برای شروع، نمایی کلی از وضع کنونی فرهنگی دانشگاه‌ها ارائه می‌دهید؟
معمولا ماه اردیبهشت تا نیمه‌خرداد بهترین زمان برای فعالیت‌های دانشجویی و دانشگاه‌هاست. الان بهار فعالیت‌های دانشجویی در دانشگاه‌هاست. معمولا از فروردین که بگذریم در اردیبهشت اوج زمان برگزاری جشنواره‌ها، سمینارها و فعالیت‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در دانشگاه‌هاست. ما همیشه برای این زمان برنامه‌ریزی می‌کنیم که بیشترین فعالیت‌ها در این ماه‌ها صورت گیرد؛ از فعالیت‌های فرهنگی گرفته تا دینی، هنری، اجتماعی و سیاسی و نشریات که بسیار مهم است. این بخش‌ها در دانشگاه‌ها متصدی دارد و به شکل برنامه‌های از پیش تعیین شده مطابق روال خاصی این برنامه‌ها صورت می‌گیرد. از لحاظ ساختاری، آن افرادی که این برنامه‌ها را در دانشگاه‌ها هدایت می‌کنند، معاونت‌های فرهنگی و دانشجویی هستند. در 8 دانشگاه، معاونت فرهنگی ویژه این مسائل وجود دارد. درصد تأثیرگذاری این فعالیت‌ها قاعدتاً بر کل نظام آموزش عالی است و چیزی حدود 30درصد دانشجویان به طور خاص در این فعالیت‌ها مباشرت دارند یا مستقیم تصدی می‌کنند.
چرا معاونت‌های دانشگاهی فقط در 8 دانشگاه فقط وجود دارد؟
به دلیل اینکه در قانون وزارت علوم و تحقیقات و فناوری مصوب سال 83 به بخش فرهنگی پرداخته نشده است، بنابراین تلاش شده است ساختارش هم در همین بخش جمع شود. در آن زمان معاونت فرهنگی در ستاد وجود داشت و جمع شد و در دانشگاه هم بالطبع همین
اتفاق افتاد.
چه سالی حذف شد؟
سال 83 ، ولی معاونت فرهنگی- اجتماعی در سال 84 در ستاد احیا شد و در سال‌های اخیر با تلاش بسیار توانستیم در 8 دانشگاه آن را فعال کنیم. در دیگر دانشگاه‌ها بخش‌های فرهنگی- دانشجویی با هم فعالیت می‌کنند.
یعنی واحد فرهنگی- اجتماعی ندارند؟
فرهنگی- اجتماعی که خاص این کارها باشد، ندارند.
به نظر می‌رسد با این توضیحات معاونت فرهنگی خیلی مهجور واقع شده است.
هم مهجور و هم مظلوم.
چقدر تلاش کردید این مظلومیت را از بین ببرید؟
در این 4 سال (84 تا 88) کارهایی که به آن اشاره کردم انجام شد تا این بخش احیا شود. یک بخش آن داخل خود ستاد بود که تلاش شد در خود ستاد تقریبا این باور گنجانده شود که امور فرهنگی و اجتماعی واجب و ضروری است و این خودش یک کار فرهنگی به شمار می‌آید که دیر نهادینه شد و افراد دیر باور می‌کردند که لازم و ضروری است. بخش دیگر در سطح خود دانشگاه‌ها بود که واقعا یک کار فرهنگی و رسانه‌ای بود و حتی به گفت‌وگو‌ی چهره به چهره با افراد مختلف و دیگر دانشگاه‌ها و مدیران ختم شد. علاوه بر این، ابتکارات زیادی در دوره 84 تا88 اتفاق افتاد و عملیاتی شد. علاوه بر آن، برنامه‌ای را در دانشگاه شروع کردیم به نام دانشگاه تمدن‌سازی ایرانی اسلامی.
