مهدي تقوي:
نخستین ساعات بامداد 5 نوامبر که زنگ سقوط دولت جمهوریخواهان به صدا درآمد، نگاه ناظران به این سو دوخته شد که دولت جانشین بوش چه خط‌مشی‌ای را در صحنه جهانی دنبال خواهد کرد. شاید هیچ واقعه‌ای به اندازه آن صندوق‌های رای نمی‌توانست عطش جامعه خسته آمریکا را به دگرگونی عیان سازد. جناح حاکم بر کاخ سفید از انتخابات هفتم نوامبر تاکنون برسر این مساله که آمریکایی‌ها دیگر سیاست‌های میلیتاریستی را نمی‌پذیرند، مقاومت می‌کردند. پیام اصلی رای بیش از یکصد میلیون شهروند این کشور، رویگردانی از تفکری است که تیم نومحافظه‌کاران در سال 2000 پایه گذاشتند و رمز کامیابی دموکرات‌ها در این جدال آن است که نبض تغییر در نگاه افکار عمومی آمریکا را در دست گرفتند، آن هم با اعلام «تئوری تغییر» از زبان نامزدشان باراک اوباما. برای قضاوت در این‌باره باید منتظر اعلام و اعمال سیاست‌های تازه تیم دموکرات‌ها ماند. در حال حاضر آنچه شهروندان آمریکا و کل افکار عمومی دنیا به آن می‌اندیشند، خاتمه دورانی است که مشخصه آن حاکمیت اراده سیاسی یک گروه از نخبگان نظامی‌گرای این کشور بود. در نطق‌های اخیر سیاستمداران و اندیشمندان آمریکا بر این مساله فراوان تأکید شده که مساله امروز آمریکا شکستن کالبد حاکمیت تیم بوش و نومحافظه‌کاران است، اینکه چه چیزی جایگزین این نظام فکری فروپاشیده شود، بحث فردای آمریکاست. انتخابات این دوره آمریکا با همه فراز و فرودی که داشت در زمینه جدال 2 فرد مدعی جانشینی بوش از ابتدا مسیری روشن را پیمود، به این صورت که هر چه آهنگ نزاع دو طرف بر سر سیاست‌های داخلی و خارجی بالا گرفت، اعتبار جبهه جمهوریخواهان و نماینده آنها، جان مک‌کین، بیشتر زیر سوال رفت و سرانجام کارزار طولانی انتخاب چهل و چهارمین رئیس‌جمهوری آمریکا به نتیجه‌ای منجر شد که اغلب نخبگان این کشور از قبل پیش‌بینی کرده بودند؛ پایان حیات نومحافظه‌کاران. افزایش فقر، ضعیف‌تر شدن نظام خدمات اجتماعی، بالا بردن نرخ مالیات‌ها برای جبران هزینه‌های بالای لشکرکشی آمریکا به عراق و افغانستان، هزینه‌های بالای ادامه درگیری سیاسی با کشورهای منتقد آمریکا بویژه ایران بر سر برنامه هسته‌ای این کشور و سوءمدیریت در بحران وال استریت همگی عواملی بودند که دست به دست هم دادند تا در روز 4 نوامبر شهروندان آمریکایی رای خویش را به نام نامزد حزب رقیب مک‌کین و بوش به صندوق بیندازند. مک‌کین در این مدت بسیار سعی کرد خود را از ضعف‌های جمهوریخواهان مبرا کند، اما نتوانست و او در نهایت هم به عنوان ماکتی از بوش تصور می‌شد. شاید آمریکایی‌ها از گناه ناتوانی جمهوریخواهان و دستپاچگی بوش در مهار بحران اقتصادی اخیر چشم‌پوشی می‌کردند، اما دیگر حاضر نبودند دوران میلیتاریستی هشت ساله بوش با آن همه پیامد ویرانگرش تکرار شود و رای خویش را به مردی تقدیم کنند که جهان را از همان دریچه ژنرال‌های ماجراجو می‌نگرد. صرفنظر از اینکه دولت آینده دموکرات‌ها به این تئوری تغییر در سیاست خارجی آمریکا