گرهی که کورتر می‌شود

امیر عبداللهی

بوش در حالی تا نزدیک به 70 روز دیگر کاخ سفید را ترک خواهد کرد که مهم‌ترین وعده وی در سیاست خارجی بی‌سرانجام مانده است. رئیس‌جمهوری آمریکا در مدت 8 سال حضور خود در رأس هرم قدرت ایالات متحده وعده داده بود مسأله به اصطلاح صلح اعراب و اسرائیل را به نتیجه خواهد رساند و کشور مستقل فلسطین را در این مدت تشکیل خواهد داد.

کنفرانس آناپولیس هم سال قبل به منظور دستیابی به همین هدف برگزار شد و دولت آمریکا کوشید با جمع کردن تمامی اعراب در کنار هم، وعده خود را محقق کند اما این کنفرانس هم مانند اسلاف خود به جایی نرسید و بحران فلسطین همچون گذشته ادامه دارد. پیش از این هم کنفرانس‌هایی نظیر شرم‌الشیخ، مادرید، اسلو و... نتوانسته بودند گرهی از بحران اعراب و رژیم صهیونیستی بگشایند.دولت بوش که فاصله خود را با دستیابی به این هدف بسیار زیاد می‌دید، در اواخر حکومت خود سعی کرد از طریق تشدید رایزنی‌ها، این موضوع را محقق کند و در همین راستا مسؤولان طراز اول این کشور نظیر رابرت گیتس،‌ کاندولیزا رایس و شخص بوش بارها به منطقه سفر کردند و با مقامات رژیم صهیونیستی و فلسطین به مذاکره پرداختند که هیچ‌یک از این رایزنی‌ها مفید واقع نشد و به نظر می‌رسد که بوش باید با قبول شکست از کاخ سفید خداحافظی کند و اکنون تنها امیدش را هم برای ثبت کردن نکته‌ای مثبت در کارنامه خود از دست رفته می‌بیند. سفر چند روز قبل کاندولیزا رایس و دیدار وی با سران رژیم صهیونیستی و فلسطین هم در همین راستا ارزیابی می‌شود.
به واقع این سفر که به احتمال زیاد باید آن را آخرین سفر وزیر خارجه کابینه بوش به خاورمیانه دانست، آخرین تیر را هم برای دستیابی به اندک موفقیتی در روند سازش رها کرد. این سفر هشتمین سفر وزیرخارجه آمریکا از زمان کنفرانس آناپولیس
تاکنون به خاورمیانه محسوب می‌شود. وی پیش از این امیدوار بود تا پایان سال جارى میلادى منطقه خاورمیانه به صلح رسیده و کشور مستقل فلسطین نیز تشکیل شود. گروه چهارجانبه صلح که از اتحادیه اروپا، روسیه، سازمان ملل متحد و آمریکا تشکیل شده است، روز یکشنبه در شرم‌الشیخ گرد هم آمدند تا شرایط و روند برقراری صلح را ارزیابی کنند.

ملاقات و اجلاس جدید گروه چهارجانبه در منطقه تفریحی مصر واقع در دریای سرخ، دقیقا یک‌سال پس از آن اتفاق می‌افتد که مذاکرات صلح بار دیگر در ایالات متحده آمریکا آغاز شده بود، اما به هر حال امید و نشانه‌های قابل ملاحظه و رضایت‌بخشی درباره اینکه تا پایان سال دوطرف بتوانند به توافق برسند، وجود ندارد. از یک طرف آشفتگی سیاسی در رژیم صهیونیستی که در نهایت منجر به درخواست برگزاری انتخابات زودهنگام شد، همچنین درگیری بین گروه‌ها و جناح‌های فلسطینی موجب شده تا مشکلاتی در مسیر برقراری توافق برای صلح به وجود آید.
به نظر می‌رسد چندین عامل نقشی مهم در بی‌نتیجه ماندن این تلاش‌ها ایفا می‌کنند. در مذاکرات صورت گرفته همواره طرف مذاکره ابومازن بوده، حال آنکه وی به هیچ‌وجه از مشروعیت لازم برای انجام رایزنی‌ها برخوردار نیست. هم‌اکنون حماس به‌عنوان تنها دولت مشروع فلسطین که در انتخاباتی دموکراتیک به پیروزی رسید شناخته می‌شود و تشکیلات خودگردان به‌عنوان گروهی اشغالگر و سازشکار تنها بر کرانه باختری حکمرانی می‌کند. این در حالی است که حماس هم به هیچ‌وجه حاضر نیست مشروعیت رژیم صهیونیستی را بپذیرد و با این رژیم اشغالگر به پای مذاکره بنشیند. به واقع انتخاب ابومازن به عنوان طرف مذاکره با توجه به مشروعیت و مقبولیت نداشتن وی نزد مردم فلسطین، اشتباهی استراتژیک از جانب غرب محسوب می‌شود.نکته دیگری که همواره شکست مذاکرات را موجب شده، زیاده‌خواهی‌های رژیم صهیونیستی بوده است. این رژیم به هیچ‌وجه حاضر نیست در این مذاکرات امتیازی به طرف فلسطینی دهد و به شیوه‌ای کاملا انحصار‌طلبانه بازی می‌کند. رژیم صهیونیستی در جریان مذاکرات متعدد نشان داده که به هیچ‌وجه زیر بار عقب‌نشینی از مناطق اشغالی، بازگشت آوارگان فلسطینی و انتخاب قدس شریف به عنوان پایتخت دولت مستقل فلسطینی نخواهد رفت.این در حالی است که به نظر می‌رسد تا چندی دیگر، سد موجود در روابط رژیم صهیونیستی و فلسطینیان قطورتر از زمان کنونی شود. تا چندی دیگر انتخابات زودهنگام پارلمانی در فلسطین اشغالی برگزار خواهد شد و در شرایط کنونی شانس پیروزی حزب افراطی لیکود زیاد است. با قدرت گرفتن این حزب که اساسا اعتقادی به پیش گرفتن تسامح و تساهل در قبال فلسطینیان ندارد و سازش با آنان را امری ناصواب می‌پندارد، گره در روابط اسرائیل و فلسطین کورتر از زمان کنونی خواهد شد.جالب آنکه اجلاس قاهره هم که طرحی دیگر از جانب غرب بود که توسط کشوری عربی به اجرا گذاشته می‌شد تاکنون بی‌نتیجه رها شده است. این اجلاس که به ظاهر هدف برقراری صلح میان گروه‌های فلسطینی را دنبال می‌کرد، به‌واقع می‌کوشید که از به نتیجه رسیدن این توافقات به نفع تشکیلات خودگردان و ابومازن بهره‌برداری کند و ابومازن را فردی با مشروعیت بالا در فلسطین نشان دهد.