فاطمه اروجلو
تجمع امکانات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در کلانشهر تهران باعث شده تا روز به روز بر بار جمعیتی این کلانشهر افزوده شود. از سوی دیگر، این افراد برای گذران زندگی مجبور به تردد در داخل شهر هستند که این امر نیازمند وجود وسایل حمل و نقل عمومی یا شخصی برای رسیدن به مقصد است. به عبارتی می‌توان گفت كه افزایش جمعیت شهرنشین، ناخواسته توازن میان امکانات موجود را در صورت بی‌توجهی و سیاست‌های غلط شهری بر هم می‌زند که این امر مشکلاتی مانند ترافیک و آلودگی هوا را ایجاد می‌کند. به همین دلیل مسؤولان شهری برای کاهش بارترافیکی پایتخت به ويژه در مناطق پرتردد اقدام به احداث مترو یا قطار شهری کرده‌اند. یکی از این مناطق میدان راه‌آهن تا خیابان ولیعصر (عج) است که به دلیل وجود ایستگاه قطار، مهدیه تهران و مراکز خرید از جمله مراکز پر تردد به حساب می‌آید. بنابراین برای کاهش حجم ترافیک و تسهیل در حمل و نقل شهری تصمیم گرفته شد خطوط مترو در پایتخت گسترش یابد و به تعداد ایستگاه‌ها افزوده شود. از این رو کلنگ احداث خط 3 متروی تهران به زمین خورد که طبق برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته قرار است از میادین پرتردد عبور کند. محسن هاشمی، مدیرعامل شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه در گفتوگو با «وطن‌امروز» با بیان اینکه خط 3 متروی تهران از میادین مهمی چون راه‌آهن و میدان ولیعصر (عج) عبور می‌کند، گفت: خط سه متروی تهران از جنوب غرب تهران درکنار اتوبان آزادگان نزدیک شهر چهاردانگه( در مسیر ساوه) شروع می‌شود و از راه‌آهن و ولیعصر (عج) عبور کرده و به خیابان شهید بهشتی می‌رسد. وی در ادامه افزود:خط 3 مترو بعد از عبور از شهید بهشتی از خیابان‌های شریعتی، معلم، رسالت و فیاض بخش می‌گذرد و از کنار صنایع دفاع به خیابان پاسداران رسیده و از چهارراه فرمانیه به شهید محلاتی می‌رسد. هاشمی طول خط سه متروی تهران را 35 کیلومتر عنوان و تصریح کرد: این خط 30 ایستگاه دارد و قرارداد آن با شرکت حمل و نقل ریلی وابسته به سازمان گسترش منعقد شده است. وی با بیان اینکه طراحی خط سه متروی تهران انجام شده و در حال حاضر در مرحله تملک زمین و رفع موانع ترافیکی برای ساخت آن هستیم، ابراز داشت: از میدان راه‌آهن تا خیابان شهید بهشتی میادین بزرگ و پرترددی وجود دارد که فشار جمعیتی آن باید کاسته شود. در حال حاضر در این محدوده کارگاه‌های بهره‌برداری مترو فعالیت‌شان را آغاز کرده‌اند. وی با بیان اینکه بخشی از عملیات اجرایی خط سه متروی تهران توسط تونل‌کن اتوماتیک انجام می‌شود، ابراز داشت: بخش دیگری از عملیات اجرایی این خط به روش اتریشی- ایرانی که به روش دستی معروف است، انجام می‌شود. هاشمی با بیان اینکه قسمتی از این خط مترو کاملا زیرزمینی و به صورت کنده‌پوش است، اظهار داشت: تاکنون 50 میلیارد تومان بابت احداث خط سه متروی تهران هزینه شده است و امیدواریم نخستین فاز آن دو سال و نیم دیگر به بهره‌برداری برسد.
