حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمود نبویان، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، اخیرا با انتشار متنی به کالبدشکافی توافقنامه ژنو پرداخته است. این متن طی چند بخش در اختیار خوانندگان محترم قرار می‌گیرد. بخش نخست این نوشته دیروز منتشر شد؛ اینک بخش دوم این نوشتار تقدیم می‌شود.
***
4- جمله اول این مقدمه آورده است که هدف از مذاکرات آن است که «یقین» (ensure) پیدا کنیم که برنامه هسته‌ای ایران، منحصرا
«exclusively» صلح‌آمیز است. روشن است که دو قید بیان شده از قیود «کیفی» هستند و قابل تفسیرهای گوناگون. سوال این است که آنها اولا: چگونه یقین پیدا می‌کنند که برنامه هسته‌ای ایران صلح‌آمیز است؟ آیا نمی‌توانند هر زمان ادعا کنند که ما هنوز یقین پیدا نکرده‌ایم که برنامه هسته‌ای ایران صلح‌آمیز است؟ مگر تاکنون در طول 10 سال گذشته که در حال مذاکره هستیم چنین امری را نگفته‌اند که برنامه ایران، صلح‌آمیز نیست.
ثانیا: جالب آن است که قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل که شدیدترین تحریم‌ها را علیه مردم ایران به تصویب و اجرا رسانده است- از جمله تعلیق تمام فعالیت‌های هسته‌ای ایران- با همین ادعا بوده است که ما هنوز نتوانستیم به صورت یقینی نتیجه بگیریم که برنامه‌های ایران منحصرا صلح‌آمیز است. برای نمونه، قطعنامه 1737 که تعلیق تمام فعالیت‌های هسته‌ای را از ما خواسته است، با این مقدمه شروع شده است: «آژانس نمی‌تواند نتیجه‌گیری کند که هیچگونه مواد یا فعالیت‌های هسته‌ای اظهار نشده در ایران وجود ندارد.» معنای این سخن آن است که آژانس به یقین نرسیده که فعالیت هسته‌ای اظهار نشده وجود ندارد و چون به یقین نرسیده، کافی است شورای امنیت براساس این گزارش، تحریم‌های سختی را علیه ایران وضع کند. در این توافقنامه نیز راستی‌آزمایی برعهده آژانس است و آژانس باید به یقین برسد.
ثالثا: مراد از قید «منحصرا» چیست؟ در چه صورتی این انحصار فهمیده می‌شود؟ اگر ایران چند درصد غنی‌سازی داشته باشد، این انحصار معلوم می‌شود؟ چگونه است که ژاپن دارای برنامه غنی‌سازی بیش از 90درصد است اما برنامه هسته‌ای آن کشور منحصرا صلح‌آمیز است اما ایران اگر غنی‌سازی 20درصد داشته باشد، برنامه هسته‌ای آن صلح‌آمیز نیست؟ جالب آنکه در تمام قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل که تعلیق تمام فعالیت‌های هسته‌ای را از ایران خواسته و نفت، بانک‌های ایرانی، شرکت‌های ایرانی، افراد و... را مورد تحریم سخت قرار داده است، چندبار تصریح شده است که برنامه هسته‌ای ایران باید منحصرا برای مقاصد صلح‌آمیز باشد. این تعبیر دقیقا همان تعبیری است که در اولین جمله توافقنامه ژنو آمده است (چنانکه بیان شد در اولین جمله توافقنامه ژنو آمده است: هدف از این مذاکرات دستیابی به یک راه‌حل جامع بلندمدت مورد توافق طرفین است که یقین پیدا کنیم برنامه هسته‌ای ایران منحصرا صلح‌آمیز است.) و در قطعنامه‌های شورای امنیت هم به بهانه دستیابی به یقین به منحصرا صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران، تمام تحریم‌های سخت علیه ملت بزرگ ایران تحمیل و تعلیق تمام برنامه‌های هسته‌ای از ایران خواسته شده است. در صورتی که قیود بیان شده در متن توافق، شفاف و مقید و معین نباشد-چنانکه متاسفانه قیود مبهم زیادی در متن توافقنامه وجود دارد- در آینده و در مقام تفسیر در مذاکرات بعدی دچار مشکل جدی خواهیم شد.
5- در پاراگراف دوم مقدمه آمده است: ایران به‌دنبال سلاح هسته‌ای و توسعه آن نخواهد بود. این سخن به معنای پذیرش ضمنی این امر است که ایران تاکنون در حال توسعه سلاح هسته‌ای بوده و سخن غربی‌ها در متهم کردن ایران و به‌دنبال آن صدور قطعنامه‌های شورای امنیت و وضع تحریم‌های گوناگون شورای امنیت، یکجانبه و چندجانبه علیه ایران درست بوده، در حالی که کذب این ادعا کاملا روشن است.
6-در مقدمه پس از اینکه تصریح می‌کند ایران برای حل نگرانی‌ها باید گام‌های مختلفی بردارد، آورده است ایران می‌تواند کاملا از حق انرژی هسته‌ای مطابق ان‌پی‌تی بهره‌مند شود، و بلافاصله تصریح می‌کند ایران می‌تواند یک برنامه غنی‌سازی داشته باشد اما نسبت به این برنامه غنی‌سازی هیچ سخنی از ان‌پی‌تی نیامده یعنی در آن ذکر نشده است که ایران می‌تواند براساس ان‌پی‌تی دارای برنامه غنی‌سازی باشد (زیرا روشن است که داشتن غنی‌سازی برای کشورها در معاهده ان‌پی‌تی محدود به هیچ قیدی نیست، جز اینکه فقط مقید به صلح‌آمیز بودن است) بلکه برعکس تصریح شده این برنامه باید مطابق محدودیت‌هایی باشد که به توافق طرف غربی رسیده باشد، مانند محدودیت‌های عملی، انجام اقدامات شفاف‌ساز و حصول یقین از صلح‌آمیز بودن ماهیت برنامه هسته‌ای ایران.