وفادار بماند یا نه، ولی اوباما در این جدال طولانی فقط با «متفاوت» نشان دادن خود با عصر بوش توانست قلب افکار عمومی آمریکا را تسخیر کند. در مانیفستی که دموکرات‌ها از روز اول برای این انتخابات ارائه کردند، بحران عراق به عنوان« کانون تغییر» معرفی شد. این انتخاب نیز پاسخ به خواست قلبی شهروندان آمریکا بود. مشاوران اوباما با تمام قوا به ریسمان فاجعه عراق چنگ زدند زیرا می‌دانستند هیچ فاجعه‌ای به اندازه گرفتاری در عراق، آمریکایی‌ها را نسبت به آینده ناامید نکرده است. تاثیر جنگ عراق و هزینه‌ای که ارتش 160 هزار نفری آمریکا بر زندگی شهروندان آمریکا گذاشت تا آنجا بود که بسیاری از شهروندان رکود اقتصادی اخیر را نیز از نتایج اصلی این بحران می‌بینند. دموکرات‌ها یک بار در انتخابات هفتم نوامبر 2006 با کارت جنگ عراق حریف را زمینگیر کرده بودند و به 12 سال حاکمیت جمهوریخواهان بر کنگره پایان دادند و اکنون 2 سال پس از آن واقعه، آنها همه نهادهای قدرت را از فرمانداری‌ها تا کرسی‌های سنا از یاران بوش گرفتند. روزی که مک‌کین به حمایت از ادامه حضور ارتش آمریکا در عراق برخاست، همه ناظران گفتند نامزد جمهوریخواهان به خودکشی سیاسی دست زد. سیاست خارجی پاشنه آشیل جمهوریخواهان و برگ برنده دموکرات‌ها بود، چنانکه در این واقعیت تردیدی هست یک بار دیگر متن پیام‌های استقبال و تبریکی که رهبران سیاسی جهان به ستاد اوباما سرازیر کرده‌اند را مرور کنیم، همه این استقبال‌کنندگان یک خواسته دارند و آن اینکه منتخب روز 4 نوامبر، سیاست خارجی آمریکا را به سمت عقلانی شدن ببرد. به همین دلیل میان موضعی که ایرانی‌ها از ابتدا در قبال جدال انتخاباتی 2 حزب دموکرات و جمهوریخواه داشت و با واکنشی که امروز سران سیاسی منطقه به این رویداد نشان داده‌اند تفاوت چندانی نیست. ایرانی‌ها از دولتمردان و مجلسیان گرفته تا شهروندان در واکنش به حاکمیت تیم دموکرات‌ها بر کاخ سفید اعلام کرده بودند این اتفاق در صورتی می‌تواند نقطه عطفی در صحنه سیاسی باشد که زمامداران در عمل بتوانند خواست مردم آمریکا را که فاصله گرفتن از رویکردهای غلط دولتمردان کنونی است، برآورده سازند. از این منظر باید این انتخابات را بتوان فرصتی دیگر برای زمامداران این کشور به حساب آورد؛ فرصتی که در آن مردم این کشور به مسالمت‌جویانه‌ترین روش، خواست خویش را برای تغییر مسیر سیاست این کشور ابراز کردند. این تغییر‌طلبی می‌توانست قالبی غیرمسالمت‌آمیز به خود گرفته یا آنکه به صورت یک موج فشار از خارج بر این کشور تحمیل شود، اما انتخابات اخیر فرصتی برای دولتمردان این کشور فراهم کرد تا با اراده خویش و از مسیری منطقی این خواست عمومی برای تغییر را پیاده کنند. چنانکه آنها نتوانند از این فرصت بهره کافی برای پاسخ به مطالبات مردم ببرند، مشخص نیست که واکنش آینده جامعه و شهروندان این کشور چه خواهد بود. اوباما ناگزیر است از تجارت شکست خورده بوش و سیاست‌های غلط او در خاورمیانه برای اصلاح رفتار آمریکا بهره گیرد.