سیدبهزاد اخلاقی
شورای دولتی چین کتابی به نام «کتاب سفید» را به‌عنوان سند دفاع ملی این کشور منتشر کرده است که استراتژی ملی و همچنین سیاست‌های کلان مربوط به رویکردهای سیاست خارجی بویژه امنیتی این کشور در آن ذکر شده است. چینی‌ها در این سند، نظم موجود بین‌المللی را تا آینده قابل پیش‌بینی و با ثبات دانسته و الگوی روابط میان قدرت‌های بزرگ را«همکاری و رقابت» توامان ارزیابی کردهاند.
شورای دولتی چین کتابی به نام «کتاب سفید» را به‌عنوان سند دفاع ملی این کشور منتشر کرده است که استراتژی ملی و همچنین سیاست‌های کلان مربوط به رویکردهای سیاست خارجی بویژه امنیتی این کشور در آن ذکر شده است. چینی‌ها در این سند، نظم موجود بین‌المللی را تا آینده قابل پیش‌بینی و با ثبات دانسته و الگوی روابط میان قدرت‌های بزرگ را«همکاری و رقابت» توامان ارزیابی کردهاند.از نگاه آنها در وضعیت فعلی و نیز در آینده، امکان ممانعت از بروز جنگ میان قدرت‌های بزرگ وجود دارد؛ به‌علاوه پکن بر این باور است که نقش سازمان ملل متحد و کشورهای در حال توسعه در این نظم رو به افزایش بوده و بر مبنای چنین دریافتی، آنها نظم موجود بین‌المللی را بیشتر حاوی فرصت و نه تهدید می‌دانند.
چینی‌ها بر این نکته پراهمیت تاکید دارند که کشورشان در حال گذار و ارتقا بوده و در این مسیر، ثبات محیط منطقه‌ای و بین‌المللی نیاز استراتژیک آنان به شمار می‌آید و نظم موجود بین‌المللی ثبات نسبی را فراهم آورده است؛ ثباتی که چینی‌ها بهره فراوانی از آن برده‌اند. بهره‌برداری آنان از این نظم تا آن اندازه وسیع و مهم‌تر از آن رایگان بوده است که دیگران، بویژه ایالات متحده، چین را به گرفتن سواری مجانی (Free Riding) متهم کرده و از آن کشور خواسته نقش مسؤول را در نظم موجود بین‌المللی ایفا کند.
در این سند نیز مانند اسناد دفاعی چین در سال‌های 2002 و 2004، تایوان به‌عنوان مهم‌ترین معضل و تهدید امنیتی برای این کشور شمرده شده است و سفر اخیر نماینده اقتصادی چین به تایوان و دیدار وی با نخست‌وزیر این کشور را می‌توان در راستای تغییر نظم موجود در منطقه شرق آسیا و حوزه نفوذ چین دانست. اینگونه تعاملات میان چین و تایوان برای جلوگیری از روی کارآمدن دولت‌های ملی‌گرا و استقلال‌طلب در این میانه پرمساله چین، برای مقامات پکن از اهمیت وافری برخوردار بوده و دولتمردان چینی در تلاشند تا با ایجاد پیوندهای نزدیک اقتصادی به‌عنوان شریان اصلی حیات تایوان، این کشور را از حمایت یک تهدید استراتژیک به یک فرصت تبدیل کنند.
علاوه بر تایوان به‌عنوان یک تهدید برای سیاست امنیتی و دفاعی، چینی‌ها در این سند به تهدیدات دیگری نیز اشاره کردهاند. از منظر آنان، هژمونی و درگیری‌های منطقه‌ای از تهدیدات پراهمیت برضد چین در شرایط کنونی به شمار می‌آیند. تداوم یکجانبه‌گرایی ایالات متحده در جهت ضد منافع ملی پکن بوده و چینی‌ها از اعمال محدودیت برضد خود نگران هستند، به همین دلیل تقویت چندجانبه‌گرایی، یکی از اولویت‌های اصلی سیاست خارجی این کشور به شمار می‌آید. چینی‌ها معتقدند جهان در مرحله حساس گذار از یک قطبی به چندقطبی قرار دارد و مهم آن است که مسیر چندقطبی‌گرایی با مدیریت کشورهایی که سهم اصلی را در معادلات جهانی برعهده دارند، به آرامی و مسالمت‌آمیز طی شود. در سند چینی، سیاست خارجی توسعه‌گرا بدون ارعاب و تهدید، توسعه، همکاری و تعامل، امکان‌پذیر دانسته شده است.
دقت در اسناد دفاع ملی چین و بویژه این سند که در واقع استراتژی ملی این کشور به شمار می‌آید، نشان می‌دهد چینی‌ها پس از بیش از 2 دهه انباشت گسترده ثروت، در سال‌های اخیر در پی تبدیل آن به قدرت، بویژه قدرت نظامی، برآمده‌اند تا به‌گونه‌ای متوازن، از ابعاد مختلف قدرت بهره‌مند شوند. رشد سریع بودجه نظامی چین که در سال‌های اخیر یکی از بالاترین نرخ‌های رشد را در مقیاس جهانی داشته است، نشان می‌دهد این کشور برنامه بلندمدتی برای تبدیل شدن به یک بازیگر ابرقدرت فرامنطقه دنبال می‌کند. در این راستا احتمال رشد اقتصادی چین تداوم داشته و با به روزرسانی صنایع نظامی با حمایت روسیه، تلاش این کشور برای افزایش قابلیت‌های خود در این حوزه نیز تداوم خواهد یافت. رهبران چین به‌عنوان رئالیست‌های جهان معاصر در تلاش هستند تا با نوعی از اقتدارگرایی همراه با توسعه‌یافتگی اقتصادی، بدون توجه به ساختار اجتماعی سنتی چین، فضای حاکم بر داخل این کشور را حفظ کنند.
توسعه‌یافتگی اقتصادی در چین از عواملی است که همسایگان این کشور را با خطرات جدی مواجه کرده است. چینی‌ها نشان داده‌اند باوجود آنکه به دنبال امنیت، صلح و ثبات هستند، در پاره‌ای از موارد حاضرند از مشت‌آهنین استفاده کنند. سیاست خارجی چین بعد از گذشت 18 سال از پایان جنگ سرد و بلوک‌بندی‌های سیاسی و اقتصادی، نتوانسته است سهم قابل قبولی در معادلات بین‌المللی ایفا کند.چینی‌ها کماکان از سیاست خارجی روسیه در عرصه‌های جهانی پیروی و نقش یک دنباله‌رو را در عرصه‌های جهانی بازی می‌کنند. روسیه به‌عنوان بزرگ‌ترین هم‌پیمان چین ، خود یکی از کشورهایی است که ممکن است با توسعه یافتن بیش از پیش این کشور، تبدیل به یکی از دشمنان بالقوه چین شود، به همین خاطر بارها از زبان سیاستمداران کاخ کرملین شنیده شده است که آیا واقعا فروش فناوری‌های روسیه به چین بعدها برای مقام‌های مسکو دردسرساز خواهد شد؟