شعر موزون یک میراث است

شما به این دلیل که شعر نو، وزن را شکسته و خیلی پایبند قافیه نیست، آن را نمی‌پسندید، ولی چطور خودتان هم در این سبک شعر گفته‌اید؟

من کاملا مخالف شعر نو نیستم. معتقدم که برای طبع ایرانی، اشعار مقفا و موزون جایگاه خاصی دارد. برخی شاعران فکر می‌کنند اگر نمونه‌هایی از این اشعار را نگویند ناتوان هستند، در حالی که توانایی شاعر در چارچوب یک اصولي، مشخص می‌شود. شعر کهن سرودن، هنر است. در شعر بجا گفتن و بجا از واژه‌ای استفاده کردن هنر است. قافیه و وزن را مراعات کردن بر میزان استقبال مردم می‌افزاید. ولی در این دوران عده‌ای از غربی‌ها تقلید کردند. دلیل آن هم این بود که در شعر موزون نتوانستند کار اساسی و قابل قبولی انجام دهند که مورد قبول جامعه باشد.

یعنی نیما که پدر شعر نو است از روی اجبار به این نوع شعر سرودن رو آورده و آن را پایه‌گذاری کرده است؟

من شعرهای نیما را دوست دارم و از خواندن آن لذت هم می‌برم، ولی اعتقاد دارم نیما اگر توانایی داشت که شعر مقفا و موزون می‌سرود، هیچ‌گاه شعر نو نمي‌سرود. شعر موزون یک میراث است که به ما رسیده است. ما از طریق این نوع شعرها بسیاری از مضامین فرهنگی و اعتقادی را از گذشتگان‌مان به ارث برده‌ایم. سرمایه‌اي به این عظمت را نمی‌شود یک‌مرتبه کنار انداخت، بلکه باید از آن حمایت کرد.

البته در شعر نو نیز آهنگ و وزن وجود دارد. شعر نو گوشنواز و دلنشین است و در حال حاضر هم طرفداران زیادی دارد. شعرهای مرحوم دکترقیصرامین‌پور و مرحوم محمدرضاآقاسی هم خیلی دلنشین هستند.

بله، قبول دارم به خصوص در کارهای نیما این ویژگی وجود دارد. من هم همان‌طور که گفتید به این سبک، شعر گفته‌ام ولی کار نسبت به شعر موزون سبک‌تر است و یکی از ویژگی‌هایش هم این است که فرد می‌تواند اعتقادهای خود را به سادگی منعکس کند. البته اسامی‌ای که نام بردید هر 2 در یک سطح نیستند که البته هر 2 مرحوم شده‌اند و خدا رحمتشان کند. بهتر است درباره زنده‌ها حرف بزنیم.

پس استاد اگر این‌طور باشد، درباره حافظ و سعدی و بقیه شعرا هم نباید حرف بزنیم؟

نه، منظورم چیز دیگری است. چون در این میان زنده‌ها مغفول مانده‌اند. به هر حال مرحوم قیصرامین‌پور شخص تحصیلکرده و باسوادی بود که بحق شعرهای عمیق معنوی هم می‌سرود. مرحوم آقاسی هم خوب شعرهایی می‌سرودند که به قول شما به دل مردم می‌نشست و برای گروهی از مردم بسیار زیبا و مورد پسند است.

به هر حال، به نظر من جوان‌ها به این دلیل بیشتر به این نوع سرودن رو می‌آورند که از ارزش شعر موزون و مقفا بی‌اطلاع هستند؛ همچنين از این جهت که راحت و آسان‌تر سروده می‌شود. اگر دقت کنید در شعرهای قدما متوجه می‌شوید که به آن شیوه شعر گفتن آسان نیست.

با توجه به ویژگی‌هایی که از شعر نو می‌گویید به نظر می‌رسد منظورتان بیشتر شعر سپید است.

