شما امسال با سه فيلم در جشن خانه سینما حضور داشتيد. اما براي بازي در نقش « سیده خانم» دعوت تنديس گرفتيد. به نظر خودتان ویژگی «سیده خانم» نسبت به دو نقش دیگر چه بود که بیشتر به چشم آمد؟
درباره دیده شدنم در فیلم «دعوت» واقعا خوشحالم اما چون پیش از برگزاری جشن مدتی در تهران نبودم، اطلاع نداشتم که سه فیلم همزمان در جشن خواهم داشت. البته هم نقشم به عنوان یک زن خیابانی در فیلم « دل‌شکسته» (علی رویین‌تن) مورد پسند خیلی‌ها قرار گرفته بود و هم نقشی که در فیلم «دایره زنگی» (پریسا بخت‌آور) ایفا کرده بودم اما نقشی که به عنوان یک زن سنتی و مومن در فیلم «دعوت» بازی کردم بیشتر به چشم داوران جشن خانه سینما آمد و بابت این مساله هم بسیار خوشحالم.
بازی در چنین نقشی را قبلا هم تجربه کرده بودید. نگران تکرار نبودید؟
اصلا، شما ببینید نقشی که من در «ارتفاع پست» به عنوان مادر ایفا کرده‌ام، نقشی که در فیلم « دنیا» به عنوان یک همسر خانه‌دار ایفا کرده‌ام یا حتی نقش «قدسی‌خانم» که در سریال «میوه ممنوعه» داشته‌ام همه اینها در تعریف زنان سنتی، خانه‌دار و مومن هستند که شاید چندان تفاوتی با هم نداشته باشند و حتی از نظر پوشش هم با پوشش چادر مشکی دیده می‌شوند اما نباید فراموش کرد که اصل هنر بازیگر، تمیز دادن و تشخیص تفاوت کاراکترها از هم است. هر کاراکتر و شخصیت در کنار تمام مشترکاتش با بقیه، بی‌تردید ویژگی‌ها و رفتارهای مختص به خود دارد که توانایی بازیگر در استخراج این ویژگی‌ها و اجرای باورپذیر آن برای مخاطبان است. به نظر من سیده خانم هم مثل دیگر نقش‌هایم شخصیتی کاملا مستقل دارد و یکی از هزاران انسانی است که می‌توان در قالب یک زن چادری بر پرده سینما تصویر کرد.
قبل از نگارش فیلمنامه نهایی، چیستایثربی چند داستان کوتاه بر مبنای شخصیت‌های اصلی فیلم نوشته بود. شما برای برقراری ارتباط با سیده خانم تا چه حد در جریان این داستان‌ها بودید؟
من داستان‌ها را نخوانده بودم. برای من فیلمنامه بسیار کوتاهی از اپیزود سیده خانم ارسال شد كه همزمان و از طریق دستیار جناب آقای حاتمیکیا درجریان داستان سایر اپیزودهای فیلم قرار گرفتم.
انتظار طرح این سوژه از طرف حاتمیکیا را داشتید؟
حقیقت اینکه در گام اول نتوانستم با فیلمنامه ارتباط برقرار کنم و با خواندن آن به این فکر افتادم که از حاتمیکیا سؤال کنم چرا سراغ چنین موضوعی رفته است. به علاوه اینکه خود داستان سیده خانم را هم قوی ندیده و نسبت به توفیق آن مردد بودم. وقتی این را مطرح کردم آقای حاتمیکیا و خانم یثربی پیشنهاد دادند که داستان اصلی را هم بخوانم و بعد نظر بدهم. آن موقع بود که دیدم خیلی موارد در داستان هست که به دلیل اختصار سناریو و محدود شدن قصه به زمانی محدود از یک فیلمنامه، امکان استفاده کامل از آن وجود ندارد. خیلی نکات از داستان اصلی کم شد.اما سرانجام با کمک خانم یثربی و آقای حاتمیکیا توانستیم به وجوه مختلف شخصیت سیده خانم که در حال حاضر شما روی پرده می‌بینید، برسیم.
یعنی آن داستان‌های اولیه خیلی مفصل‌تر از حاصل نهایی کار بود؟
بله اما نکته‌ای که می‌خواهم به آن اشاره کنم اینکه برای خود من قصه‌ها و اینکه هر یک از اپیزودها چه داستانی را تعریف می‌کنند مهم نبود و نیست، بلکه مهم موضوع جسورانه فیلم است. چیزی که الان هم بیش از هر چیز دیگر درباره فیلم، ذهن مرا مشغول کرده و آن پرداختن به مساله سقط جنین است.
و البته اینکه کارگردانی مثل حاتمیکیا به این موضوع پرداخته است هم نکته قابل توجهی است.