این برنامه از چه سالی آغاز شد؟
از سال 85. در ابتدای سال 84 شعار تمدن سازی مطرح شد و بعد در سال 85 برنامه‌اش تدوین و آن برنامه روال عملیاتی شد اما روح آن برنامه یا هدف اصلی‌اش این بود که دانشگاه به کارکرد‌های اصلی خودش مانند دوری از سیاسی‌کاری، غوغاسالاری و استفاده ابزار از فضا و محیط توانمندی دانشگاه در مسائلی که خیلی ربطی به دانشگاه ندارد، بازگردد. خوشبختانه یکی از اهداف این برنامه این بود که اهمیت فرهنگی را در دانشگاه‌ها یادآور شود و آن را نهادینه کند که خوشبختانه در مجموع و با کمک‌هایی که شد و نیازی که واقعاً در آن سال‌ها در دانشگاه‌ها دیده می‌شد همه به اینجا رسیدند که احیای این بخش ضروری است، بنابراین بخشی از دانشگاه‌ها به شکل ابلاغی خودشان معاونت فرهنگی و اجتماعی را از معاونت دانشجویی جدا کردند. خواستیم با این کاری که صورت می‌گیرد بخشی از دانشگاه متصدی امور فرهنگی و اجتماعی کارکنان اعضای هیات علمی و دانشجویان شود. در دهه 80 در این زمینه در دانشگاه تجربه موفقی داشتیم و خیلی از مسائلی که متصدی نداشت امروز دارای یک متصدی است. خلاصه بگویم به‌کار‌گیری ظرفیت اعضای هیات علمی و دانشجویان برای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی در دانشگاه‌ها کار خیلی خوبی است، دانشگاه‌هایی هم که نیرو ندارند برای کارهای فرهنگی از ظرفیت دانشجویان استفاده می‌کنند.
موضوع بسیار مهمی که با این حوزه گره خورده، بحث تشکل‌های دانشجویی است. معاونت فرهنگی و اجتماعی چطور این تشکل‌ها را هدایت و حمایت می‌کند؟ وضع کنونی تشکل‌های دانشجویی را چطور می‌بینید؟
تشکل‌های سیاسی از لحاظ شناسنامه‌ای به آنها می‌گویند تشکل‌های اسلامی دانشگاهیان که در سال 83 تعدادشان در دانشگاه‌ها 152 تشکل بوده و در نیمه اول سال 88 به 200 رسیده است، یعنی رشد 31 درصدی را نسبت به سال 83 دارد. این آمار را به این دلیل خدمتتان عرض می‌کنم که بیشتر منتقدان صحبتشان این بوده که تعداد تشکل‌های سیاسی در دانشگاه‌ها کاهش پیدا کرده و فضای سیاسی در دانشگاه‌ها خیلی خموده و منفعل است.
یعنی این فضا هیچ وقت حاکم نبوده است؟
البته این خمودگی و منفعلی در چند سال را
قبول دارم.
چرا اینطور بود؟
وقتی در کاری خیلی افراط و از تشکل‌های سیاسی استفاده ابزاری شود یا سیاسی‌کاری خیلی اوج بگیرد، تفریط به دنبالش می‌آید. وقتی ما تاریخ جمهوری اسلامی را ورق می‌زنیم، می‌بینیم که بیشتر صحنه دانشگاه‌ها در دست تشکل‌های سیاسی بوده است. حاصل این هم تنش و برخورد و درگیری و اینگونه مسائل بوده و همین‌ها موجب شده است خیلی‌ها برای فعالیت سیاسی در دانشگاه‌ها هزینه زیادی را بپردازند و انرژی‌ها در مسیر خودش هدایت نشود که حاصلش ایجاد سرخوردگی خواهد بود. البته برنامه ما این بود که در دانشگاه‌ها یک رشد متوازن از فعالیت‌های فرهنگی- سیاسی انجام شود. الان هم برنامه‌مان همین است و 2 هدف را دنبال می‌کند. یکی اینکه ما از لحاظ مفهومی و تئوریک دانش سیاسی را تولید کنیم برای کسانی که علاقه‌مند به حوزه سیاسی هستند و آنها بیاموزند کار سیاسی و سیاست یعنی چه و در حدی که می‌خواهند کار سیاسی انجام بدهند، به‌طوری که پشتوانه دانش هم داشته باشند. از لحاظ هدف هم کار دیگری که دنبال می‌شده در این زمینه تمرین شود و کادر سیاسی برای نظام ساخته و تربیت شود. در مجموع بخش تربیت سیاسی در دستور کار ما بوده است. برنامه آینده ما همین است که خروجی‌های دانشگاه نیروهایی باشند که در آینده بتوانند در مناصب سیاسی ایفای نقش کنند. معتقدیم که سال‌های حضور دانشجویان در دانشگاه‌ها بسیار سال‌های خوبی برای آن کسانی است که واقعا انگیزه و علاقه دارند ولی این باید شناسنامه‌دار باشد.
