گروه سیاسی: مهدی کروبی که پس از اعلام کاندیداتوری و نیز تصویب سازوکار «شورای حکمیت» در اردوگاه چپ قریب به یک ماه کمتر از نقاط افتراق و مناقشه‌برانگیز تشکل سیاسی متبوعش با گروه‌های دوم خردادی مخالف سخن گفته بود، در گفت‌وگویی با خبرگزاری ایسنا آشکارا مخالفان کاندیداتوریاش را به خروج از ائتلاف تهدید کرد. اگرچه سکوت کروبی و اعتماد ملی در فاصله زمانی مورد اشاره شائبه‌های آگاهی نداشتن آنها از تحرکات سیاسی مخالفان یا توافقات پشت پرده را تداعی می‌کرد، اما اعلام شرایط کروبی برای پذیرش رأی شورای حکمیت به‌طور کامل خط بطلان بر این حدس و گمان‌ها کشید. دبیرکل 71 ساله اعتماد ملی که با مصوبه اخیر مجلس درباره شروط سنی کاندیداها، کمترین دغدغه قانونی برای کاندیداتوری در انتخابات ریاست‌جمهوری دهم ندارد، نخستین کسی بود که سازوکار «شورای حکمیت» را در اردوگاه اصلاح‌طلبان پیشنهاد داد تا کاندیداهای این جریان در مجرای این سازوکار قرار گیرند و «خردجمعی» چپ‌گرایان منتهی به معرفی یک نفر به عنوان کاندیدای واحد شود. سازوکار پیشنهادی کروبی اگرچه در بدایت با برخی واکنش‌های مخالفت‌گونه مواجه شد و البته برخی مخالفان همچنان ابایی از اظهارنظرهای کنایه‌آمیز در این باره ندارند، اما روند حرکتی اصلاح‌طلبان به سمت و سویی رفت که گروه‌های سیاسی این جریان ناچار به پذیرش کلیات آن شدند، اما تحولات چندهفته اخیر مخالفان کاندیداتوری کروبی در به انحراف کشاندن سازوکار حکمیت و نیز تلاش برای فراجریانی کردن خاتمی که قطعاً نخستین پیامد آن قرار نگرفتن رئیس‌جمهور سابق در مجرای شورای حکمیت است، سبب‌ساز آن شد تا کروبی شروط خود مبنی بر پذیرش نظر شورای حکمیت را مطرح کند. مهدی کروبی در این گفت‌وگو که روز گذشته منتشر شد دیگربار بر اصرار و تمایل بسیاری از کارگزاران سیاسی جریان دوم خرداد به کاندیداتوریاش اشاره کرد، اما در ادامه صراحتاً نقبی نیز به مجمع روحانیون زد و آنها را حامیان خاتمی خواند. همان مجمع روحانیونی که همچنان از سوی مخالفان کاندیداتوری به عنوان محور ائتلاف معرفی میشود. گلایه ضمنی از مجمع روحانیون فتح‌بابی شد برای انتقادات صریح کروبی از گروه‌های مخالف. به طوری که وی در پاسخ به سوالی درباره حضور یا حضور نیافتن خاتمی در انتخابات گفت: «از من نظر نخواهید. آقای خاتمی هرجور صلاح می‌داند رفتار خواهد کرد.»
پیش‌شرط‌ها برای پذیرش رأی شورای حکمیت
در اینکه مخالفان کاندیداتوری کروبی با هر سازوکاری که منتج به انتخاب کروبی به عنوان کاندیدای اصلاح‌طلبان شود، مخالفند شکی نیست. سازوکار شورای حکمیت نیز برای این گروه‌ها در همین زمینه قابل ارزیابی است و به همین خاطر تلاش‌ها برای انحراف این سازوکار به سود دیگری آغاز شد. اینک شرایط به گونه‌ای است که مکانیسم «منشور ائتلاف» منجر به تشکیل «شورای موسس اصلاح‌طلبان» میشود. این شورا که متشکل از کارگزاران سازندگی، مشارکت، مجاهدین، اعتمادملی، مجمع روحانیون و حزب اسلامی کار است، سرانجام با انتخاب 3 نفر از هر تشکل (مجموعاً 81 نفر) به همراه 81 منتخب شورای هماهنگی جبهه اصلاحات «شورای عالی ائتلاف» را تشکیل می‌دهند. عدم اجماع در این سازوکار در نهایت موجب تشکیل «شورای حکمیت» میشود. بررسی چیدمان شورای عالی ائتلاف به وضوح احتمال بسیار پایین شانس کروبی برای انتخاب را آدرس می‌دهد، اما با این وجود اظهارات هفته گذشته عبدالله ناصری، عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین – تشکل سیاسی حامی خاتمی- مبنی بر قرار گرفتن کروبی، عارف و نجفی در سازوکار ائتلافی اصلاح‌طلبان