بله، توجهم بیشتر به این نوع شعر است. من بیشتر به آشفتگی‌ای که در شعر نو پیش آمده اعتراض دارم. من شیوه نیما را می‌پسندم. ولی انگار این سبک شعر سرودن، مخصوص خود او و تعداد معدودی از پیروان او بوده است. کسانی هم خواسته‌اند از سبک وی بهره ببرند ولي توفیق چندانی نداشته‌اند. شعر سپید، نه نثر است و نه شعر. به نظر من کار ناستوده‌ای است. ما مقصودمان از قلم به دست گرفتن و نوشتن چیست؟ آیا غیر از آن است که بخواهیم به نوعی مسائل فرهنگی را به عامه مردم ارائه بدهیم؟ حال اگر این کار با یک نثر زیبا یا در لباس شعر باشد چه بهتر. گاهی می‌شود این مفاهیم را در جامه یک شعر نو، تقدیم مردم کرد. ولی باید برای عامه مردم قابل فهم باشد. باید به این نکته توجه کرد که بیشتر مردم چه نوع سبکی را می‌پسندند. در حال حاضر بیشتر مردم ما توجهشان به شعرهای قدما است. ما باید توانایی آن را داشته باشیم که مطالب امروز را با واژگان امروزی ولی در چارچوب شعر قدما بریزیم و ارائه بدهیم.

به هرحال این میدانی است که ما در آن یکه‌تاز نیستیم. من و امثال من علاقه‌مندیم که مضامین اجتماعی و فرهنگی را در قالب شعرهای قدیمی ارائه بدهیم و برخی برخلاف آن اظهارنظر می‌کنند که من برای عقیده آنها احترام قائل هستم.

شعر کهن چه ویژگی‌هایی دارد که شما اینقدر پایبند آن هستید؟

یکی از ویژگی‌هایی که در شعر کهن هست و در شعر نو نیست، وجود نظم است. هر وزنی در جای خود یک زیبایی دارد. برای اینکه یک شعر کهن سروده شود، فرد باید تسلط بیشتری بر واژگان داشته باشد. باید بداند که کدام کلمه با چه کلمه‌ای همراه شود تا نظم داشته باشد. منظور من این نیست که همه بیاییم به سبک سعدی و حافظ و فردوسی شعر بگوییم. زمان ما با زمان آنها خیلی متفاوت است. همان‌طور که گفتم ما می‌توانیم مضامین مورد علاقه خود را در قالب غزل و قصیده بریزیم و بگوییم. با تمام این حرف‌ها همه آزادند با توجه به سلیقه خود، شعر مورد علاقه‌شان را انتخاب کنند. شعر، متاعی است که به بازار هنر عرضه شده است و مردم خود متاع مورد علاقه خود را انتخاب می‌کنند.

شعر بزرگانی مثل فردوسی، حافظ، سعدی، مولانا و بقیه شعرای بزرگ چه ویژگی‌هایی داشتند که بعد از گذشت چند قرن هنوز هم مخاطب دارد و جذاب است؟

چون شعری که می‌سرودند فقط مخصوص روزگار خودشان نبوده، بلکه متعلق به روزگاران بوده، به عبارتی زمان و مکان خاصی مد نظر نبوده و هر شخص که آن را می‌خواند لذت می‌‌‌‌برد و مهم‌تر از آن، می‌تواند بهره‌ای که می‌خواهد از آن شعر ببرد. به نظر من آنچه باعث جاودانگی و ماندگاری یک اثر می‌شود، حال هر نوع اثری، بستگی به نوع جهان نگری، آگاهی از بینش و درک نوع بشر و خلاصه! تفکر خالق آن اثر دارد.

یکی از ویژگی‌هایی که در شعرهای شاعران قدیم می‌توان دید، وجود شور و سرزندگی و امید است؛ چیزی که در شعرهای شاعران امروز کمتر می‌توان دید.

البته این موضوع در بین همه شاعران امروز عمومیت ندارد. طرز فکر شعرا با هم فرق می‌کند. اگر ما کاملاً معتقد به مسائل الهی باشیم، دیدگاه‌هایمان مثل گذشتگان است. آثار شاعران خوبی مثل مشفق کاشانی، اوستا و شاهرخی همه امید آخرین هستند. شعرهایشان را که می‌خوانی لذت می‌بری.در شرایط و برهه‌های زمانی‌ خاص مسلماً مضمون شعرها هم تغییر می‌کند.

