فاطمه موسوی: «زندگی جای دیگری است» سومین فیلم سینمایی منوچهر هادی است که مانند آثار دیگرش اما با نگاهی متفاوتتر به مساله مرگ پرداخته است. داستان فیلم روایتگر زندگی داوود (حامد بهداد) است، دکتر بهیاری که در بخش اورژانس بیمارستان کار میکند. او چند سالی است از همسر خود طلاق گرفته و اکنون با فرزندان خود پریا و پوریا و پرستار بچهها که صیغه او است، زندگی میکند. داوود متوجه می‌شود که توموری در مغز دارد و دو، سه ماه دیگر بیشتر زنده نمیماند. این خبر او را بسیار آشفته و پریشان میکند تا جایی که رفتارهای پرخاشگرانهای با اطرافیان خود در پیش میگیرد. او با شهرزاد، همسر سابقش که برای کمک خواستن نزد او آمده برخورد بسیار بدی میکند. شهرزاد پس از طلاق گرفتن از داوود با علی، خواستگار سابقش ازدواج کرده است که به خاطر اینکه شریکشان کلاهبردار از آب درآمده ورشکست شدهاند و از آنجا که به قول معروف «هرچه سنگه مال پای لنگه» زمانی که به انبار میروند تا جنسها را بابت بدهی خود به طلبکاران بدهند، پلیس از راه میرسد و در انبار هروئین پیدا میکند و بنابراین علی زندانی می‌شود و قرار است بزودی حکم اعدام برای او اجرا شود. داوود همچنین هنگامی که نفیسه، زن صیغهای او خبر حاملگی خود را به او میدهد برآشفته می‌شود و میگوید باید آن را سقط کند. داوود حتی با فرزندان خود رفتاری بسیار پرخاشگرانه و زننده دارد، هنگامی که میشنود که پسرش
پوریا- که در سن بلوغ است- به زن همسایه نامه عاشقانه داده او را کتک میزند و از خانه بیرون میکند اما در ادامه داستان داوود تحت تاثیر حرفهای دوست پزشک خود قرار میگیرد و سعی در اصلاح رفتارش میکند؛ به شهرزاد اجازه میدهد تا فرزندانش را ببیند، رفتاری نرمتر با فرزندانش در پیش میگیرد و پوریا را به خانه میآورد، نفیسه را به عقد دائم خود درمیآورد، با هم به سفر میروند و در نهایت نیز گناه علی را به گردن میگیرد و اینگونه میخواهد تمام اشتباهات گذشتهاش را جبران کند. کارگردان تیتراژ فیلم خود را با به تصویر کشیدن شخصیت اصلی داستان- حامد بهداد- که بر روی تراس ایستاده و سیگار میکشد شروع میکند، از همان ابتدا فضای یأس و ناامیدی بر داستان حکمفرماست، صدای بوقهای مکرر ماشینها در خیابان، دعوا و فحش و فحشکاری، به مخاطب میفهماند که قرار است با چه جنس فیلمی مواجه شود. سکانس آغازین فیلم نیز شکستن شیشه خانه و پرتاب شدن آجری با نامهای ملحق به آن است که علی را عصبانی میکند به گونهای که بیننده میفهمد علی با فحش ناموسی روبه‌رو شده است، پس درست از ابتدای فیلم، فضای کلی فیلم هادی برای مخاطب روشن می‌شود. شخصیت اصلی فیلم یعنی داوود شخصی است که دچار روزمرگی شده. شخصی عبوس که به نظر میرسد از زندگی خسته است و هیچ لذتی از کار و خانواده و حتی فرزندانش نمیبرد. او به خاطر شغلش دائما با مرگ و میر انسانهایی از جنس خود مواجه است؛ داوود کسانی که مرگ تا یک قدمی آنها رسیده است را نجات میدهد اما خود از مرگ غافل است تا زمانی که متوجه می‌شود به خاطر توموری که در سر دارد بزودی طعم مرگ را خواهد چشید. داوود با شنیدن این خبر از لحاظ روحی بسیار پریشان می‌شود، تلخکامی او فضای زندگی اطرافیانش را نیز طعمی تلخ میبخشد. کارگردان تمام تلاش خود را در بیان تیرگی فضای روحی و به تبع آن فضای زندگی کاراکتر داوود به کار میگیرد. نورپردازی، دیالوگها و میزانسن همگی به کمک ترسیم فضای تلخ این درام آمدهاند، صحنههای سیگار کشیدن داوود که از عصبی بودن او نشأت میگیرد در فیلم بیش از حد تکرار می‌شود و از مرز افراط میگذرد و مخاطب را آزار میدهد. «زندگی جای دیگری است» تعلیق به معنای واقعی کلمه ندارد که با آن بتواند مخاطب را تا رمزگشایی پیش برد بلکه فیلمساز با وارد کردن خردهروایتها و برانگیختن چالشهای متعدد از سوی کاراکترهای دیگر فیلم برای معرفی زوایای شخصیتی داوود و به طور کلی معرفی جامعه ایران میکوشد اما این کوشش در بعضی از موارد خوب از آب در نیامده است، برخی پرسوناژهای این درام بیش از آنکه به پیشبرد داستان کمک کنند مخاطب را گیج میکنند و بیدلیل داستان را شاخ و برگ اضافی میدهند، مثلا نقش پسر جوانی که با داوود در بخش اورژانس همراه است چه چیزی را قرار است بازگو کند و چه پیامی در آن نهفته؟ پسری که از این شغل میهراسد و با آن کنار نیامده است و شرط ازدواج او با دختری که به خواستگاریاش رفته شغل دولتی است، از این اطلاعات ناقص و گیجکننده بیننده قرار است چه چیزی را درک کند و اصلا حضور این نقش در فیلم در پیشبرد داستان ذرهای اهمیت دارد؟ این کاراکترهای پرداخت نشده را شاید بتوان معلول چند نویسنده بودن فیلمنامه این اثر دانست. گذشته از شخصیتهای داستان، جامعه‌ای که فیلمساز به تصویر میکشد بسیار نابسامان است، جامعه‌ای است که افراد آن به خاطر مسائل مختلف آنقدر آشفتهاند که دائم در خیابان بر سر تصادف با یکدیگر دعوا میکنند و فحش میدهند، جوانان این جامعه همه الکل و قرص مصرف میکنند و پدر و مادرهایشان با بیچارگی آنها را به بیمارستان میرسانند تا زندگی را دوباره به آنان بازگردانند. اولین مریضی را که به اورژانس میآورند پسر جوانی است که الکل مصرف کرده و مادرش اصرار دارد که پدر متوجه مصرف الکل او نشود، پسر در حال مرگ است و داوود سعی در احیای او دارد. دومین مریضی که پیش روی مخاطب معرفی می‌شود، دختری است که قرص مصرف کرده، از نگاه کارگردان شرایط اقتصادی جامعه نیز آنقدر اسفبار است که افراد را به خودکشی وامی‌دارد. فرد دیگری که داوود آن را از مرگ نجات میدهد مردی است که به قول خودش میخواسته خود را خلاص کند، او کارمندی است که نمیتوانسته شرمندگی خود را جلوی زن و بچهاش ببیند، تنها دارایی او که ماشینش بوده را هم دزدیدهاند. تاکید بر وضعیت اقتصادی نابسامان تنها در این سوژه خلاصه نمی‌شود، زندگی شهرزاد و علی نیز در گیرودار همین اوضاع اقتصادی خراب است. به طور کلی میتوان اذعان کرد سیاهنمایی جامعه در فیلمهای سینمایی مسالهای است که در سینمای ما به یک بیماری اپیدمیک منجر شده. امروز اکثر کارگردانان و به تبع آن فیلمهای سینمایی نگاهی ناامیدانه و تیره و تار از جامعه روی پرده سینما منعکس میکنند اما آیا کارگردانان ما جامعه را به صورت آینهوار در سینما بازتاب میدهند یا به بازنمایی جامعه آنگونه که میخواهند و اهدافشان ایجاب میکند، میپردازند؟
آیا در پایان فیلم، تلخی سکانسهای اولیه از ذهن مخاطب برچیده می‌شود؟ اصلا نتیجه نشان دادن این همه سیاهی و تیرگی در نهایت چیست؟ ثمره تحول در زندگی داوود در سطح کلیشهای و طنزگونه عقد کردن نفیسه و بازگرداندن پسرش به خانه و خوشرفتاری او با اطرافیانش، برای بیننده قانعکننده به نظر میرسد؟ اینکه داوود خودش را به جای علی گناهکار معرفی میکند نشان از خوب شدن شخصیت او دارد؟ این فداکاری نه از ایمان سرچشمه میگیرد و نه از اخلاق دینی، به دروغ خود را گناهکار معرفی کردن و خود را به چوب دار اعدام سپردن چیزی جز خودکشی نیست! بنابراین نمایش تسبیح در سکانس پایانی فیلم در کنار کاراکتر داوود چه بی‌معنا جلوه میکند، اصلا در نگاهی کلی به فیلم میتوان گفت خدا در ایدئولوژی داوود نقشی ندارد. او بعد از اینکه میفهمد در چند قدمی مرگ قرار گرفته است و تحت تاثیر سخنان دوستش متحول می‌شود، تنها رابطه خود با اطرافیانش را بهبود میبخشد و به رابطه داوود با خدا کمترین اشارهای نمی‌شود. بنابراین به طور قطع میتوان گفت زندگی جای دیگری است نه تنها یک فیلم دینی و اعتقادی نیست بلکه فیلمی است که در آن معنویت هیچ جایگاهی ندارد. عنوان فیلم دارای معنایی دوگانه و دوپهلو است، برخی مخاطبان و منتقدان به اشتباه معتقدند نام فیلم از زندگی در سرای باقی و آخرت سخن میگوید اما با توجه به دلایلی که بیان شد، این فرضیه با اطمینان رد خواهد شد، باید اذعان کرد که عبارت «زندگی جای دیگری است» اشارهای به زندگی در آن سوی آب- خارج از مرزهای ایران- دارد و پیام اصلی فیلم نیز در اثبات این مساله نهفته است. کارگردان از ابتدای فیلم کوشیده است ایران و فضای حاکم بر آن را تیره و تار نمایش دهد و در سیاهنمایی اوضاع جامعه از هیچ تلاشی دریغ نکرده است. از نظر فیلمساز ایران جایی است که قانون کور، بیگناه را از گناهکار تشخیص نمیدهد و تنها به دنبال این است که یک نفر را پای چوب اعدام ببرد و قربانی بگیرد. ایران کشوری است که در آن فضای یأس و ناامیدی جوانان را به خودکشی وامی‌دارد، دعوا و فحش در خیابان از مسائل پیشپا افتاده و لاینفک این جامعه است، جامعه‌ای است که زنان آن شرایط خوبی ندارند، مردان این جامعه از مشکلات اقتصادی پریشاناحوالند و در نهایت ایران کشوری است که در آن نمیتوان زندگی- به معنای واقعی کلمه- کرد، پس زندگی جای دیگری است...