یونس عبدی
فلسطین به‌عنوان اصل اول تحولات خاورمیانه و حتی عرصه بین‌الملل در کنار سیاست‌های توسعه‌طلبانه صهیونیست‌ها و شرایط بحرانی حاکم بر غزه، با تحولات جدیدی مواجه شده که اساس آن را سازشکاری جدید اعراب و صهیونیست‌ها تشکیل می‌دهد. مقامات رژیم صهیونیستی در این رابطه بر گفت‌وگو و بررسی طرح صلح اعراب (سال 2002) تأکید کرده و حتی از جایگزینی آن به جای سازش با تشکیلات خودگردان سخن گفته‌اند. شیمون پرز، رئیس رژیم صهونیستی، اعلام کرده است این رژیم حاضر به مذاکره با تمام اعراب میانه‌رو و کنار نهادن مذاکره با تشکیلات خودگردان است. ایهود باراک، وزیر جنگ و لیونی رئیس حزب کادیما نیز اصل بررسی طرح ملک عبدالله را مطرح کرده‌اند. از سوی دیگر در کشورهای عربی نیز برخی مقامات اردنی و مصری از استمرار و توسعه مذاکرات براساس آنچه در اجلاس آناپولیس 1386 صورت گرفته بود خبر داده‌اند. با توجه به تحولات فلسطین و عرصه بین‌الملل، گرایش دو طرف به این مذاکرات که بیشتر در جوی رسانه‌ای است تا اقدامی عملی را می‌توان از چند منظر مورد بررسی قرار داد:
فلسطین به‌عنوان اصل اول تحولات خاورمیانه و حتی عرصه بین‌الملل در کنار سیاست‌های توسعه‌طلبانه صهیونیست‌ها و شرایط بحرانی حاکم بر غزه، با تحولات جدیدی مواجه شده که اساس آن را سازشکاری جدید اعراب و صهیونیست‌ها تشکیل می‌دهد. مقامات رژیم صهیونیستی در این رابطه بر گفت‌وگو و بررسی طرح صلح اعراب (سال 2002) تأکید کرده و حتی از جایگزینی آن به جای سازش با تشکیلات خودگردان سخن گفته‌اند. شیمون پرز، رئیس رژیم صهونیستی، اعلام کرده است این رژیم حاضر به مذاکره با تمام اعراب میانه‌رو و کنار نهادن مذاکره با تشکیلات خودگردان است. ایهود باراک، وزیر جنگ و لیونی رئیس حزب کادیما نیز اصل بررسی طرح ملک عبدالله را مطرح کرده‌اند. از سوی دیگر در کشورهای عربی نیز برخی مقامات اردنی و مصری از استمرار و توسعه مذاکرات براساس آنچه در اجلاس آناپولیس 1386 صورت گرفته بود خبر داده‌اند. با توجه به تحولات فلسطین و عرصه بین‌الملل، گرایش دو طرف به این مذاکرات که بیشتر در جوی رسانه‌ای است تا اقدامی عملی را می‌توان از چند منظر مورد بررسی قرار داد:الف) آنچه مسلم است رژیم صهیونیستی در عرصه داخلی با بحران شدید سیاسی و اجتماعی مواجه است که حتی تشکیل ائتلاف برای نخست‌وزیری لیونی را نیز با شکست مواجه ساخته. از سوی دیگر صهیونیست‌ها در برابر مقاومت مردم غزه ناتوان شده بویژه اینکه این مقاومت به کرانه باختری و حتی اراضی اشغالی 1948 و 1967 نیز کشیده شده که حوادث «عکا» و بیتالمقدس در این چارچوب است. براین اساس صهیونیست‌ها تلاش می‌کنند تا با درگیر کردن اعراب در طرح‌های سازش، زمان را از فلسطینیان و اعراب بگیرند تا بلکه خود با فراغ بال بیشتری به حل بحران‌های داخلی خود بپردازند و از سوی دیگر طرف‌های عربی را همچنان برای یافتن یک راه حل عربی برای مناقشه فلسطین مشغول کنند. با توجه به رویکرد به ظاهر جامعه صهیونیستی برای پایان مناقشه با اعراب، این موضوع می‌تواند حمایت‌های بیشتری از کشورهای غربی برای نخست‌وزیری لیونی فراهم کند. رژیم صهیونیستی با کنار نهادن طرح سازش با تشکیلات خودگردان فلسطین عملا پرونده سازش را که به مرحله بازپس‌دادن اراضی اشغالی و بیتالمقدس و نیز بازگشت آوارگان نزدیک شده بود، مختومه کرده تا در آینده نیز در صورت بازگشایی از نقطه صفر آن را آغاز و این اصول را حذف کند. بهره‌گیری از ظرفیت‌های کشورهای عربی از سوی رژیم صهیونیستی برای اعمال فشار بیشتر بر فلسطینیان در پذیرش تمدید آتش‌بس شش ماهه و نیز ادامه یافتن تحریم غزه به عنوان عاملی برای به سازش کشاندن مقاومت و اعمال فشار اعراب به سوریه، برای انجام مذاکرات مستقیم با اسرائیل است.