ما در زمانی که شرایط حکم می‌کرد بیشتر به مسائل سیاسی توجه می‌کردیم و با گفتن شعر با مضامین اجتماعی و اعتراضي، مردم را با مسائل جدید روز آگاه می‌کردیم. شاعر باید هم با سودمندی‌ها و منفعت‌ها و هم با شادمانی مردم همراه باشد. عده‌ای هم هستند که درباره گرفتاری‌ها و درد افراد جامعه سخن می‌گویند. به هر حال شعر، خالی از مسائل نیست.

آقای سبزواری! شما در خانواده‌ای بزرگ شده‌اید که اغلب شاعر بودند. مادرتان هم زن باسوادی بوده. به نظر شما این ذوق شاعری، میراثی است که از خانواده به ارث برده‌اید یا علاقه و تمرین هم در آن نقش داشته است؟

بله پدربزرگ، پدر و جد اعلای من، شاعر بودند. پدربزرگم معدن‌شناس بود. به قول امروزی‌ها مهندس معدن. یادم می‌آید درباره کشف معادن مختلف شعر می‌گفت. پدرم نیز خیلی بر شعر تسلط داشت و به نوعی در این زمینه معلم من محسوب می‌شد. من از کلاس چهارم ابتدایی شعر می‌گفتم. آن زمان یادم است برای معلم‌های خودم هم شعر گفته بودم. بیشتر درباره ویژگی‌های اخلاقی‌شان. یا وقتی بچه‌های محل اذیتم می‌کردند به تقلید از شعرا، شعر اعتراض‌آمیز می‌سرودم! توصیه‌ام به جوان‌ها این است که شعر را به هر زبانی که به سود جامعه است، بسرایند و نگذارند این سرمایه از دستمان برود. با توجه به مسائل جدید و روز، شعر بگویند و اعتقادشان را بیان کنند. اگر این هنر در قالب سبک‌ قدما باشد که چه بهتر. اگر دقت کنید ما در موسیقی نیز جایگاه خاصی داریم. قدیم‌ها آهنگ‌ها را از راه شنیدن به دیگران منتقل می‌کردند كه اوزان خاصی دارند و هنوز هم موسیقی اصیل ایرانی بر همان پایه قرار دارد. پس جوان‌ها قدر این جایگاه را بدانند.

وضعیت ادبی امروز ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

جوان‌های ما خیلی خوب در این زمینه پیش می‌روند. شما هرگاه خواستید موقعیت جوان‌های امروز را در این عصر بشناسید، بهتر است آنها را با جوان‌های کشورهای دیگر مقایسه کنید. اگر دقت کنید می‌بینید که کشورهای همسایه ما چقدر مشکلات فرهنگی دارند. هر بلایی که بر سر ملت‌ها می‌آید ریشه فرهنگی دارد. ما باید نسبت به ایمان و ملیت خود حساس باشیم. اگر این دو را از دست بدهیم باید برویم زیربار بیگانه. اگر به تاریخ نگاه کنید آنها که افکار غیرالهی داشته‌اند، چیزی جز درد و ناراحتی و جنگ نصیبشان نشده است. جوان‌های کشورهای همسایه از فقر فرهنگی رنج می‌برند و شعر می‌تواند ابزار مناسبی برای اشاعه فرهنگ درست باشد.

اما در حال حاضر شعرای قومی افغان و عرب، شعرهایی با مضامین اجتماعی و عرفانی گفته‌اند که قابل توجه هستند.

بله، هستند ولی نه آن‌طور که تاثیرگذار باشند. اگر دقت کنید در طبقه برجسته عرب و افغان اگر شعر آنها در مردم اثرگذاری مطلوب داشت و مردم را با وظایف‌شان آشنا می‌کرد، این مردم دیگر دچار گرفتاری‌های امروز نمی‌شدند. آرامشی که مردم امروز ایران دارند مرهون و مدیون افکار حضرت امام ^(ره) است بنابراین وقتی این تفکر را درمیان جوانان داریم، امیدواری‌مان نسبت به آینده بیش از پیش است. جوان‌ها اگر الگوی مناسبی داشته باشند می‌توانند موفق باشند. آنجا که دولت با صداقت قدم بردارد و الگوی درستی برای جوان‌ها باشد، دیگر آینده‌مان در خطر نیست. در این بین رهبری سهم و نقش بزرگی دارند.