منظورتان از شناسنامه داشتن چیست؟
شناسنامه‌دار به این معناست که آن فردی که می‌خواهد کار سیاسی یاد بگیرد و فعالیت سیاسی انجام دهد جایش در تشکل سیاسی باشد. به این معنا که شخصی که در انجمن علمی فعالیت می‌کند نباید فعالیت سیاسی انجام دهد و کسی که در شورای صنفی است نباید دست به کار سیاسی بزند.
بازگردیم به فضای معماری دانشگاه‌ها. آقای دکتر! به فضای سخت‌افزاری دانشگاه‌ها انتقاد زیادی وارد است. خیلی‌ها اعتقاد دارند فضای دانشگاه‌های ما غربی است.
کاملا درست است یا دست‌کم می‌توانیم بگوییم
بی‌روح است.
این ساختمان‌ها شباهتی به دانشگاه ندارد و بیشتر شبیه ادارات دولتی است.
احسنت. همینطور است.
شناسنامه‌ای وجود ندارد که بگوییم دانشگاه است. در واقع بیشتر شبیه مدرسه کمال‌الملک است، نه دارالفنون. چه تدبیری دارید تا این فضا‌ها بیشتر شبیه فرهنگ ایرانی باشد و در آن روح فرهنگی دمیده شود؟
اینکه اشاره کردید خیلی جالب است. در دهه 60 شورایعالی انقلاب فرهنگی در زمینه گفته شما یک مصوبه‌ای دارد که تصریح کرده فضای کالبدی دانشگاه‌ها باید مزین باشد به مضامینی هنری، فرهنگی، دینی، مذهبی، ایرانی و اسلامی تا چنین فضایی ایجاد شود، ولی جالب اینکه اجرا نشده است!
چرا؟
ما الان در اینجا در حال هماهنگی هستیم. در معاونت مالی و اداری و بخش عمرانی تصویب شده که از امسال به ساختمان‌هایی مجوز ساخت و اعتبارات لازم بدهند که این بخش را رعایت کنند. ما در سفر اخیری که به زابل داشتیم، دانشگاه زابل را مکلف کردیم که هم داخل ساختمان‌ها و هم نمای ساختمان‌ها را مزین کنند به سبک معماری زابلی چون آنها گفتند خودشان سبک‌هایی دارند.
یعنی بومی‌سازی محقق می‌شود؟
بله بومی‌سازی می‌شود. نوعی کاشی معرق داریم که اصفهان تولید می‌کند. زابلی‌ها هم خودشان کاشی دارند که با اصفهان متفاوت است ولی قشنگ است. قرار شد در همه ساختمان‌هایشان از این به بعد این کار را انجام بدهند که وقتی دانشجو وارد دانشگاه می‌شود به قول شما متوجه شود که آمده در یک محیط فرهنگی.
خب این اقدام برای دانشگاه‌هایی است که می‌خواهید بسازید. برای دانشگاه‌هایی که قبلا ساخته شده است هم برنامه‌ای دارید که در آنها تغییراتی انجام شود؟
بله. جالب است این را هم بگویم، مهندسانی که در این زمینه کار می‌کنند در ایران هم درس خوانده‌اند ولی این مسائل هم برایشان نامفهوم است، یعنی باید خیلی با آنها صحبت کرد تا نگرش‌شان عوض شود. برای دانشگاه‌های ساخته شده هم برنامه داریم که نما و داخل ساختمان‌ها تا آنجا که می‌شود تغییر کند و این را به دانشگاه‌ها اعلام کرده‌ایم. در این راستا از ظرفیت خود دانشجوها و استادان می‌توان استفاده کرد، چون ظرفیت وجود دارد. می‌توانیم برای دانشجویان هنر و معماری یک کارگاه بگذاریم و بگوییم، می‌خواهیم این کار را انجام دهیم. آنها خودشان آنقدر طرح و ایده خواهند آورد که اصلا ما نیاز نداریم برای این کار دنبال کسی برویم.