ب) درباره گرایش فزآینده کشورهای عربی به پیگیری طرح‌های صلح و سازش با رژیم صهیونیستی و اهتمام مقامات سیاسی این کشورها به آن در شرایطی که رژیم صهیونیستی در موفقیت شکننده و متزلزل هم از نظر داخلی و هم در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی قرار دارد، باید به این نکته توجه داشت که بدون تردید این تحرکات در چارچوب یک سناریوی آمریکایی در حال اجراست. آمریکایی‌ها در این سناریو برای مشغول کردن کشورهای عربی و مدیریت آنها در شرایط ابهام‌آلود توانمندی‌های خود در منطقه، تلاش می‌کنند در تعامل با آنها از دیپلماسی چماق و هویج استفاده کنند. واشنگتن از یک طرف به منظور ترغیب برخی از این کشورها مثل مصر، به برگزاری نشست آناپولیس -2، یک وام 5/1 میلیارد دلاری می‌دهد و از سوی دیگر با طرح امکان گفت‌وگوی گسترده آمریکا با ایران برای حل مشکلات میان آنها، کشورهای عربی را از دور شدن آنها از حلقه استراتژیک آمریکا و کمرنگ شدن اهمیت و جایگاه راهبردی آنها در سیاست‌های کاخ سفید می‌ترساند. برای کشورهای عربی بهترین نوع رابطه میان ایران و آمریکا نه صلح و نه جنگ بلکه تداوم خصومت و بی‌اعتمادی است و هر نوع خلل و ایجاد شبهه در این نوع رابطه را مغایر با منافع خود می‌دانند، بنابراین در چنین شرایطی آمریکایی‌ها سعی دارند با برگ برنده ایران در روابط خود با کشورهای عربی، آنها را بیشتر به سوی رژیم صهیونیستی متمایل کنند تا از آنها امتیازات بیشتری برای تل‌آویو در شرایط بحرانی این رژیم دریافت کنند. به این ترتیب مشاهده می‌شود کشورهای عربی ناخودآگاه در چارچوب سناریوی آمریکایی به رویکردهای به شدت سازشکارانه با اسرائیل و حتی عدول از طرح‌های سازش پیشین خود به نفع رژیم صهیونیستی روی می‌آورند. هدف آنها حفظ موازنه قدرت در منطقه، ممانعت از عادی شدن روابط آمریکا و ایران و جلوگیری از تنزل جایگاه منطقه‌ای خود نزد آمریکاست. در همین حال با توجه به پایان دوران کاری ابومازن، این سناریو نیز مطرح است که اعراب با این تحرکات در کنار حمایت‌های سیاسی و مالی از ابومازن برای تمدید دوران ریاست وی بر تشکیلات خودگردان تلاش می‌کنند. حمایت‌های مالی (150 میلیون دلار) آمریکا از ابومازن و تاکید بر سرکوبی مقاومت می‌تواند در این چارچوب باشد. به هر تقدیر، این رویکردها به هر عنوان که باشد مسلما به تشدید حملات به فلسطینیان منجر خواهد شد چرا که کارنامه صهیونیست‌ها نشان می‌دهد آنها هر زمانی که به مذاکره روی آورده‌اند از یک‌سو به توسعه‌طلبی در اراضی اشغالی ادامه داده‌اند و از سوی دیگر از ابزار سرکوب به عنوان راهکار گرایش مقاومت به سازش بهره برده‌اند، بنابراین در شرایط کنونی که رژیم صهیونیستی در بحران گرفتار آمده و مقاومت نیز در تمام اراضی اشغالی گسترش یافته، رویکرد اعراب به طرح‌های سازش بدترین گزینه برای مقاومت محسوب می‌شود و فلسطینی‌ها هرگز این خیانت را نخواهند بخشید.