تكتم نجفي منش
این خوراکی جدید از «ناس» تهیه می‌شود، همان مخدر کثیفی که مرزنشینان شرق ایران، خراسانی‌ها و مردم قسمت‌هایی از آذربایجان آن را استفاده می‌کنند.ناس غالباً از هند، پاکستان و افغانستان وارد می‌شود و نیروی پلیس برخي ازکشورها با این ماده مانند سیگار برخورد می‌کنند و همراه داشتن آن را جرم نمی‌داند.ناس شبیه حناست. از برگ درختی به نام بتل
(BETEL) به دست می‌آید که برگ‌های آن اگر تازه باشد، جویده می‌شود ولی معمول‌ترین شیوه، استفاده از برگ‌های خشک شده آن است. پان پراگ یا همان خوراکی خوشمزه و جدید، مخلوطی است از ناس، آهک، خاکستر، ادویه‌جات معطر، ساخارین و افزودنی‌های غیرمجاز! تحقیقات انجام شده در سیستان و بلوچستان نشان می‌دهد در 11 نوع از انواع پان مقداری مواد مخدر هم استفاده شده است. آنهایی که پان را می‌چشند احساس‌گرمی، سرخوشی موقت، سبکی‌سر، گیجی و شادی کاذب را تجربه می‌کنند. گرچه اطلاعیه ستاد مبارزه با مواد مخدر که شهریور ماه سال گذشته منتشر شد از احتمال وجود مواد مخدر در برخی از ترکیبات قرص‌های پان یا پان پراگ خبر می‌داد اما سروان اصغر باقریان، کارشناس مسؤول ستاد مبارزه با مواد مخدر، پان‌پراگ را در دسته مواد مخدر دسته‌بندی نمی‌کند و به «وطن امروز» می‌گوید: طبق آخرین آزمایش‌های انجام شده، پان پراگ فاقد هرگونه ماده مخدر شناخته شده است. او خبر ورود و عرضه این ماده در تهران را تایید می‌کند و درباره آزمایش‌های صورت گرفته روی پان می‌گويد: هنوز در آزمایشات مختلف، پان آلوده به مواد مخدر نیافته‌ایم، چرا که منظور از مواد مخدر سلسله موادی است که فرد پس از مصرف آن از نظر جسمی یا روانی دچار تغییراتی می‌شود که ترک آن ماده برایش غیرممکن و مصرف وی بالا مي رود. او درباره جایگاه پان و ناس در میان مخدرها مي‌افزايد: مواد مخدر در کشور ما لیستی دارد و مشخص است چه مواد مختلفی را جزو مواد مخدر قلمداد می‌کنیم. به عنوان مثال کراک بلافاصله جزو لیست قرار گرفت.
پان پراگ همان ناس است که در سال‌های قبل هم در کشور ما وجود داشت. ترکیبات ناس شامل برگ سبز تنباکوست که به نسبت 10 به یک با آهک مخلوط می‌شود. او درباره مکانیزم عمل ناس چنین توضیح می‌دهد:آهک موجود در ناس پس از ترکیب با بزاق دهان به عنوان کاتالیزور وارد عمل می‌شود و با ایجاد گرما باعث می‌شود نیکوتین موجود در تنباکو آزاد شود. از طرفی چون این واکنش گرمازاست بر غدد مترشحه مغز تأثیر می‌گذارد. سروتونین هورمونی است که خلق و خو، رفتار و توانمندی انسان از آن نشأت می‌گیرد و انواع سرطان‌ها از جمله سرطان دهان و لثه نیز از عوارض این ماده است. باقریان، ناس را جزو محرک‌های ضعیف طبقه‌بندی می‌کند و می‌گوید: از آنجا که پان‌پراگ دارای مقداری آهک و فاقد هرگونه مواد اعتیادآور است به عنوان ماده مخدر ضعیف می‌تواند همراه نیکوتین روی بدن تأثیر مخرب شدیدی بگذارد و ممکن است فرد را آماده مصرف مواد مخرب‌تر از جمله محرک‌های قوی کند. به همین علت نیروی انتظامی آگاه‌سازی خطرات مصرف آن را به خانواده‌ها گوشزد کرده است. آیا تاکنون عوارض پان پراگ در کشور گزارش شده است؟ پاسخ باقریان منفی است: با توجه به اینکه این ماده جدید‌الورود است هنوز عوارض آن در کشور گزارش نشده است. اما مطالعات ما در کشورهای آسیای جنوب شرقی میزان تخریب این ماده را نشان می‌دهد که به وزارت بهداشت اعلام شده است. باقریان، پان را بیشتر به عنوان یک ماده غیربهداشتی معرفی می‌کند تا یک مخدر. او ارزان بودن پان را یکی از دلایل مخدر نبودن آن می‌داند و می‌گوید: هر بسته پان در مرزها حدود 30 تومان به فروش می‌رسد و از نظر منطقی نمی‌توان ماده مخدری با این حجم و قیمت ساخت.