اجرا هم می‌کنند؟
بله، اجرا هم می‌کنند و جالب است مثلا اگر شما بگویید اشعار فردوسی یا نقوش ایرانی قدیم را در ساختمان پیاده کنید، با کمک استادان‌شان می‌توانند رساله‌شان را در این زمینه بگذارند. من به مسؤولان دانشگاه زابل هم گفتم از دانشجویان خودتان استفاده کنید و کارها را به فلان شرکت نسپرید. خودمان نزدیک 3میلیون و 500 هزار دانشجو داریم که بخشی از آنها طراح هستند و ایده دارند و اصلا لازم نیست ما برویم و شرکت مشاور و معمار بیاوریم. اگر این ظرفیت فعال شود خودش در حوزه‌های مختلف می‌تواند کار کند و ما یکی از برنامه‌هایمان این است که مدیریت فرهنگی در دانشگاه بیاید و این زمینه را فعال کند و در اختیار بگیرد.
چطور می‌توان در خوابگاه‌ها فضای فرهنگی ایجاد کرد؟
در خوابگاه هم می‌توان همه کارهایی را که در ساختمان دانشگاه قابل انجام است، پیاده کرد. البته ما این موضوعات را قبلا هم به دانشگاه‌ها گفته‌ایم و این موضوع را پیگیری می‌کنیم. اسم «خوابگاه» اسم مناسبی نیست و یکی از کارهای ما این است که اسم را عوض کنیم و اسمی بگذاریم که به معنای «محل خواب» نباشد. خوابگاه به نظر ما محلی برای غنی‌سازی اوقات فراغت و استفاده بهینه از وقت است.
اسم جایگزینی هم در نظر دارید؟
قبلا «خانه‌های دانشجو» مطرح بود که بعضی از دانشگاه‌ها هم پذیرفته‌اند، ولی ما باید انتخاب این نام را به مسابقه بگذاریم تا بهترین اسم را در شناسنامه بگذاریم؛ مسابقه‌ای دانشجویی- استادی. به هر حال این همه جمعیت داریم بالاخره کسی یک اسم مناسب مطرح می‌کند.
به نظر می‌رسد موضوع دیگری که موجب شد دانشگاه‌های ما خیلی به دانشگاه شباهت نداشته باشد نوع پوشش دانشجویان است. در بسیاری از دانشگاه‌ها پوشش دانشجویی هیچ شباهتی به محیط دانشجویی ندارد و در شأن دانشجو نیست. این را چطور می‌شود حل کرد؟ موضوع پوشش همسان دانشجویان به کجا رسید و آیا این طرح می‌تواند مشکل پوشش دانشجویان را حل کند؟
پیش از این پیشنهادی مطرح شده بود که پوششی یکسان یا متحدالشکل برای هر کسی که وارد دانشگاه می‌شود طراحی شود. نمی‌دانم چقدر موفق خواهد شد. من فکر نمی‌کنم این کار شدني باشد البته می‌توان روی این موضوع مطالعه کرد و یک سنجش نگرشی را از خود دانشجویان به عمل آورد. مثلا در بیمارستان‌ها دید که انواع پرستاران لباس‌هایشان یک جور است. در نوع خودشان لباس‌ها یک جور است و با هم فرق هم می‌کنند. در ارتش و نظام هم مشخص است و هر کسی لباسش یک جور است. در دانشگاه باید روی این مساله مطالعه شود و مطالعه هم نشده است، مطالعه شود که خود دانشجویان نظرشان درباره لباس یکسان چیست. قاعدتا اجرای این موضوع مثلا برای وزارت بهداشت راحت‌تر است تا برای مجموعه وزارت علوم، چون محیط بیمارستانی دارند پذیرفته شده است.
آنها کارمندند و ما دانشجویان را کارمند نمی‌دانیم... .
نه نمی‌دانیم. دیدگاه دیگر این است که در محیط دانشگاه ضمن حفظ احترام به سلایق دانشجویان هر کسی هرچه می‌خواهد بپوشد ولی آداب و عرف جامعه ما را رعایت کند. موضوع مورد اشاره شما بیشتر ناظر این بخش است که حالا در وضعیت موجود عرفی که باید در جامعه ما رعایت شود رعایت نمی‌شود. این را هم بگویم که حجاب و عفاف فقط مربوط به دختران نیست، مربوط به آقایان هم هست. مثلا برخی از آقایان لباسی می‌پوشند که شایسته ورزشگاه است ولی زیبنده کلاس درس یا محیط آموزشی و علمی نیست. بیشتر احساس می‌کنم جامعه و دانشگاه یا خیابان برای افراد یکسان است و نمی‌دانند کجا وارد شده‌اند، اگر بتوانیم اهمیت این موضوع را یادآور شویم مشکل زیادی حل شده است.
