علی اکبر سرباز شندی
میلگرد و بیل مکانیکی و خاک و سنگ و کلوخ جلوی پارک دانشجو کمی جلوتر از تئاتر شهر دیده می‌شود و کمی جلوتر هم طرح «بهسازی معابر عمومی» تازه به پایان رسیده و تنها اثراتی از جاده خاکی که از چهارراه ولیعصر(عج) تا پایان پارک دانشجو ادامه داشت باقی‌مانده است. هرچند پس از درگیری‌های زیاد، متروی تهران، فاصله ایستگاه مترو با تئاتر شهر را کمی بیشتر کرد اما باز هم ایستگاه مترو تقریبا چسبیده به تئاتر است. در ضلع جنوبی تئاتر شهر پروژه عمرانی مجتمع ولیعصر(عج) در حال اجراست و چند متر پایین‌تر از تئاتر روی حفاظ‌هایی که مجتمع عمرانی در حال ساخت را از بیرون جدا می‌کند، چشم‌نواز است آنگونه که انگار تئاتر شهر، بزرگ‌ترین مجموعه نمایش تئاتر ایران، از شمال و جنوب محاصره شده است. ساختمان مدور تئاتر شهر، همان ساختمانی که این روزها در میان کارگاه مترو، ترافیک سرسام‌آور و خطوط ویژه بی.آر.تی شرکت اتوبوسرانی محصور شده، بیش از 30 سال است که تنها میعادگاه جمعیت کثیر تئاتری‌هایی است که این سال‌ها را در سخت‌ترین شرایط مالی و حرفه‌ای گذرانده‌اند، البته باید پرسید آیا یک ساختمان با چهار، پنج سالن می‌تواند جوابگوی هنرمندانی باشد که هر ساله نیز به تعدادشان افزوده می‌شود، اما این تمام ماجرا نیست. تا این ساختمان نمور و خسته زنده است، نبض تئاتر ایران می‌تپد. آنقدر که می‌توان چشم‌ها را روی نرده‌های بدرنگ اطراف ساختمان بست، ترافیک را نادیده گرفت و با نمایشی که در سالن‌های نه‌چندان استاندارد تئاتر شهر در حال اجراست به رویایی دور و دست نیافتنی فرورفت. این رویا اما گاه با کابوسی وحشتناک پیوند می‌خورد؛ کابوس فروریختن ساختمانی که به تنهایی تمام تاریخ تئاتر ایران است، از آن زمان که «آربی آوانسیان» باغ آلبالو را روی صحنه برد تا همین روزها که جشنواره تئاتر با تمام دغدغه‌ها و مشکلاتش به اجرا در می‌آید. حالا 2، 3 هفته‌ای است که از تخریب بخشی از تالار قشقایی مجموعه تئاتر شهر می‌گذرد و آب‌ها از آسیاب افتاده است؛ نه دیگر گزارشی در کار است و نه اعلام اعتراضی.
میلگرد و بیل مکانیکی و خاک و سنگ و کلوخ جلوی پارک دانشجو کمی جلوتر از تئاتر شهر دیده می‌شود و کمی جلوتر هم طرح «بهسازی معابر عمومی» تازه به پایان رسیده و تنها اثراتی از جاده خاکی که از چهارراه ولیعصر(عج) تا پایان پارک دانشجو ادامه داشت باقی‌مانده است. هرچند پس از درگیری‌های زیاد، متروی تهران، فاصله ایستگاه مترو با تئاتر شهر را کمی بیشتر کرد اما باز هم ایستگاه مترو تقریبا چسبیده به تئاتر است. در ضلع جنوبی تئاتر شهر پروژه عمرانی مجتمع ولیعصر(عج) در حال اجراست و چند متر پایین‌تر از تئاتر روی حفاظ‌هایی که مجتمع عمرانی در حال ساخت را از بیرون جدا می‌کند، چشم‌نواز است آنگونه که انگار تئاتر شهر، بزرگ‌ترین مجموعه نمایش تئاتر ایران، از شمال و جنوب محاصره شده است. ساختمان مدور تئاتر شهر، همان ساختمانی که این روزها در میان کارگاه مترو، ترافیک سرسام‌آور و خطوط ویژه بی.