مرجان فاطمی
شكل‌گرفتن زندگي جديد روي صفحه تلويزيون، پديده‌اي نوظهور و مساله دور از ذهني نيست. ساليان سال است كه مردم كشورهاي مختلف به اين شيوه خو گرفته و مانند ديگر زواياي مختلف يك زندگي معمولي آن را باور كرده‌اند.
شكل‌گرفتن زندگي جديد روي صفحه تلويزيون، پديده‌اي نوظهور و مساله دور از ذهني نيست. ساليان سال است كه مردم كشورهاي مختلف به اين شيوه خو گرفته و مانند ديگر زواياي مختلف يك زندگي معمولي آن را باور كرده‌اند.ديده‌شدن در فروشگاه‌ها، بانك‌ها، بزرگراه‌ها، سالن‌هاي مختلف فرودگاه و حتي آيفون‌تصويري توسط دوربين‌هاي مداربسته، مدت‌هاست كه انسان‌ها را به بازيگراني ناخواسته تبديل كرده و راه را براي خود‌نمايي آنها باز گذاشته است. اما با اين‌حال، استفاده از دوربين‌هاي مداربسته براي كنترل عمومي و نظارت در كل شهر، مساله‌اي است كه شايد نتوان به راحتي از كنار آن گذشت. ازاين رو چنين پيشنهادي اين روزها راه را براي اظهار‌نظرها و صحبت‌هاي بسيار، باز گذاشته است. اولين و مهم‌ترين موضع نسبت به اين مساله از سوي شخص رئيس‌جمهور گرفته شد. نامه احمدي‌نژاد به احمدي مقدم، فرمانده كل نيروي انتظامي، مضموني جز اينكه نصب دوربين‌هاي مداربسته در كل شهر اقدامي خلاف مصالح كشور است، به همراه نداشت. احمدي‌نژاد، كنترل مستقيم مردم به‌وسيله دوربين را دامن‌زدن به جو پليسي در جامعه دانسته و اظهار داشته: با نصب دوربين‌هاي مداربسته درسطح شهر، امنيت‌خاطر و اعتماد از جامعه رخت بر می‌بندد. اين مساله با پاسخنامه فرمانده نيروي انتظامي، پي گرفته شد. او در نامه خود تاكيد كرده كه: «هيچ‌گونه طرحي براي استفاده از دوربين برای كنترل افراد و شهروندان نداشته و بديهي است كه اين موضوع در مراجع ذي‌ربط نيز مطرح و پيگيري نشده است». اين مساله با اين گفت‌وشنود تا اندازه‌اي به مرحله ثبات نزديك شد اما گفت‌وگوي چندروز پيش دادستان تهران با يكي از خبرگزاري‌ها، روند بحث و تبادل‌نظرهاي مختلف را سريع‌تر كرد. سعيد مرتضوي، استفاده از تكنولوژي روز دنيا را براي پايش مناطق جرم‌خيز و پيشگيري از برخي از جرائم ضروري اعلام كرده و گفته بود : در همه كشورها كشف جرم به صورت علمي نسبت به ساير روش‌ها ارجحيت دارد و نصب دوربين‌هاي مداربسته براي رسيدن به ادله لازم بخشي از آن است. او همچنين درباره ايراد رياست‌جمهوري به نصب و استفاده از اين دوربين‌ها توسط ناجا خاطرنشان كرده بود كه« قطعاً رياست‌جمهوري به بخشي از اين طرح ايراد گرفته‌اند زيرا اصل موضوع قابل‌انكار نبوده و مورد تأييد است. بايد از رياست‌جمهوري پرسيد تا متوجه شد كه ايشان با كدام قسمت و جايگاه نصب دوربين‌هاي مداربسته مخالفت دارند زيرا قطعاً كسي نصب اين‌گونه دوربين‌ها را در معابري مانند بانك‌ها، طلافروشي‌ها و ديگر موارد مشابه، نفي نمي‌كند». در كنار اظهارنظر رئيس ستاد پيشگيري و مبارزه با جرائم خاص تهران، سرپرست دادسراي امور جنايي تهران نيز استفاده از دوربين‌هاي مداربسته براي كنترل شهروندان را امري بسيار موجه و جهاني دانسته و گفته است:
« در همه دنيا از سيستم مانيتورينگ براي بررسي نقاط جرم‌خيز استفاده مي‌شود. در اين كشورها خود مردم به اين نتيجه رسيده‌اند كه اين امر مي‌تواندبه كاهش تردد پليس در شهر كمك كرده اما كاهش جرم را نيز به همراه داشته باشد». جعفرزاده در بخشي از سخنانش نيز يادآور شده كه «وقوع جرم در كشور ما امري غيرقابل انكار است پس در چنين شرايطي، استفاده از هر ابزاري براي كاهش وقوع جرم، طبيعي و عاقلانه تلقي می‌شود». احتمال به خطر افتادن امور خصوصي افراد در كنار اين كنترل، مخبر كميسيون امنيت ملي و سياست‌خارجي مجلس شوراي اسلامي را به بحث در زمينه حريم خصوصي افراد ترغيب كرد. او خاطرنشان کرده: «نصب دوربين‌هاي مداربسته نبايد حريم خصوصي افراد را خدشه‌دار كند». كاظم جلالي اظهار كرده است كه كنترل نامحسوس نبايد سبب دخالت پليس در امور شخصي افراد شود و همچنين نبايد حريم شخصي افراد و شهروندان را مورد هجوم قرار داد. در ضمن اين نكته را نبايد فراموش كرد كه از اين دوربين‌ها تنها در حيطه عمومي استفاده شود. محمدعلی دادخواه، حقوقدان و فعال حقوق بشر هم به عنوان يكي ديگر از افراد صاحب‌نظر در اين زمينه معتقد است: «نصب دوربین‌های مدار بسته در معابر عمومی، آن هم در کشور ایران که هنوز تا دموکراسی کامل فاصله دارد با حقوق شهروندی و آزادی‌های فردی مغایرت دارد». این حقوقدان در تایید نظر رئيس‌جمهور تاکید می کند: «نصب این دوربین‌ها در معابر عمومی باعث می شود که مردم ایران، بیش از پیش احساس کنند که تحت کنترل هستند و هر نوع آزادی را از خود سلب‌شده تلقی کنند». صحبت‌ها زياد است و اظهار نظرها گوناگون. اما هنوز به درستي معلوم نيست كه كدام سبك و سياق پذيرفته می‌شود و راه كاربردي را پيش مي‌گيرد. آيا اعتقاد به حريم خصوصي و احساس امنيت از طرف افراد می‌تواند جلوي كنترل و تحت نظارت گرفته شدن آنها توسط دوربين‌هاي مداربسته بايستد؟ يا به بهانه غیر قابل انكار بودن وقوع جرم در جامعه، از مدتي بعد همه به اجبار سوژه می‌شوند و ناخواسته نقش بازيگران هميشگي را ايفا خواهند كرد؟