هادی معیری‌نژاد
تجربه ثابت کرده است که قصه و توانایی ماهرانه تعریف کردن آن، یکی از عوامل موفقیت در جلب مخاطب در رسانه تلویزیون است و چه قبول داشته باشیم چه نداشته باشیم مخاطب ایرانی دوست دارد در سریال برایش قصه تعریف شود.البته این موضوع در مورد سریال‌های طنز تلویزیون کاربرد ندارد.
چرا که باوجود استقبال مخاطب از اینگونه سریال‌ها پای روایت، اکثرا لنگ است. در اینگونه آثار معمولا تیپ و تکه‌کلام و عادت مخاطب جای نقش در روایت را می‌گیرد اما در عرصه سریال‌های جدی سیما هرچه روایت قوی‌تر و داستان دارای عناصر کششی و جذب مخاطب باشد آن سریال موفق‌تر و برای مخاطب عام تلویزیون جالب‌توجه خواهد بود.«مرگ تدریجی یک رویا» از زمره همین سریال‌هاست. در 2، 3 سال قبل شاهد چند سریال با داستانی قوی بودیم مثل « زیرتیغ» و «اولین شب آرامش». «مرگ تدریجی یک رویا» نیز گرچه دارای ضعف‌های قابل اشاره در نوع روایت است اما داستانش را که اتفاقا موضوع جذابی هم دارد، خوب روایت می‌کند. این روایت با تمهیداتی مثل تقسیم پرده و بازی‌های خوب از جانب برخی از بازیگران توأم شده و مخاطب قابل توجهی را به این سریال جذب کرده است.چنانکه بيان شد این سریال دچار مشکلاتی نیز هست. بزرگ‌ترین مشکل این سریال از شخصیت اصلی آن یعنی مارال عظیمی ناشی می‌شود.شخصیت‌پردازی مارال اگر نگوییم بد، باید بگوییم کم‌بنیه است یعنی داستان برای شخصیت‌پردازی شخصیت محوری‌اش مایه نگذاشته است. مارال نویسنده‌ای جوان است که در راه روشنفکری گام نهاده و در این راه با تناقض‌هایی روبه‌رو می‌شود و این تمام ظرفیت اجرایی او در داستان است. برای او این تناقض در داستان ریز نشده و او در میان نقشش سرگردان است؛ سرگردانی‌ای که گویا قرار است اصلا دچارش هم باشد اما این سرگردانی عارضه‌ای می‌شود برای کل سریال. این موضوع به علاوه بازی ضعیف و صورت سنگی و فاقد احساس «سامیه لک» دوچندان می‌شود و سریال در اصلی‌ترین محور خود یعنی قهرمان قصه دچار ضعف اساسی می‌شود. مارال عظیمی درست بعد از نخستین کتابش تبدیل به یک سوپراستار ادبی می‌شود؛ چیزی که کاملا در کشور ما بعید و اصلا ناممکن است. از طرف دیگر با مختصات شخصیتی که از «حامد یزدانی» سراغ داریم ازدواج آنها خیلی تصنعی و خلاف واقع می‌نماید. ضعف دیگر روایت جیرانی که توجه بسیاری از منتقدان را به خود معطوف کرد، نوع شخصیت‌پردازی سیاه و سفید بود که مخصوصا در قسمت‌های ابتدایی سریال به اوج می‌رسد. هرچه خانواده حامد مثبت، سپید و درستکارند خانواده مارال به سردمداری ساناز سیاه و بد می‌آیند. اما برخی دیگر از انتقادها درباره این سریال پیرامون این موضوع شکل گرفت که این سریال قصد توهین به روشنفکران را دارد، در حقیقت باید عنوان کرد اتفاقا این بخش از داستان سریال نقطه قوت آن است چرا که اشاره این سریال به برخی از سوءتفاهم‌هاست که به نام روشنفکری در جامعه ایران شناخته می‌شود. هستند و فراوانند جوانانی مثل مارال عظیمی که با مطالعه چند کتاب و خلق یکی دو اثر در حوزه‌های فرهنگی خود را در جایگاهی می‌بینند که به زعم نگارنده برج‌عاج روشنفکری است؛ برجی که بین آنها با مردم(یعنی اگر جزئی بنگریم) پدر، مادر، همسر، دوست و ... فاصله می‌اندازد و آنان را در پیله‌ای فرو می‌برد که مارال در آن فرو رفته است. شاید نقطه هرا‌س‌انگیز آن ساناز باشد که از درون این پیله نه به شکل پروانه، که به شکل یک هیولای روان‌پریش بیرون می‌آید. در حقیقت نکته هوشمندانه سریال جیرانی همین است که ساناز را می‌توان به عنوان وجه آسیب‌شناسانه مارال و در واقع نسخه کرم‌خورده او تلقی کرد که با مرگش مارال از بند می‌رهد و می‌تواند در وجودش بازنگری کند. نکته دیگری که در این سریال به چشم می‌خورد دو تکه شدن روایت بعد از سفر مارال به ترکیه است درحالی که روال منطقی داستان در تهران حاکی از یک داستان خانوادگی و شخصیت‌هایی که در این روال پرورده می‌شوند است اما با ورود داستان به ترکیه، داستان اندکی اکشن و پلیسی می‌شود.
در حقیقت در قسمت داخل کشور بیشتر شخصیت‌ها در خدمت بروز دوگانگی‌های مارال سامان‌یافته و هدایت می‌شوند اما در بخش خارج از کشور تمامی شخصیت‌ها به نفع « ارس» با بازی پولاد کیمیایی کنار می‌روند. حتی مارال که محوریت داستان با اوست اینقدر کمرنگ می‌شود که تماشاگر نمی‌فهمد چرا به خاطر او این‌همه آدم به دردسر افتاده‌اند.در حقیقت باید گفت شخصیت‌پردازی ضعیف مارال بویژه در تکه دوم سریال، آفت داستان می‌شود چرا که بی‌محلی و بی‌تفاوتی مارال بیشتر از نیاز داستان است پس اعصاب بیننده را خرد می‌کند و ما اصلا نمی‌فهمیم مهاجرت و احیانا سخنرانی ضدانقلابی یک نویسنده جوان بی‌تجربه و بی‌تکلیف اصلا چرا موتور حرکت داستان است، برای همین موتور حرکت داستان به سمت ارس منحرف می‌شود و دوباره قصه قدیمی مرام و معرفت ایرانی در دیار غربت، می‌شود موضوع سریال.مرگ تدریجی یک رویا باتوجه به تمام نکات، از معدود سریال‌های تلویزیونی است که داستانش را در هر قسمت به خوبی روایت می‌کند و به نفع پایان داستان در قسمت‌های میانی کم‌فروشی نمی‌کند، این شاید یکی از دلایلی است که مخاطب این سریال را راضی نگه داشته است؛ چیزی که برای یک کارگردان تلویزیونی سرمایه محسوب می‌شود، پس حتما باید منتظر سریال بعدی جیرانی باشیم.