پس از فتح دنیای زیر آب توسط ماهی گمشده‌ای به نام «نمو» اکنون زمان آن رسیده که «اندرو استنتن» با رباتی کوچک سفر به فضا را آغاز کند.
استفاده بیش از حد از منابع طبیعی و در نتیجه آلودگی محیط‌زیست بیش از هر چیز دیگری ذهن انسان امروز را درگیر خود کرده است. گرم شدن کره زمین و گرایش روز افزون انسان به صنعت به اندازه‌ای خطرآفرین شده است که در تمامی زمینه‌ها مورد بحث قرار می‌گیرد. طبیعی است که هر مشکل بزرگی نیاز به برخوردی ریشه‌ای دارد و در این راستا آموزش کودکان امری بدیهی است. پویانمایی که امروزه به عنوان یکی از قوی‌ترین راه‌های ارتباطی بزرگسالان با دنیای پیچیده کودکان به شمار می‌رود، بی‌تردید نقش مهمی را در انتقال این هشدار برعهده دارد. داستان «وال ای» زمینی را به تصویر می‌کشد که بر اثر بهره‌کشی بیش از حد بشر از آن و تجمع زباله‌های گوناگون، دیگر محیطی برای زندگی جانداران نیست. تنها موجودات متحرک، ربات‌هایی هستند با نام «وال ای» که از طرف انسان مامور شده‌اند تا با نظافت و جمع‌آوری زباله‌ها، دوباره شرایط زندگی روی زمین را برای او آماده کنند. اما آلودگی بیش از حد، با هوش‌ترین ساکن زمین را به مدت 700 سال از خانه دور نگه می‌دارد و در این مدت تمامی ربات‌ها غیر از قهرمان فیلم به نوعی کارایی خود را از دست می‌دهند. در این میان تنها دوست «والای» یک «سوسک» است که مانند یک حیوان خانگی او را همراهی می‌کند و عامل شناخت او از انسان، یک نوار ویدئویی قدیمی است که به او احساساتی چون عشق را آموزش می‌دهد. عامل اصلی پیچش دراماتیک فیلم، پیدا کردن یک گیاه در زمین مرده است که «والای» برای حفاظت بیشتر، آن را درون یک پوتین کهنه قرار می‌دهد. اکنون انسان از ادامه حیات در زمین ناامید شده و با امید به یافتن موجودی زنده ربات‌هایی بسیار پیشرفته به نام «ایو» را رهسپار زمین می‌کند. این امر کافی است که «والای» فرصتی پیدا کند تا به صورت کاملا تصادفی با یکی از این ربات‌ها آشنا و دلبسته او شود. «ایو» که درکی از احساسات «وال ای» ندارد، پس از گرفتن گیاه ازدست این ربات تنها خاموش می‌شود و با پایان ماموریت باید نزد انسان‌ها بازگردد، اما «والای» حاضر به از دست دادن او نیست و به هر طریق او را در فضا تعقیب می‌کند.
در 40 دقیقه ابتدایی فیلم، شاهد هیچگونه دیالوگ یا ظهور شخصیت‌های انسانی نیستیم و تنها اسم‌هایی با صداهای رباتیک تمامی گفت‌وگو‌ها را تشکیل می‌دهند. در این مدت مخاطب چنان صحنه سینمایی زیبا و هوشمندانه‌ای را پیش رو دارد که مدتی طول می‌کشد تا متوجه مفاهیم تاریک فیلم شود. این صحنه شهری است بر آمده از آسمان خراش‌ها اما خالی از سکنه با هوایی غبارآلود و توفان‌های ناگهانی که سکوت آن تداعی کننده پایان دوران است. در واقع انسان‌ها به‌خاطر اقتصادی که آنها را به تولید و مصرف هر چه بیشتر سوق می‌دهد، مجبور به ترک زمین شده‌اند. مدت‌هاست که منتقدان به دیدن فیلم‌های غیرمنتظره از شرکت «پیکسار» عادت کرده‌اند اما انیمیشن «والای» بیش از پیش باعث حیرت اهالی سینما شده است. به‌دلیل مشکلات زیست‌محیطی که پیشتر به آنها اشاره شد، تصور دنیای خالی از انسان در فیلم‌ها تبدیل به موضوعی عادی شده است. به عنوان مثال کارگردان‌های بزرگی چون «استیون اسپیلبرگ»، «فرانسیس لارنس»، «ام نایت شایاوالان» و «ورنرهرتزوگ» به ترتیب با فیلم‌هایی نظیر «هوش مصنوعی»، «من اسطوره هستم»، «وقوع» و« ملاقات با پایان دنیا» زمینی اینچنینی را به خوبی به تصویر کشیده‌اند. اما «وال ای» به عنوان یک پویانمایی و با مخاطب قرار دادن کودکان، دارای یک پایان خوش است که می‌تواند در گروه فیلم‌های علمی- تخیلی هم قرار گیرد. استفاده از صدای «سیگورنی ویور» که در سری فیلم‌های ترسناک «بیگانه» نقش اصلی را برعهده داشته نیز می‌تواند جلب نظر کند. صدای «لوئیس آرمسترانگ» اسطوره سیاه‌پوست دوران دور جاز در ابتدای فیلم، نوعی احساس نوستالژی را به بیننده منتقل می‌کند که تاکیدی است بر گذشته فرح بخش اما از دست رفته زمین. نگاه پر مهر «والای»کوچک به اشیای باقی مانده از یک تمدن از دست رفته کاملا قابل درک است چرا که او خود نیز یک مخلوق دست انسان است.
برای این ساکن تنها، بعضی از اشیا مفید، جالب یا با ارزش هستند و حتی برخی ممکن است دارای روح باشند. قرار گرفتن سوپر ربات پیشرفته‌ای به نام «ایو» که تمامی احساسات خود را تنها با حالات چشم بیان می‌کند در کنار یک ربات قدیمی و زنگ زده مسوول دفع زباله و به دنبال آن دل باختگی «والای» یاد آور کمدی‌های عاشقانه‌ای است که در آن یک رفتگر دلبسته زنی از طبقات بالای اجتماع می‌شود.اما گذشته از تمامی جنبه‌های فیلم ، شکی نیست که پیام «اندرو استنتن» در فیلمنامه‌ای که با کمک «جیم ریردون» نوشته این است که خلاقیت و از بین رفتن به دست خود، دو روی یک سکه‌اند. در مجموع می‌توان فیلم «والای» را از نظر پیام، کیفیت ساخت و عملکرد اقتصادی، جزو موفق‌ترین انیمیشن‌های سال محسوب کرد.
مترجم: محمد سیدعلی