چطور می‌توان این کار را انجام داد؟ سال‌ها می‌گذرد و ما می‌بینیم که اتفاقی نمی‌افتد.
ما کارهایی را انجام دادیم. یکی اینکه در هفته اول که دانشجویان تازه‌وارد به دانشگاه می‌آیند، دانشگاه‌ها را مکلف کردیم اهمیت این موضوع را یادآوری کنند. دانشگاه‌ها این کار را از سال 86 اجرا می‌کنند. موظفند برای دانشجویان جدیدالورود الزامات زندگی در این محیط را یادآور شوند. دانشگاه را معرفی کنند که این کار انجام می‌شود و نتایج خوبی هم داشته است. البته با حد مطلوب که شما می‌فرمایید فاصله داریم. یکی دیگر از کارهای انجام شده این است که در همان مراسم دانشجویان جدیدالورود تاکید شده که خانواده دانشجویان حضور داشته باشند و خانواده‌ها با محیط دانشگاه ارتباط داشته باشند. این هم در برنامه‌های ما بوده و باز بر ارتباط خانواده با دانشگاه تاکید خواهیم کرد چون به نظر ما این کار لازم است. از کارهای دیگری که در این حوزه انجام شده تولید ادبیات در این زمینه توسط بخش‌های مختلف است که به دانشجو یادآوری کند دانشگاه چگونه جایی است. در این زمینه دانستنی‌های دانشگاه را منتشر کردیم و الزام دانشجو به خواندن آن در دستور کارمان قرار دارد. در آخر این را بگویم که پوشش دانشجو مقررات دارد.
به نظر شما در شرایط کنونی در زمینه حجاب و عفاف ما به وضعیت مطلوب نزدیک می‌شویم یا دور؟
به نظر من نزدیک‌تر می‌شویم.
با اطمینان می‌گویید؟
اگه خواستید اشاره می‌کنم. از سال 85 ما در ارتباط با عفاف و حجاب برنامه‌ای را مطابق همان بحث‌هایی که اشاره کردم، داشتیم. اجرایش مربوط به معاونت فرهنگی نیست و مربوط به بخش‌های دیگر می‌شود ولی کاری که ما در حوزه فرهنگی شروع کردیم، طرح استاد مشاور فرهنگی بود و این طرح را تقویت خواهیم کرد.
قدری درباره این طرح توضیح می‌دهید؟
استاد مشاوران فرهنگی با کسانی که نسبت به عفاف و حجاب، چه آقا چه خانم، بی‌توجه بودند ارتباط برقرار کرده و به گفت‌وگو با آنها می‌نشینند. به خاطر همین کارهای نرمی که انجام شد نتیجه بهتری دارد چون بدون اینکه دانشجو برود پیش مشاور و برایش شناسنامه شود یا مثلا ببرندش کمیته انضباطی و برایش پرونده درست بشود، خیلی نرم و دوستانه با اینها رفتار می‌شود. این طرح را تقویت خواهیم کرد و نتایج آن هم مثبت بود. طرح استاد مشاور فرهنگی قاعدتا بر مبنی مطالعاتی شکل گرفت که نشان می‌داد عدم توجه به حجاب و عفاف و بخشی از عدم توجه به مقررات زندگی در دانشگاه ناشی از جهل و نادانی است و بخشی از آن به تربیت افراد بازمی‌گردد و اینها با کمیته انضباطی حل نمی‌شود. با تذکر زبانی جلوی دیگران هم حل نخواهد شد، با مرکز مشاوره هم حل شدنی نیست. به هر حال با انس و الفت و رفاقت و کم‌کم روی افراد تأثیر گذاشتن می‌توان نگرش افراد را تغییر داد. کسی که 23 سال اینگونه تربیت شده را نمی‌شود یکدفعه تغییر داد.
در نهایت می‌توان به هدفی رسید که دانشجویان در محیط خارج از دانشگاه هم حجاب را رعایت کنند، مثلا با اعزام دانشجو به عمره می‌توان به این هدف رسید؟
بله، در بحث عمره یکی از کارهایی که از سال‌های پیش انجام شده این بود که به تمام دخترانی که اعزام شدند چادر هدیه می‌شود.