شعر انقلاب در شرایط زمانی خاصی خیلی قوت گرفت و شعرهای با مسما و جذابی از شعرای انقلاب از جمله شما در ذهن‌ها مانده است. چه شد که این جریان کمرنگ شد؟

هما‌ن‌طور که اشاره کردید یکی از شعرای انقلاب من هستم که الان هم فعالیت دارم و در این زمینه شعر می‌گویم. بعضی از بزرگواران مثل آقای مشفق و آقای شاهرخی که مثل من سنشان بالاست دیگر حوصله ندارند و به نوعی خانه‌نشین شده‌اند که متاسفانه آنگونه که شایسته است به آنها توجهی نمی‌شود. شاید از آن نسل تنها کسی که هنوز فعالیت می‌کند من باشم. شعرای دیگری هم مثل مهرداد اوستا، سپیده کاشانی و بقیه که مرحوم شده‌اند ولی باید شعرایی که هنوز زنده‌اند قدرشان را دانست. خیلی خوب است که مسؤولان توجه بیشتری به شاعران، بویژه پیشکسوتان و آنها که برای انقلاب و جنگ سرودند بکنند.

منظور من روند این جریان است. در حال حاضر این روند در شعر شاعران امروز بویژه جوان‌ها چگونه است؟

بعضی از جوان‌ها واقعا پیشرفت دارند. چون خودشان خواسته‌اند، اهل مطالعه‌اند و تمرین می‌‌کنند،ولی بعضی‌ها هم متاسفانه دارند بی‌خود می‌دوند. چیزی در بساط ندارند و برای اینکه سری در سرها دربیاورند یک کتاب بیرون می‌دهند. وقتی کتابشان را می‌خوانی چیزی از آن سردرنمی‌آوری. نمی‌دانی شعر است یا نثر؟ متاسفانه سرمایه‌هایی که می‌تواند جاهای بسیار با ارزشی صرف شود، دور ریخته می‌شود. بهتر است نظارت بیشتری بر چاپ کتاب‌ها باشد.

با توضیحاتی که دادید، نقش کارگاه‌های شعر و انجمن‌های ادبی مطرح می‌شود. یعنی به نظر شما این کارگاه‌ها آنطور که شایسته است شاعر تربیت نمی‌کنند؟

من چون خودم در این کارگاه‌ها حضور ندارم نمی‌توانم قضاوت مستقیمی از آنها داشته باشم. این کارگاه‌ها حتما متولیانی دارند که آنها باید بیشتر دقت کنند ولی من آنچه را که می‌بینم می‌گویم. همان‌طور که گفتم متاسفانه بعضی از شاعران جوان دارند بیراهه می‌روند.

کارگاه‌های شعر باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند و به عبارت بهتر چه مهارت‌هایی باید در آنجا آموزش داده شود؟

آنچه مهم است پرورش معنوی جوان‌هاست، چرا که لازمه شاعر شدن راه پیدا کردن به فضای معنوی است. این فضا را برای آنها مهیا کنند. هر فردی که در این کارگاه‌ها و انجمن‌ها پیشرفت می‌کند بدون در نظر گرفتن مسائل حاشیه‌ای او را تشویق کنند. ایجاد یکرنگی و رفاقت میان جوان‌ها چیزی است که باید استاد به آنها بیاموزد. نکته مهم دیگر احترام گذاشتن به گذشتگان است، جوان‌ها آنگاه می‌دانند که فردا به آنها هم احترام خواهند گذاشت. معلم وقتی تدریس می‌کند باید هرچه در چنته دارد به شاگردان بگوید. جوان‌ها باید بدانند انجمن‌های ادبی برای وقت‌گذرانی نیست. انجمن‌های ادبی باید جایی برای پرورش هنرمندان و ادیبان باشد.