بله، پرداختن به موضوع سقط جنین که یکی از مسائل جامعه امروز ماست هم نیازمند دانش بوده و هم جسارت برای تحمل خطرات احتمالي، اینها را حاتمیکیا داشت و بعد سراغ ساخت دعوت رفت. شما بهتر می‌دانید که همین امروز هستند بسیاری که مخالف سقط جنین در هر شرایطی هستند و برای همین پرداختن به این موضوع انتخاب جسورانه‌ای به حساب می‌آید. اما باید تاکید کنم که در کنار دانش و جسارت، آنچه در اهمیت داشتن فیلم دعوت بسیار موثر بوده است، نگاه خاص، الهی و معنوی ابراهیم‌حاتمی‌کیا به موضوع سقط جنین است. نگاهی که این سؤال را طرح می‌کند که ما تا چه حد مجازیم حق حیات را از یک موجود زنده سلب کنیم و او را از بین ببریم؟ این مساله بسیار مهمی است که به عقیده من کمتر از مساله گرفتن جان یک انسان در جنگ نیست. اگر در مقطعی ابراهیم‌حاتمی‌کیا لازم دید به سینمای جنگ بپردازد، در این مقطع هم لازم دانست سراغ این سوژه برود و این نمی‌تواند ایرادی بر کارنامه او باشد.
پس در مجموع به نظر شما دغدغه حاتمیکیا برای ساخت فیلم « دعوت» از جنس همان دغدغه‌ای است که هنگام ساخت فیلمی مثل «ارتفاع پست» داشته است؟
بله، دغدغه ایشان در هر دو مقطع، انسان‌ها و حضورشان در نبرد حق و باطل است. ایستادگی انسان در برابر باورهای باطل، ایستادگی در مقابل کفر، ناامنی، خشم و در یک کلام جنگیدن برای ادامه حیات، این دغدغه‌ها هیچگاه نمی‌تواند جدا از هم باشد و حرف حاتمیکیا نیز همان است که بود.
برگردیم به فیلمنامه؛چرا در نخستین برخورد نتوانستید با سیده خانم ارتباط برقرار کنید؟
اصل قضیه این بودکه قصه اپیزود را خیلی قوی نمی‌دانستم. از طرف دیگر هم وقتی دیدم باید در تایمی کوتاه، یک برش از زندگی بلند فردی نشان داده شود که در طول سال‌ها پر از حواشی و داستان‌های فرعی بوده است این برایم پذیرفته نبود و فکر می‌کردم می‌شود زنان بیشتری برای پرداخت به سیده خانم در نظر گرفت. اما پس از کنار آمدن با این قضیه که اپیزود سیده خانم باید در طول یک فیلم، آن هم در کنار چند اپیزود دیگر قرار بگیرد، دیدم آقای حاتمیکیا کسی است که به واقع خوب از پس این کار برمی‌آید که اینگونه هم شد. آنچه در حال حاضر از سیده خانم روی پرده سینما می‌بینید حاصل همفکری من، خانم یثربی و آقای حاتمی‌کیاست.
درباره مشکلی که سیده خانم با آن مواجه بود تا چه حد به او حق می‌دادید که فرزندش را به دنیا بیاورد؟
اتفاقا من همیشه با سیده خانم در این زمینه اختلاف نظر داشتم و نمی‌توانستم به خودم بقبولانم که آیا جامعه امروز ما به او حق می‌دهد یا نه؟ اما خب هر بار سیده خانم جواب من را می‌داد و مرا قانع می‌کرد که شاید تو به عنوان یک هنرپیشه نتوانی این بچه را نگهداری کنی اما من مادری هستم که تا امروز چند بچه بزرگ کرده‌ام و اگر می‌توانم از نوه‌ام نگهداری کنم حتما از پس بچه خودم هم برمی‌آیم. از طرفی زندگی و مرگ هم دست خداست و اگر خدا چیزی را برای من مقرر کرده است حتما حکمتی دارد که از درک گوهرخیراندیش خارج است. با همین جواب‌ها، سیده خانم من را ساکت می‌کرد و کم کم توانست در من رسوخ کند تا بتوانم باورش کنم و این باور را به تماشاگر سینما هم منتقل کنم.