عمره دانشجویی نتایج خوبی داشت یعنی حتی خروجی آن به چشم می‌آید ولی رویه مستمر در سفرهای زیارتی مثل مشهد و عتبات اتفاق نمی‌افتد یعنی سفرها وجود دارد اما مثل عمره دانشجویی پیوسته و منظم نیست. دلیلش چیست؟
از وقتی که بحث زیارت عتبات مطرح شد ما سال‌های بسیار ناامنی را در عراق داشتیم. در مجموع به خاطر ناامنی شدیدی که داشتیم و حساسیتی که روی محیط دانشگاه بود آن زمان تصمیم بر این گرفته شد تا زمانی که امنیت برقرار نباشد به شکل سازماندهی شده دانشجویان را به عتبات اعزام نکنیم. خوشبختانه الان که وضعیت بهتر شده این برنامه را داریم. الان روزانه 40 نفر به عتبات اعزام می‌شوند که امیدواریم بتوانیم آن را گسترده‌تر برگزار کنیم.
برای مشهد چطور؟
اتفاقا در مشهد امکانات این سفرها را هم داریم.
ولی سفر زیارتی به مشهد گسترده نیست، مشکل ناامنی هم که وجود ندارد!
این را می‌خواستم خدمتتان عرض کنم که یکی از برنامه‌های ما در سال 89 سرمایه‌گذاری روی اردوهای دانشجویی است. به عنوان مثال چندی پیش با اینکه در سال‌های گذشته هیچ‌وقت اینطور نبوده در فروردین‌ماه برای اردوی راهیان نور در وزارت علوم جلسه‌ای برگزار شد و متصدیان اردوی راهیان نور و دانشگاهای مناطق مرزی فراخوانده شدند که ظرفیتشان را فراهم کنند برای اردوی راهیان نور در تابستان، در مناطق غرب و شمال غرب کشور در زمستان و ایام عید بهمن و اسفند و فروردین به مناطق جنوب. همچنین بنا داریم اردوهای هجرت که اردوهای سازندگی است و دانشجویان به مناطق محروم می‌روند را سازماندهی می‌کنیم اما باز این هم یک بخش باقی می‌ماند، چون کارها سلیقه‌ای است و هر کسی به بخشی علاقه دارد. درباره اردوهای زیارتی مثل مشهد که اشاره کردید هم توضیح بدهم که ما در کشورمان قم و مشهد را به طور مشهور داریم و به تعداد زیادی امامزاده‌های لازم‌التعظیم در کشورمان وجود دارد. دوستان ما در ستاد زیارت مشغول برنامه‌ریزی هستند که بتوانند اردوهای زیارتی سال 89 را همانطور سامانمند و به طور مستمر برگزار کنند. مشهد و قم هم که جذابیت خودش را دارد. البته در قم برنامه‌مان این است که ضمن زیارت بخشی از اردو‌ها را به دیدار از مراجع تقلید و بازدید از حوزه‌های علمیه که خیلی از دانشگاهیان از آنها اطلاعی ندارند، هدایت کنیم.
ارتباط بیشتری هم بین حوزه و دانشگاه به وجود می‌آید...
بله، این جزو برنامه سال 89 است و آن را پیگیری می‌کنیم. ملاحظه می‌فرمایید که کار بسیار وسیعی است. امکاناتی می‌خواست با آقای رویانیان، رئیس ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت، چندی پیش در نشستی این مسائل را بررسی کردیم که خدای نکرده خسارتی در این سفرها پیش نیاید. همچنین با بسیج دانشجویی که تجربه خیلی خوبی دارد هماهنگ هستیم. البته تمرکز ما تنها روی دانشجویان نیست بلکه به استادان هم فکر می‌کنیم. از این‌رو امسال نخستین‌‌باری بود که نزدیک 4 هزار نفر از استادان با خانواده‌هایشان در اردوی راهیان نور شرکت کردند. البته سال گذشته هم اتفاق افتاد ولی تعدادشان خیلی کم بود. این طرح امسال ساماندهی شده و امیدواریم امسال باظرفیتی که در غرب، شمال غرب و جنوب غرب در حال فعال شدن است، این آمار بیشتر شود.
رویه‌ای که الان دیده می‌شود این است که همه دانشجویان دوست دارند تهران درس بخوانند. از دورترین شهرستان‌ها انتخاب نخست‌شان تهران است، همه هدفشان تهران است و خوب تهرانی‌ها هم درس خواندن در شهر خودشان را ترجیح می‌دهند. چه برنامه‌ای دارید که از پایتخت تمرکززدایی شود و اصلا ریشه مشکل چیست که همه دوست دارند بیایند تهران؟
این طبیعی است چون تهران پایتخت است تصور بر این است که هر چه امکانات است در تهران جمع شده است. مثلا دانشگاه‌های تهران از نظر رده و جایگاه نسبت به جاهای دیگر برتری دارند .