آر.تی شرکت اتوبوسرانی محصور شده، بیش از 30 سال است که تنها میعادگاه جمعیت کثیر تئاتری‌هایی است که این سال‌ها را در سخت‌ترین شرایط مالی و حرفه‌ای گذرانده‌اند، البته باید پرسید آیا یک ساختمان با چهار، پنج سالن می‌تواند جوابگوی هنرمندانی باشد که هر ساله نیز به تعدادشان افزوده می‌شود، اما این تمام ماجرا نیست. تا این ساختمان نمور و خسته زنده است، نبض تئاتر ایران می‌تپد. آنقدر که می‌توان چشم‌ها را روی نرده‌های بدرنگ اطراف ساختمان بست، ترافیک را نادیده گرفت و با نمایشی که در سالن‌های نه‌چندان استاندارد تئاتر شهر در حال اجراست به رویایی دور و دست نیافتنی فرورفت. این رویا اما گاه با کابوسی وحشتناک پیوند می‌خورد؛ کابوس فروریختن ساختمانی که به تنهایی تمام تاریخ تئاتر ایران است، از آن زمان که «آربی آوانسیان» باغ آلبالو را روی صحنه برد تا همین روزها که جشنواره تئاتر با تمام دغدغه‌ها و مشکلاتش به اجرا در می‌آید. حالا 2، 3 هفته‌ای است که از تخریب بخشی از تالار قشقایی مجموعه تئاتر شهر می‌گذرد و آب‌ها از آسیاب افتاده است؛ نه دیگر گزارشی در کار است و نه اعلام اعتراضی.کافی است یک هفته دیگر زمان بگذرد تا همه به طور کامل فراموش کنند، ساختمان قشقایی که یکی از مهم‌ترین سالن‌های اجرای نمایش کشور است برای سومین بار در چند سال اخیر فرو ریخته است. احتمالا موضوع با یک بازسازی دوباره و نیمه‌کاره به پایان خواهد رسید. جالب آنکه همه هم به این موضوع اعتراض می‌کنند، از مدیر تئاتر شهر گرفته تا رئیس مرکز هنرهای نمایشی و کسی هم به این پرسش پاسخ نمی‌دهد که مگر می‌شود، این ساختمان عریض و طویل یک متصدی نداشته باشد که در مواقعی از این دست بتوان روبه رویش نشست. این در حالی است که یکی از مسؤولان روابط عمومی تئاتر شهر می‌گوید: «این قسمت همان جایی است که شهرداری در آن مشغول گودبرداری بوده و در گذشته نیز موجب شده تا بخشی از سالن فرو بریزد.» با این حساب با توجه به ساخت و ساز مترو در ضلع شمالی ساختمان باید منتظر اتفاقات دیگری نیز بود، البته علی‌اکبر تشکری‌نیا، کارفرمای پروژه عمرانی مجتمع ولیعصر (عج) در این‌باره توضیح می‌دهد: «ترک خوردن سقف تالار «قشقایی» ارتباطی به پروژه عمرانی مجتمع ولیعصر(عج) ندارد. اگر قرار بود اتفاقی برای تالارهای مجموعه تئاترشهر به دلیل عمق گودبرداری‌های این پروژه بیفتد، این اتفاق باید همان روزهای اول گودبرداری می‌افتاد نه اکنون که پروژه مستحکم‌سازی شده است».