درباره این اختلاف نظر با سیده خانم پیش نیامد که با آقای حاتمیکیا و خانم یثربی صحبتی داشته باشید؟
در روزهای اول که این مساله را با خانم یثربی مطرح می‌کردم با ایشان بحث و نظر داشتیم اما متاسفانه ایشان به دلیل فوت مادرشان مجبور شدند از یک جایی به بعد گروه را ترک کنند. من هم از آن به بعد با فکر و اندیشه آقای حاتمیکیا روبه‌رو بودم. ایشان اول از همه خواستند که من به کارشان اعتماد کنم اما باز هم بحث و نظرهایی که داشتیم به قوت خودش باقی بود. واقعا می‌توانم بگویم که حاتمیکیا قرص و محکم پشت شخصیت‌های فیلمش ایستاده بود و از همان ابتدا می‌دانست چه می‌خواهد و چه چیزی را باید به تصویر بکشد. همین هم باعث شد که ایشان در رسیدن من به نقش سیده خانم و قبول تصمیماتش بسیار موثر باشند. البته من هرگاه پیشنهادی درباره نقش می‌دادم، اگر در خدمت نقش بود، ایشان می‌پذیرفتند که شکر خدا آنقدر همدلی وجود داشت که ایده‌هایمان بیشتر اوقات یکسان بود وهیچ اختلاف نظری در اجرا نداشتیم.
درباره ساختار اپیزودیکی که فیلمنامه دارد، نگران ارتباط برقرار نکردن مخاطب با فیلم نیستید؟
چون من هنوز نسخه نهایی فیلم را ندیده‌ام درباره خوب درآمدن یا نیامدن ساختار اپیزودیک فیلمنامه نمی‌توانم نظر قطعی بدهم اما آنچه می‌توانم بگویم این است که الان فیلمی توسط آقای حاتمیکیا ساخته شده است و باید (به قول مادرم) «الاهم‌فی‌الاهم» کرد. ما باید امروز ببینیم که این اثر سینمایی بر کلیت آن تاثیر می‌گذارد یا به تعبیر همان جمله نخ‌نما باید ببینیم نیمه پر لیوان کدام است و نیمه خالی کدام. به نظر من از آنجا که در برابر ساخت هر اثری عده‌ای از آن خوش شان می‌آید و عده‌ای بدشان می‌آید، درباره «دعوت» هم قطعا عده‌ای ساختار فعلی آن را نمی‌پسندند، در عین حال که شاید عده‌ای آن را بسیار هم خوب بدانند. در مجموع فکر می‌کنم این مسائل سلیقه‌ای است و هر کس بنابر نظر و دیدگاهی که دارد می‌تواند با فیلم ارتباط برقرار کند یا نکند.
این درباره مخاطبان درست است. شما در جایگاه بازیگر هنگام انتخاب فیلمنامه چه نگاهی داشتید؟
من چگونگی ساختار نهایی را نمی‌دانستم. یعنی حتی نمی‌دانستم که می‌خواهند داستان‌ها را با هم ادغام کنند یا جدا از هم و به صورت اپیزودیک آن را تدوین کنند. البته ادغام‌شان از همان اول به نظرم کار دشواری می‌آمد و گاه‌به‌گاه هم با آقای حاتمیکیا در این باره صحبت می‌کردم اما در مجموع موقع انتخاب فیلمنامه از ساختار اپیزودیک آن اطلاع نداشتم و صرفا در جریان صحنه‌های مربوط به داستان «سیده‌خانم» بودم.
در اپیزود «سیده‌خانم» یک ابهام در پایان باقی می‌ماند و فکر می‌کنم کمی ناتمام است. داستان از ابتدا پایان باز داشت؟
با این توصیفات برایم خیلی مهم شد که هر چه زودتر نسخه نهایی را ببینم چون روی پایان این اپیزود خیلی با آقای حاتمیکیا صحبت و بحث و نظر داشتیم اما این‌طور که شما می‌گویید شاید لازم باشد از آقای حاتمیکیا بخواهم چند صحنه به این اپیزود اضافه کند.
پیشنهاد شما برای این اپیزود چه بود؟
پیشنهاد اولیه من درباره پایان این داستان این بود که سیده‌خانم و شوهرش به کربلا بازگردند و چون آنجا بچه‌دار شده بودند همانجا هم بچه متولد شود. حتی بحث استفاده از تمهید پرده برای مونتاژ تصویر حرم هم مطرح شد تا در تصویر نشان دهیم اینها به دور از اطرافیان (داماد، دختران و خانواده) به حرم سیدالشهدا مشرف شده‌اند تا بچه‌شان را نگه‌دارند و بعد هم به ایران بازگردند، اما آقای حاتمیکیا گفتند که این کار از نظر اجرایی سخت است و کم‌کم رسیدیم به ایده رفتن به امامزاده، سیده‌خانم و همسرش به امامزاده می‌روند، آنجا مشرف می‌شوند، آب و جارو می‌کنند و بچه‌شان را به دنیا می‌آورند. درست نمی‌دانم اما شاید اینها از نگاه کارگردان اضافه آمده و به صرف نشان دادن حرکت این دو به سمت امامزاده، می‌توان پایان داستان را حدس زد.