واقعا اینطور است؟!
خیر اینطور نیست، ولی تصور خیلی از شهرستانی‌ها این است.
پس ریشه فرهنگی دارد.
بله، این معضل ریشه فرهنگی دارد. من همینجا از طریق روزنامه شما از دانشگاهیان حتی دانش‌آموزان دعوت می‌کنم اگر گذرشان افتاد به سیستان و بلوچستان بروند و دانشگاه زاهدان را بازدید کنند. دانشگاه سیستان و بلوچستان تالاری دارد که شاید صندلی‌هایش به اندازه سالن سران نیست ولی از نظر کیفیت معماری و امکانات از همه لحاظ از سالن سران عالی‌تر است. این قابل بازدید است هر کسی بخواهد می‌تواند برود و ببیند.
دانشگاه تهران هم این امکانات را ندارد!
در دانشگاه تهران هم واقعا فضایی که دانشگاه سیستان و بلوچستان ایجاد شده، وجود ندارد. از نظر بسیاری از امکانات، نظیرش را واقعا در هیچ‌کدام از دانشگاه‌های تهران ندیدم. همچنین در سال‌های اخیر امکانات بسیار خوبی در دانشگاه‌های مادر استان‌ها ایجاد شده و هدف هم این بوده که دانشگاه‌های مادر در خدمت افزایش ظرفیت تحصیلات تکمیلی قرار بگیرند و دوره کارشناسی به دانشگاه‌هایی که آمادگی بیشتری دارند منتقل شود.
چه‌کاری می‌توان کرد که دانشجو اینقدر به تحصیل در تهران رغبت نداشته باشد؟
بهترین کار همین ارتباط چهره به چهره و بازدید از ظرفیت‌های استان‌هاست، علاوه بر دانشگاه‌ها، ظرفیت و توانمندی‌های صنعتی، فرهنگی و اجتماعی استان‌های کشور حتی استان‌های دوردست. مثلا ما چندی پیش رفتیم از پژوهشکده‌های زابل بازدید کردیم که نزدیک رود هیرمند در مرز ایران و افغانستان است. این پژوهشکده دارد گاو سیستانی که نسلش در حال انقراض بوده را بازپروری و اصلاح نژاد می‌کند تا جایگزین گاو هلندی شود. گاو هلندی در ایران باید با قیمت گران خریداری شود، مراقبت‌اش سخت است و همه نوع غذایی نمی‌تواند بخورد. گاو سیستانی که دارند اصلاح‌نژاد می‌کنند از نی که در آنجا به وفور یافت می‌شود، تغذیه می‌کند یا مثلا یک نوع مرغ وجود دارد که در حال انقراض بود و الان کار روی اصلاح نژاد آن انجام می‌شود تا به جای مرغ ماشینی معروف از آنها استفاده شود. اینها ظرفیت‌هایی است که کسی از آنها اطلاعی ندارد ولی اگر دانشگاهی‌های ما بروند و از آنجا بازدید کنند و پژوهشکده‌های دانشگاه زابل را ببینند، خیلی عجیب و غیرقابل باور است که اینجا زابل است و در زابل این کارها را می‌کنند. وقتی می‌گوییم زابل همه فکر می‌کنند یک شهر دور افتاده و محروم است و چیزی ندارد در حالی که اینها تنها پیشرفت‌هایی است که بویژه در زمینه دامپروری دارند. بچه‌های دانشگاه زابل الان روی اصلاح نژاد گوسفند بومی ایران کار می‌کنند. جالب است که قبلا می‌رفتند و بز و گوسفند را از کشورهای دیگر می‌آوردند. جالب اینکه دانشجویان دکترای آنجا تحقیقات رساله‌هایشان را روی همین موضوعات انجام می‌دهند. ممکن است در دانشگاه‌های بزرگ کسی به اینجور مسائل توجهی نداشته باشد. اگر ما برنامه‌ریزی که می‌کنیم دانشجویان بتوانند از توانمندی‌های مختلف کشور از مناطق مختلف استفاده کنند. مثلا در دانشگاه زیراب جایی وابسته به دانشگاه شهید بهشتی است که دهی در شمال کشور و بهترین جایی است برای کارهای زیست‌فناوری، چون در میان جنگل و یک محیط بکر قرار دارد. هر تحقیق کشاورزی، گیاهان دارویی آنجا به آسانی انجام می‌شود. اینها جاهایی است که باید دیده بشود چون آمدند اینجا خیابان، مترو و هواپیما دیدند فکر می‌کنند همه امکانات اینجاست. در حالی که واقعا
اینطور نیست.