به هر حال از آنجا که این مساله خسارت جانی در بر نداشته و از اینکه فقط موضوع به تخریب ختم شده، باید خوشحال بود و همه اینها در حالی است که مسؤولان چندی پیش اعلام کردند، مانع از ادامه عملیات ساختمانی در محدوده تئاتر شهر می‌شوند و از آن محافظت می‌کنند. در این میان فقط باید افسوس خورد از بازسازی‌ای که سال گذشته انجام شد و می‌توانست برای همیشه ساختمان تئاتر شهر را در برابر مشکلاتی از این دست بیمه کند اما آن هنگام مدیر مرکز هنرهای نمایشی زیر بار انتقادات بابت تاخیر در تعمیرات مجموعه تئاتر شهر، فقط به این پاسخ ساده اکتفا کرد که: «حدس زده نمی‌شد، تئاتر شهر بیش از 2 میلیارد تومان هزینه داشته باشد ولی بعداً متوجه شدیم، تئاتر شهر شبیه یک بمب ساعتی است و زیربنای سازه در وضعیت نامناسبی قرار دارد.» در انتها برای تعمیراتی که سه ماه تئاتر شهر برای آن تعطیل بود و ادامه آن به سه ماه بعد هم کشید، به گفته مسؤولان وقت، 2 میلیارد و500 میلیون تومان هزینه شد. در پی تخریب پارکینگ مجموعه تئاتر شهر و انجام کارهای ساختمانی در اطراف آن و ساخت ایستگاه مترو در نزدیکی این مجموعه، انجمن کارگردانان خانه تئاتر بیانیه‌ای را صادر کرد. در این بیانیه آمده بود: باوجود هشدارهای مکرر دست‌اندرکاران تئاتر کشور درباره تخریب پارکینگ مجموعه تئاتر شهر و انجام کارهای ساختمانی در اطراف آن بدون هیچگونه محمل‌های ارزشی و فرهنگی متاسفانه دیوار بخشی از این مجموعه (سالن قشقایی و کارگاه دکور) بر اساس کارهای غیر مسؤولانه و غیرکارشناسانه فرو ریخت و هر چند به خواست خداوند خوشبختانه فاجعه‌ای انسانی به وقوع نپیوست اما هشدار و زنگ خطری بود برای همه متولیان هنر کشور که باید این هشدارها را به گوش جان شنیده و با اتخاذ روش‌های علمی، کارشناسانه و پیشگیرانه و با استفاده از نظر هنرمندان تئاتر، این صاحبان واقعی مجموعه تئاترشهر، به راهکارهایی دست یافت تا دیگر در آینده شاهد چنین مشکلاتی نبوده و ناظر اتفاقاتی نباشیم که خدایی ناکرده فاجعه‌ای را متوجه علاقه‌مندان و دست‌اندرکاران تئاتر کشور کند. اما محسن هاشمی مدیرعامل متروی تهران در واکنش به این اعتراض‌ها، در پاییز سال 1386و به دنبال آغاز عملیات ساختمانی ایستگاه مترو در چهارراه ولیعصر(عج)، با اهالی تئاتر دیداری داشت که درپاسخ به اعتراض مسؤولان تئاتر به ایجاد در خروجی مترو در محوطه تئاتر شهر گفت: «طرح پروژه و تمام نقشه‌های این ایستگاه مترو با در نظر گرفتن شرایط فنی و با توجه به مصوبات میراث فرهنگی است و هیچ صدمه‌ای متوجه تئاتر شهر نخواهد شد؛ چون فاصله تئاتر شهر از محور مترو بیش از 60 تا 70 متر است و به‌هیچوجه نگران‌کننده نیست.» این در حالی است که به گفته حسین پارسایی مدیر مرکز هنرهای نمایشی، در آن زمان تمام چاه‌های مجموعه تئاتر شهر نشست کرده و راه‌اندازی ایستگاه مترو به مجموعه تئاتر شهر ضربه خواهد زد.
رایانی مدير وقت روابط عمومي تئاتر شهر هم در ایامی که محوطه شمالی مجموعه تئاترشهر از سوی سازمان متروی شهری تهدید شد، گفته بود: «با توجه به تجاوزی که از زیرزمین تا زیر حوض اصلی مجموعه تئاترشهر صورت گرفته، این مجموعه به‌زودی فرو می‌ریزد.» به هرحال ساختمان قشقایی در چند سال اخیر سه بار حادثه دیده است و این بدون شک آخرین حادثه هم نخواهد بود. فقط باید دعا کرد و امیدوار بود، شهرداری تهران که در سالیان اخیر با ساخت متعدد سالن‌های سینمایی نشان داده است، دغدغه فرهنگی دارد، از خیر ساخت مجموعه فرهنگی و هنری مجاور تئاتر شهر بگذرد چراکه با توجه به گودبرداری عظیم این ساختمان همچنین وزن زیاد ساختمان تئاتر شهر، احتمال تخریب به‌شدت وجود دارد؛ چه بخواهیم و چه نخواهیم.