پان مخدر است
با وجود انکار برخی کارشناسان مبنی بر مخدر نبودن پان، محمدرضا جهانی، مشاور دبیر ستاد مبارزه با مواد مخدر آن را نوعی ماده مخدر صناعی دانست که عوامل سودجو، آن را به عنوان خوشبوکننده دهان به جوانان و نوجوانان می‌فروشند. از سوی دیگر سایت ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز از پان پراگ به‌عنوان ماده مخدری یاد می‌کند که در قالب آدامس وارد ایران شده است. این درحالی است که به گفته جهانی، 30 هزار دانش‌آموز معتاد در سیستم آموزش و پرورش کشور وجود دارند؛ جمعیتی که میانگین سن اعتیاد در میان آنان 3/1سال کاهش یافته است. در این شرایط ورود یک مخدر بی‌دردسر و بی‌نام و نشان چه عواقبی را در پی خواهد داشت؟
پان كنترل مي‌شود
هر ساله وزارت بهداشت در لیستی مواد ممنوعه و اعتیادآور را اعلام می‌کند. آیا پان در لیست وزارت بهداشت ذکر شده است؟ اکبر عبداللهی اصل، سرپرست اداره کل نظارت بر امور دارویی وزارت بهداشت، پان را داروی غیرمجاز می‌داند و درباره این ماده می‌گوید: پان پراگ جزو فهرست دارویی کشور قرار نداشته و هر چیزی که جزو این فهرست نباشد داروی قاچاق و ممنوعه محسوب می‌شود. وی با بیان اینکه پان پراگ جزو داروهایی است که در لیست داروهای تحت کنترل بازرسان ما قرار دارد، افزود: کنترل مراکز فروشگاهی، کیوسک‌ها و سایر مراکز غیرمجاز فروش اقلام دارویی از دست این ستاد خارج است و همین که ما بتوانیم داروخانه‌های کشور را از لحاظ وجود این قبیل مواد کنترل کنیم خیلی کار بزرگی است. این پزشک داروساز در ادامه وظیفه رسیدگی و کنترل بر چنین امری را بر عهده معاونت غذا و داروی دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور می‌داند و اشاره مي‌كند: معاونت غذا و داروی دانشگاه‌های علوم پزشکی در تهران که شامل سه دانشگاه شهید بهشتی، تهران و ایران است با مشکل محدودیت پرسنلی روبه‌رو هستند به طوری‌که مجموع بازرسان دارو و غذای این سه دانشگاه فقط 7 يا 8 نفرهستند. آنها موظفند تا 2 هزار داروخانه را در سال رسیدگی کنند که در این صورت رسیدگی و کنترل بر مراکز غیرمجاز فروش داروها از قبیل کیوسک‌ها و مغازه‌ها در کنار رسیدگی به داروخانه‌ها امري کاملا غیر منطقی است.