مطالبی که اشاره کردید در واقع ارتباط بین دانشجویان تهرانی با شهرستان‌ها یا شهرستان‌ها با شهرستان‌هاست. چطور می‌شود دانشجویان ایرانی با خارج از ایران ارتباط داشته باشند و با فرهنگ هم آشنا بشویم؟ مثال می‌زنم، ما تعدادی دانشجو را 6 ماه به عنوان میهمان به مالزی اعزام کنیم و در همان مدت هم میزبان دانشجویان این کشور باشیم. این اتفاق تاکنون افتاده یا برنامه‌ای برای تبادل دانشجو و آشنا شدن با فرهنگ کشورهای دیگر دارید؟
یک سنتی است به نام بورس دولت‌ها که همین برنامه‌ای که شما می‌گویید را دنبال می‌کند. یعنی کشوری تعدادی دانشجو از ما می‌پذیرد که بروند و آنجا درس بخوانند، حالا کوتاه‌مدت یا بلندمدت و متقابلا همین ظرفیت از طرف ما برای آنها قرار می‌گیرد. کاری که ما می‌کنیم و با موسسه فرهنگی اکو هم هماهنگ کرده‌ایم این است که ما اردوهای متقابل در حوزه فرهنگی- تمدنی ایرانی اسلامی داشته باشیم که دانشجویان ایرانی بتوانند از توانمندی‌های علمی و بیشتر فرهنگی در حوزه تمدنی ایرانی اسلامی بهره‌مند شوند. من امیدوارم بتوانیم تابستان امسال چند اردوی اینگونه داشته باشیم.
دانشجو بعد از اینکه دوره تحصیلش را به اتمام می‌رساند مهارتی غیر از رشته‌اش کسب نمی‌کند. چرا دانشجو نمی‌تواند مهارت‌هایی مثل تیراندازی، شنا، عکاسی و مهارت‌هایی از این دست را در دوره‌ای که دارد درس می‌خواند هم کسب کند؟ چه پیش‌بینی‌ای برای این موضوع کرده‌اید؟
خوشبختانه الان ظرفیت‌اش در محیط‌های آموزش عالی فراهم است. انجمن‌های علمی که طراحی شده یک بخش آن در همین زمینه و کارشان این است؛ کانون‌های فرهنگی- هنری مثلا عکاسی، ما اصلا کانون عکس داریم در دانشگاه‌ها علاقه‌مندها می‌توانند استفاده کنند و یاد بگیرند بعد به شکل آماتور کار می‌کنند و حتی می‌توانند آموزش بدهند؛ کانون خوشنویسی هست، کانون نقاشی هست، فیلم هست، تئاتر هست. در حوزه هنری اعلام کرده‌ایم که هر کسی بتواند برای شکوفایی استعداد‌های خاص کاری بکند به او مجوز داده می‌شود. برای این کانون‌ها عدد گذاشته نشده است که باید چند تا باشد، در قسمت‌های دیگر هم اگر کسی خواسته باشد کارهای امدادگری یاد بگیرد کانون هلال احمر که با جمعیت هلال احمر در ارتباط است هم در دانشگاه ایجاد شده است. کانون‌های محیط زیست هم در دانشگاه‌ها فعالیت می‌کنند. خوشبختانه اینها امکانش در دانشگاه فراهم است. کسی که علاقه‌مند باشد، می‌تواند وارد شود و استفاده کند.
در پایان نکته‌ای وجود دارد که بخواهید مطرح کنید؟
می‌خواستم در بخش نشریات دانشجویی که لابه‌لای حرف‌هایمان پرسیدید مطلبی را بگویم. ما اعتقادمان این است که اگر کسانی می‌خواهند روزنامه‌نگاری را بیاموزند و در آینده فعالیت مطبوعاتی داشته باشند، نشریات دانشجویی می‌تواند یک شروع خوب برایشان باشد.