وی زمان اتمام این پروژه را منوط به چگونگی اختصاص اعتبارات دانست و گفت: احداث خط سه قطار شهری پایتخت 100 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد و در صورتی که سالی20 میلیارد تومان به این شرکت داده شود در پنج سال عملیات اجرایی این خط به پایان می‌رسد. مدیرعامل شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه با بیان اینکه برای احداث این خط با مشکلات جدی در زمینه اعتبار روبه‌رو هستیم، افزود:در صورتی که مشکل ریالی نیز حل شود، مشکل تملک زمین‌هایی را داریم که در مناطقی قرار دارد که قیمت زمین بالا و گران است و کارگاه‌ها برای پیشرفت عملیات احداث باید در آن فعالیت کنند. وی در ادامه تصریح کرد: برای رفع موانع ترافیکی دست ما بسته است، به این خاطر که در بعضی از موارد نیاز داریم برای ادامه کار عملیاتی مترو خیابانی را بسته و مسیری را تغییر دهیم، اما به طور عملی این کار امکان‌پذیر نیست. وی رفع موانع تاسیسات شهری مثل لوله گاز ، تلفن و آب را از دیگر مشکلات موجود دانست و بیان کرد: بعد از رفع این مشکلات، پیشرفت کار به تلاش پیمانکاران و مشاوران بستگی دارد. وی در پاسخ به این سوال که آیا در عملیات اجرایی احداث خط سه متروی تهران از مشاوران خارجی استفاه می‌شود، اذعان کرد: در طراحی اولیه متروی تهران از مشورت مشاوران خارجی استفاده شد اما طراحی تونل‌ها، ایستگاه مترو و زیربنای سازه بر عهده مشاوران ایرانی بود. هاشمی درباره هدف احداث خط سه متروی تهران تصریح کرد: در طرح جامع ترافیکی حمل و نقل تهران، هشت خط متروی داخلی دیده شده است که بیشتر در مناطق پرمسافر با ازدحام بالای جمعیت است. مدیرعامل شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه ادامه داد: با محاسبات کامپیوتری و آمارگیری‌ها از مبدا و مقصد مردم، کریدورهای پرظرفیت در محدوده خط متروی سه تهران شناسایی شد، همچنین از مشورت متخصصان شرکت سیترای فرانسه نیز استفاده کرده‌ایم. برنامه‌ریزی برای احداث قطار شهری در تهران به دوره ناصرالدین شاه قاجار و قرارداد رویترز برمي‌گردد که در فاصله سال‌های 1264 تا 1313 یک خط راه‌آهن رو‌زمینی بین دروازه‌های شهری و میدان باغ شاه احداث شد. اولین برنامه‌ریزی‌ها برای تاسیس مترو یا قطار زیرزمینی در سال 1350 اتفاق افتاد و مطالعات اولیه آن در سال 1353 به پایان رسید و عملیات اجرایی آن از سال 1356 آغاز شد. همچنین طبق برنامه تهیه شده در آن زمان نخستین خط متروی تهران باید در سال 1370 آغاز به کار می‌کرد اما پس از انقلاب به دلیل جنگ عراق عليه ايران در سال 1359 عملیات اجرایی ساخت مترو در تهران به طور کامل متوقف شد و این روند تا سال 1365 ادامه داشت. در سال 1374 قراردادی برای تامین تجهیزات مترو به امضا رسید و اولین خط متروی تهران در سال 1377 افتتاح شد که تهران را به کرج متصل می‌کرد. 2 سال بعد نیمه غربی خط 2 حد فاصل ایستگاه صادقیه در میدان صادقیه تا ایستگاه امام خمینی(ره)، در میدان امام‌خمینی(ره) نیز بهره‌برداری شد و بخشی از خط یک متروی تهران نیز که ایستگاه میرداماد را به ایستگاه علی‌آباد متصل می‌کرد در سال 1380 راه‌اندازی شد. این خط بعدها در سال 1381 تا ایستگاه حرم مطهر در بهشت زهرا ادامه یافت، همچنین بخش شرقی خط 2 متروی تهران به تدریج در سال‌های 1382، 1384 و 1385 به بهره‌برداری رسید. با بهره‌برداری از این ایستگاه خط دوم مترو از میدان صادقیه تا دانشگاه علم و صنعت امتداد یافت.
در حال حاضر توسعه هشت خط از متروی تهران به تصویب شورای شهر رسیده است. همچنین عملیات احداث خط سه متروی تهران درجنوب غرب تهران آغاز شده است. این خط در مجموع به طول 32 کیلومتر از ایستگاه مجیدیه آغاز می‌شود و از خیابان شهید بهشتی، خیابان ولیعصر(عج) و میدان راه‌آهن عبور می‌کند و در آینده دور نیز به اسلامشهر متصل خواهد شد. خط سه مترو در ایستگاه بهشتی با خط یک و در ایستگاه
امام خمینی(ره) با خط 2 تقاطع خواهد داشت. طبق آمارهای منتشر شده توسط شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه تعداد سفرهای صورت گرفته با متروی تهران در سال 1386 به بیش از 425 میلیون سفر و از ابتدای راه‌اندازی تا پایان همین سال به یک میلیارد و 689 میلیون سفر رسیده است. امیدواریم با گسترش شبکه مترو در تهران تعداد قابل توجهی از سفرهاي جمعیت به زیرزمین منتقل شوند.