها باید با رعایت تمامی اصول مراقبتی و بهداشتی، مانع از پاشیده شدن مایعات و ترشحات شوند. یکی دیگر از مهمترین مشکلاتی که ماماها با آن سروکار دارند استفاده از سوزنها هنگام زایمان است؛ از آنجا که هنگام لیبر، زایمان و پس از زایمان امکان فرو رفتن سر سوزن در دستان ماما وجود دارد، کارشناسان توصیه میکنند تزریق طبق اصول مقرر شده انجام شود و در تمام طول کار با سرپوشگذاری سرسوزن و خم نکردن و نشکستن آنها از مشکلات تماسی با سر سوزن بکاهند. از آنجا که سر و صدا جزء لاینفک زایمان است، ماما باید خواسته یا ناخواسته معضل دیگری را با نام آلودگی صوتی بپذیرد. امروزه ثابت شده است این آلودگی به مرور زمان علاوه بر افت شنوایی میتواند زمینهساز بسیاری از بیماریهای دیگر نیز بشود.