با توجه به تجربه‌ای که دارید تا به حال برای تدریس آنچه که می‌دانید در کارگاه‌ها یا انجمن‌های ادب و شعر حضور داشته‌اید؟

نه، چون از من دعوت نشده است.

خودتان هم پیشنهاد نداده‌اید؟

نه، جایی که از من دعوت نکرده‌اند نمی‌روم.

حتی به خاطر جوان‌ها و برای اینکه از تجربیاتتان استفاده کنند این کار را انجام نمی‌دهید؟

اگر لازم باشد متولیان این امر به آن توجه می‌کنند.

در حال حاضر وبلاگ‌ها و سایت‌های زیادی هستند که درباره شعر و ادبیات می‌نویسند. این سایت‌ها چه تاثیری می‌توانند بر ادبیات فارسی داشته باشند؟

اگر این وبلاگ‌ها و سایت‌ها بار معنوی داشته باشند، بسیار سودمند خواهند بود و می‌توانند مفید وکاربردی هم باشند، ولی اگر فقط برای دلخوشی خودشان باز شده باشند، نه تنها فایده ندارند بلکه زیان بار هم هستند.

متاسفانه در بعضی از سایت‌ها تفکراتی جریان دارد که باعث انحراف ذهن جوان‌ها می‌شود و آنها را از راه حکمت و معنویت دور می‌کند شعر باید سرشار از معرفت و معنویت و انسان دوستی باشد.

امروز در دنیا مرزی وجود ندارد. اگر در خانه را هم ببندید، هم اطلاعات از آنجا به راحتی به بیرون می‌رود و هم اطلاعات از دنیای خارج به خانه‌تان راه پیدا می‌کند، پس نمی‌توان جلوی پیشرفت تکنولوژی را گرفت ولی از طرفی مسؤولیت متولیان و مسؤولان بیشتر می‌شود و باید نظارت بیشتری بر اندیشه جوان‌ها داشته باشند.

باور کنیم بینش و درک یک ایرانی از افراد دیگر کشور‌ها اگر بیشتر نباشد کمتر نیست، ولی دست استعمار نمی‌گذارد مردم ما راه خودشان را بروند و مملکت را اداره کنند. اینجاست که باز هم احساس مسؤولیت هر فرد مشخص می‌شود و هر شخص در حیطه کاری خودش باید برای جوان‌ها یک معلم باشد.

شعر«دیوانی» از جمله شعرهایی است که در هر زمان با توجه به شرایط‌ جاری وجود دارد. ضرورت وجود این نوع شعر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

اصولاً وقتی جریانی به وجود می‌آید و مدت زمان زیادی از آن می‌گذرد به مرور فراموش می‌شود. نسل‌های بعدی خبر ندارند بر نسل‌های قبل از خودشان چه گذشته است و چه دردها و رنج‌هایی برده‌اند و چه رشادت‌ها و دلیری‌هایی کرده‌اند، شخصیتی مثل حضرت امام^(ره)برای نسل امروز به‌طور حتم زیاد شناخته شده نیست، آن حساسیت‌هایی که در زمان انقلاب وجود داشت الان نیست. برای ما سنگین است که آرمان‌ها و ارزش‌هایی که به خاطرش جنگیده‌ایم به فراموشی سپرده شود. بنابراین با سرودن آنچه که اتفاق افتاده می‌توان آن را به نسل‌های بعدی انتقال داد.

شعرهای ما معنوی و مردمی بود ولی متاسفانه برخی ازشعرهای الان فقط جلوه‌های کاذب دارد. البته هنرمندان و شاعران باید همیشه با شعرهای حماسی مردم را در میدان نگه دارند. شعر حماسی را باید همیشه سرود. در حال حاضر دانش و پیشرفت‌هایی که در همه زمینه‌ها، بویژه در صنایع رزمی داریم همه از دستاوردهای انقلاب است. همه اینها به لطف خداوند به ما رسیده است؛ نسلی که برای انقلاب تلاش کردند و از خودشان گذشتند.