و تصریح بر جایگاه فراجریانی خاتمی و بیان اینکه خاتمی می‌تواند سه ماه قبل از انتخابات، اعلام کاندیداتوری کند - یعنی اعلام کاندیداتوری خاتمی به منزله پایان کار سازوکار ائتلاف است- موجب شد تا کروبی صراحتا تهدید به نپذیرفتن چنین شرایطی کند: «معلوم است که این‌طوری اجماع رخ نمی‌دهد. حکمیت معنایش این است که همه بیایند، فعالیت کنند، فعالیت‌هایشان منعکس شود و آن‌وقت در صورت پذیرش حکمیت، این شورا روی یک فرد به نتیجه برسد» در ادامه شرایطش را مطرح کند: «بارها گفته‌ام که پایبند به حکمیت هستم اما به شرط اینکه شروط گفته شده عملی شود و آن اینکه هر کسی تا تاریخ مشخص کاندیداتوری خود را اعلام کند و بعد از آن هم فعالیتش را شروع کند تا وضع جامعه را بفهمیم. فعالیت و کارها که شروع شود، مشخص میشود اوضاع به چه نحو است. سپس شوراي حکمیت با مشاوره همه کاندیداها و قبول آن از طرف آنها تشکیل شود. بنابراین تا حکمیت 2، 3 مرحله داریم. یکی اعلام کاندیداتوری- خاتمی تاکنون اعلام نکرده است- دوم پذیرش حکمیت از سوی کاندیداهای دیگر- در این مورد هم رئیس‌جمهور سابق نظری نداده است- سوم فعالیت و چهارم ترکیب شورای حکمیت است. خودم را برای هرگونه حادثه‌ای آماده کرده‌ام که از میدان بیرون نروم و اگر حکمیت با این شرایط به هر نتیجه‌ای رسید به آن پایبندم». آنچه از مجموعه تحولات و تحرکات انتخاباتی گروه‌های فعال در اردوگاه اصلاح‌طلبی به دست می‌آید، شرایط و وضعی خارج از فضای ترسیمی مورد انتظار از پیش‌شرط‌های کروبی است. سیدمحمد خاتمی به‌عنوان اصلی‌ترین رقیب مهدی کروبی تاکنون اعلام کاندیداتوری نکرده و کوچک‌ترین اظهارنظری از وی درباره شورای حکمیت و رهیافت به اجماع در رسانه‌ها منتشر نشده است.
چیدمان شورای حکمیت
شرط چهارم کروبی برای پذیرش نظر شورای حکمیت، مطلوب بودن «ترکیب» این شورا عنوان شد. اما آیا در صورت پذیرش پیش‌شرط‌های دیگر از سوی رقبای کروبی، دبیر کل اعتماد ملی می‌تواند امیدوار به یک چیدمان مناسب و مورد قبول در این شورا باشد؟ بررسی مراحل گوناگون معرفی اعضای شورای‌عالی ائتلاف حاکی از آن است که شانس کروبی هم در شورای موسس اصلاح‌طلبان و هم در شورای هماهنگی اصلاح‌طلبان بسیار کمتر از خاتمی است. البته این به معنای برتری آرای خاتمی به آرای کروبی نیست چرا که تعدادی از اعضای شورای‌عالی ائتلاف و احتمالا برخی از اعضای شورای حکمیت با کاندیداتوری هر 2 گزینه مخالفند. به هر حال با تداوم چنین وضعی، تصمیم نهایی شورای حکمیت- البته اگر موضوع ائتلاف به این مرحله کشیده شود- به سود کروبی رقم نخواهد خورد مگر آنکه دبیرکل اعتمادملی سازوکار و تمهید جدیدی برای مولفه‌های تاثیرگذار بر تصمیمات اعضای شورای حکمیت اندیشیده باشد.
سازوکاری که به نظر می‌رسد در ابتدای آن چندان به اجماع همه گروه‌های جریان دوم خرداد وقعی ننهاده است: «در صورتی که حکمیت اتفاق بیفتد، اگر اجماع کامل نباشد، اجماع اکثریتی میشود.» تحلیل واقع‌بینانه در این مورد را می‌توان از اظهارات انتهایی کروبی دریافت کرد. اظهاراتی که به نظر می‌رسد حاکی از برنامه‌ریزی اعتماد ملی برای تعریف و تثبیت پارامترهای تاثیرگذار بر رأی اعضای شورای حکمیت باشد: «اکثر قاطع بچه‌های اصلاح‌طلب رابطه‌شان با من خوب است. جمع قلیلی هستند که با هم اختلاف‌سلیقه و دید داریم که آنها هم حق دارند و اشکالی ندارد ولی اکثریت قاطع اصلاح‌طلبان برداشتشان نسبت به من مثبت است. نمی‌خواهم اسم کسی را ببرم و بگویم این روزها چه افرادی آمدند و با من صحبت کردند. جلوتر که رفتیم قضایا روشن‌تر میشود».