سيستاني‌ها هم مصرف نمي‌كنند
دکتر حسینعلی شهریاری، نماینده مردم زاهدان در مجلس شورای اسلامی، پان را حاوی تنباکو و آهک دانسته و سرطان دهان و مجاری گوارشی را از عوارض استفاده از آن ذکر می‌کند. وی درباره اعتیادآور بودن پان اظهارنظر قطعی نمی‌کند، اما بر مضر بودن آن تأکید کرده و درپاسخ به این سؤال که آیا برای مقابله با ورود پان با خلأ قانونی مواجهیم، می‌گوید:«ما مشکل قانونی نداریم. طبق قانون هر چه سلامت مردم را به خطر بیندازد باید توسط وزارت بهداشت با آن برخورد شود، اما مشکل کنترل مرزها، کمبود پرسنل و دشواری نظارت بر سیستم بهداشت و درمان از دلایل ورود و عرضه این ماده در کشور عنوان شده است.» او میزان بالای مصرف پان در استان سیستان را رد می‌کند و می‌گوید: «درست است که این ماده از طریق مرزهای شرقی و بیشتر از مرز پاکستان وارد کشور می‌شود ولی در سیستان و بلوچستان مورد استفاده زیادی قرار نمی‌گیرد.» نایب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی می‌افزاید: «از ناس درگذشته بیشتر استفاده می‌شد که اعتیادآور است، اما سال‌هاست که استفاده از ناس در استان
سیستان و بلوچستان منسوخ شده است.» بحث بر سر مخدر بودن یا نبودن پان بسیار است.
خود را گول نزنيم
اما کسی که نظر تمام کننده را در این زمینه می‌تواند ارائه دهد، سیدجوادکشفی، رئیس پلیس مبارزه با
مواد مخدر تهران است. وي که مدعی است تاکنون در تهران پان کشف نشده، می‌گوید: پان بیشتر در کرمان و زاهدان دیده می‌شود و در تهران کشفیات گسترده‌ای در این زمینه نداشتیم که بدانیم دادگستری چه برخوردی با آن دارد. او ناس را جزو مواد مخدر می‌داند و می‌افزاید: «پان، مخدر قوی و از نوع مواد سستی‌زا نیست.» او در واکنش به نظر برخی کارشناسان که پان را فاقد مواد مخدر می‌دانند، می‌گوید: «پان پراگ معروف که از ریشه ناس تهیه می‌شود، مخدر محسوب می‌شود. شاید آنها که چنین اظهارنظری می‌کنند چیز دیگری را به عنوان
پان پراگ می‌شناسند؛ مثل کراک اروپایی و کراک ایرانی که کراک واقعی از ریشه کوکایین تهیه می‌شود وکراک ایرانی از ریشه هرویین، اما آنچه از مرزهای شرقی کشور وارد می‌شود و از ریشه ناس تهیه می‌شود مخدر است و با آن برخورد می‌کنیم.» در گزارش دپارتمان ژنتیک دانشگاه گروناناک هند آمده است که استفاده از تنباکو و محصولات وابسته به آن گسترش یافته است. براساس این گزارش، اعتیاد به بتل‌کویید، پان و محصولات نیکوتین‌دار در ایالت پنجاب، در دهه گذشته بیشترین مصرف را داشته است و ریشه‌کن کردن مصرف پان از طریق برنامه آموزش عمومی در کاهش ابتلا به سرطان‌های مربوط به دهان مؤثر بوده است. مصرف مداوم این مواد موجب سفت شدن بافت دهان می‌شود. چنانچه پان همراه سیگار مصرف شود می‌تواند به DNA مصرف کننده آسیب برساند.
در تحقيقات منتشر شده از سوی مؤسسه سلامت احمدآباد هند، در تحقیقی، پان به غذای 120 موش اضافه شده که 4 موش پس از 16 هفته مصرف مردند،
6 موش دچار تومور شدند و یکی از موش‌ها دچار نوعی سرطان پیشرفته شد. در سایر موش‌ها هم کاهش وزن و خونریزی چشم دیده شد. در تحقیقات این مرکز پان اعتیادآور اعلام شده است. بحث بر سر مخدر بودن یا نبودن پان همچنان جدی است، بعضی معتقدند در آزمایش‌های مختلف انواع این محصول، مخدری نیافته‌اند، اما عده‌ای دیگر از وجود هرویین و تریاک در انواعی از پان خبر می‌دهند، اما همه بر زمینه‌ساز بودن پان برای اعتیاد متفقند. روزگاری مخالفان مواد مخدر می‌گفتند عرضه مواد مخدر هر قدر هم که در کنترل ما باشد تا تقاضا مهار نشود اتفاقی نمی‌افتد. اما به نظر می‌رسد عده‌ای به دنبال ایجاد تقاضا برای این مواد هستند. انگار فعالیت دست‌های پنهانی برای انحراف جوانان توهم نیست.