شاعرانی داشتیم که در سنگر کنار دیگر رزمنده‌ها جنگیدند.

ولی امروز حماسه ابعاد دیگری پیدا کرده است. ما باید در همه میدان‌ها شعر حماسی داشته باشیم. شعر حماسی فقط به شعر درباره جنگ محدود نمی‌شود. حماسه یک زاویه بسته نیست . ارتباط و معاشرتی که باید میان مردم وجود داشته باشد، تشویق مردم به عظمت بخشیدن به کشور، دستیابی به علوم مختلف، ترغیب و تشویق مردم به دین، آزادگی، صبر و همچنین دفاع از حیثیت خود و در مجموع هر نیازی که در جامعه به چشم می‌خورد را می‌توان و باید در اشعار حماسی آورد.

پس تعریف شما از شعر حماسی خیلی گسترده است و شاید بتوان گفت شعر دفاع مقدس جزئی از آن است.

بله، جنگ و دفاع با اسلحه گوشه‌ای از حماسه‌اي است که مردم کشور ما با آن روبه‌رو بودند، الان حماسه مقابله با ترفند‌های دشمن برای انحراف جوان‌هاست. نگهداری مردم در راه خداست، اینکه به مردم آگاهی بدهند برای تلاش، حرکت و مبارزه. متاسفانه دشمن از هر راهی وارد می‌شود، از راه دانش و تکنولوژی، فرهنگ و از جمله شعر. باید خیلی حواسمان جمع باشد.

حتماً در حوزه دفاع مقدس هم شعر دارید و در کنگره‌هایش شرکت می‌کنید.

بله، من همیشه شعر حماسی از جمله دفاع مقدس می‌سرایم؛ اگر دقت کنید در شعر‌های مذهبی‌ای که سروده‌ام نوعی شعر حماسی به چشم می‌خورد چرا که اگر می‌خواهم درباره پیامبران یا امامان نیز شعر بگویم بیشتر جنبه‌های حماسی زندگی آن عزیزان را در شعر‌هایم مطرح می‌کنم. همان طور که زندگی این بزرگواران سراسر حماسه بوده است.

فعالیت‌های سیاسی شما با شکل‌گیری یا تداوم فعالیت برخی احزاب خاص در کشور همراه بود. مشی فکری شما و دلایل گرایشتان به یک اندیشه سیاسی خاص چه بود؟

دوره‌ای که با نسل ما همراه بود و من یکی از آنها هستم، احزاب مختلفی تشکیل شد و عقاید و آرای مختلفی در بین مردم شیوع پیدا کرد که اکثر آنها ساخته و پرداخته غربی‌ها بود و تفکراتی را به مردم القا می‌کردند. جوان‌ها فکر می‌کردند اگر به دنبال اینها بروند، جلوه‌های تازه‌ای از جهان به‌روی‌شان باز می‌شود و اعتقادات گذشتگان‌شان را باید کنار بگذارند و در سایه هنر می‌خواستند مردم را از اعتقادهای خود دور کنند. قصد بیگانگان از این نوع تفکر، ترویج دیدگاه‌ها و تفکرات و تسلط فرهنگی بر جوان‌ها در مقابل تفکرات الهی بود. احزابی که در ایران تشکیل شد حزب توده بود که وابسته به روس ها بود، حزب‌ عدالت وابسته به انگلیس و احزاب دیگری که آمریکایی‌ها هدایت می‌کردند. در این بازار آشفته، جوان‌ها به دنبال جایی می‌گشتند که علاوه بر آنکه چیز تازه‌ای ببینند، برای خودشان جایگاه اجتماعی و علمی کسب کنند. متاسفانه احزاب در ایران جز پریشان کردن اوضاع مملکت کار دیگری نکردند.

از تجربه خودتان درباره حضور در آن حزب‌ها بگویید؟

من هم که آن زمان جوان بودم و به دنبال چیزهای نو و ناب، یک بار در حزب عدالت شعر می‌خواندم که اتفاقا مضمون آن درباره عدالت بود. ولی به تدریج متوجه شدم تنها چیزی که درباره‌اش نمی‌دانند و به آن عمل نمی‌کنند، عدالت است. حزب توده دم از توده مردم می‌زد، ولی نوکری‌ روس‌ها را می‌کرد. حزب اراده ملی وابسته به غربی‌ها بود. اهداف اینها را به‌طور روشن وقتی می‌توانستی بفهمی که وارد آنها می‌شدی و از نزدیک افکارشان را می‌شناختی.

من با اعتقادهای مذهبی خانواده‌ام بزرگ شده بودم و با همان اعتقادها هم وارد حزب شدم، ولی وقتی متوجه
چاله - چوله‌های راه شدم، کنار کشیدم. در شرایطی که افکار و اعتقادهای حزب‌های مختلف نتوانستند من را راضی کنند، این شعر را سرودم:

مانده در ورطه تاریکی‌ها

این منم رانده ز شهر خورشید

در سرم اندیشه تباه

در دلم مرده چراغ امید

ای کدامین ره از این جمله طریق

راه بیرون شدن از دامگه است

توشه نی راحله نی مقصد نی

ماندم از پای خدا، این چه ره است

من آن موقع در شرایطی بودم که نمی‌دانستم کدام یک از آنها راست می‌گویند. دیدم همگی دروغ می‌گویند. پدر و مادرم از همان کودکی ما را با مسائل اسلامی آشنا کرده بودند. من وقتی کتاب‌های آنها را خواندم متوجه شدم که جای یک ایرانی در آن جلسه‌ها و محفل‌ها نيست. ما به دنبال چیزی نو می‌گشتیم، ولی دیدیم که در چنته‌شان چیز نویی ندارند. بشر درماندگی‌اش در چیست؟ به طور حتم در اختلاف‌هایی است که بین آنها ایجاد شده است. دشواری‌های زندگی فقط به سبب این اختلاف‌ها بروز پیدا می‌کند. ولی راهی که خدا و پیامبرانش در اختیار بشر قرار داده‌اند، راهی است که در ‌آن هیچ خطری وجود ندارد، ولی آن احزاب فقط باعث ایجاد اختلاف و از بین رفتن مهر و همبستگی در بین مردم می‌شدند.

در حال حاضر مشغول چه کارهایی هستید؟ آیا کار تازه‌ای برای چاپ دارید؟

این مجلد‌هايي که می‌بینید ، همه شعرهای چاپ نشده من است. اگر بخواهم همه آنها را چاپ کنم، سه یا چهار جلد می‌شود. ولی فعلا فرصت انجام آن را ندارم، یعنی وضعیت جسمانی‌ام اجازه نمی‌دهد برایش وقت بگذارم. خیلی علاقه‌مند هستم آثاری که در دوران انقلاب و جنگ سرودم و به صدا و سیما تقدیم کردم را چاپ کنم. ولی آن زمان اصلا به آرشیو کردن و نگهداری آنها فکر نمی‌کردم و حالا هم که آنها را از صدا و سیما می‌خواهم هر بار به دلایلی از دادن آنها به من امتناع می‌کنند که امیدوارم در آینده‌ای نزدیک همکاری کنند. در حال حاضر به جاهای مختلفي دعوت می‌شوم؛ من هم دعوتشان را قبول می‌کنم و با داشتن شرایط نه چندان خوب جسمانی می‌روم، حتی در شهرستان‌ها.من تا وقتی که خدا بخواهد در خدمت مردم هستم. به نظر من امروز کسی را نمی‌توانند خانه‌نشین کنند، لااقل برای من این‌طور است. نمی‌توانند در را به رویم ببندند. من برای فعالیت هیچ‌ سدی را در مقابل خودم نمی‌بینم. الان با داشتن بیش از 80 سال در خانه نمی‌نشینم و به فعالیت‌های خود چه در خانه و چه بیرون ادامه می‌دهم و در خدمت مردم هستم و خدا را شکر، نه با کسی برخورد دارم و نه راهم را عوض می‌کنم.