عباس خامه‌يار*
در 20 سال گذشته اسرائیل بارها سعی کرده است تا روابط خود با اعراب را به حالت عادی برگرداند اما تمام تلاش‌هایی که تاکنون انجام شده به نتیجه خاصی نرسیده است. نمونه‌اش هم سفارت اسرائیل در قاهره است که در طبقه فوقانی یک ساختمان منزوی قرار دارد و از سوی نیروهای امنیتی مصر محاصره و مواظبت می‌شود. دیدگاه‌های بسیاری از اعراب از مردم گرفته تا اتحادیه‌های کارگری و هنرپیشگان و اتحادیه نویسندگان به همین شکل است تا جایی که در بیانیه‌ای اعلام کردند به هیچوجه هیچ دعوتی را از سوی اسرائیل قبول نخواهند کرد.کار به جایی رسیده است که مقرراتی وضع شده که در آن پذیرش هرگونه دعوت از سوی اتحادیه‌ها و این هنرمندان و نویسندگان از رژیم صهیونیستی با تنبیه یا اخراج آن نویسنده و هنرمند همراه خواهد بود و این یک سری مقررات و قوانین مردمی و اتحادیه‌ای برای مقابله و سازش‌ناپذیری با اسرائیل است. حال با توجه به مقدمه کوتاهی که در بالا آمد، می‌توان بهتر به بررسی چگونگی و چرایی برگزاری کنفرانس و اجلاس ادیان که در نیویورک برگزار شد پی برد. نشست ادیان از 12 تا 14 نوامبر با حمایت عربستان‌سعودی و با حضور 17 رئیس‌جمهور از 17 کشور برگزار شد. نقطه ضعف بزرگ این اجلاس غیبت اندیشمندان، متفکران و شخصیت‌های مذهبی جهان اسلام و حتی مسیحیت بود که این امر سیاسی بودن اجلاس را به خوبی آشکار می‌کند و نشان می‌دهد که برخلاف عنوان کنفرانس، دین هیچ جایگاهی در اجلاس نداشته و صاحب‌نظران ادیان بزرگ اسلام و مسیحیت برای شرکت در اجلاس دعوت نشده بودند.
در 20 سال گذشته اسرائیل بارها سعی کرده است تا روابط خود با اعراب را به حالت عادی برگرداند اما تمام تلاش‌هایی که تاکنون انجام شده به نتیجه خاصی نرسیده است. نمونه‌اش هم سفارت اسرائیل در قاهره است که در طبقه فوقانی یک ساختمان منزوی قرار دارد و از سوی نیروهای امنیتی مصر محاصره و مواظبت می‌شود. دیدگاه‌های بسیاری از اعراب از مردم گرفته تا اتحادیه‌های کارگری و هنرپیشگان و اتحادیه نویسندگان به همین شکل است تا جایی که در بیانیه‌ای اعلام کردند به هیچوجه هیچ دعوتی را از سوی اسرائیل قبول نخواهند کرد.کار به جایی رسیده است که مقرراتی وضع شده که در آن پذیرش هرگونه دعوت از سوی اتحادیه‌ها و این هنرمندان و نویسندگان از رژیم صهیونیستی با تنبیه یا اخراج آن نویسنده و هنرمند همراه خواهد بود و این یک سری مقررات و قوانین مردمی و اتحادیه‌ای برای مقابله و سازش‌ناپذیری با اسرائیل است. حال با توجه به مقدمه کوتاهی که در بالا آمد، می‌توان بهتر به بررسی چگونگی و چرایی برگزاری کنفرانس و اجلاس ادیان که در نیویورک برگزار شد پی برد. نشست ادیان از 12 تا 14 نوامبر با حمایت عربستان‌سعودی و با حضور 17 رئیس‌جمهور از 17 کشور برگزار شد. نقطه ضعف بزرگ این اجلاس غیبت اندیشمندان، متفکران و شخصیت‌های مذهبی جهان اسلام و حتی مسیحیت بود که این امر سیاسی بودن اجلاس را به خوبی آشکار می‌کند و نشان می‌دهد که برخلاف عنوان کنفرانس، دین هیچ جایگاهی در اجلاس نداشته و صاحب‌نظران ادیان بزرگ اسلام و مسیحیت برای شرکت در اجلاس دعوت نشده بودند.نکته جالب اینجاست که حتی از یهودیان و علمای یهودی ضدصهیون که در دنیا تعدادشان کم نیست هم دعوتی به عمل نیامده بود. عملا این کنفرانس به جای دینی بودن کاملا سیاسی بوده و در راستای بهبود روابط میان اعراب و اسرائیل تشکیل شده و در ادامه کنفرانس‌ها و نشست‌های رسمی و دولتی گذشته است و بعید به نظر می‌رسد چنین کنفرانسی حداقل برای هدف اعلام شده ثمربخش باشد. با توجه به اینکه عربستان حامی اصلی این نشست بوده و شیمون پرز سخنران اصلی، این انتظار می‌رفت که ملک عبدالله، پادشاه عربستان و پرز با یکدیگر گفت‌وگو‌های مبسوطی در این باره داشته باشند. همانطور که در اخبار نیز منعکس شده بود آنها همراه با رهبران شرکت‌کننده در اجلاس در ضیافت شام بان‌کی مون دبیرکل سازمان ملل متحد شرکت کردند. البته عربستان دیدار و گفت‌وگو‌ی ملک عبدالله و پرز را تکذیب کرده است اما مطمئنا حضور در این ضیافت شام می‌تواند مقدمه‌ای باشد برای حضور در دیدارهای بعدی. البته ناگفته نماند که همین موضوع نیز با واکنش‌های صریح نخبگان و شخصیت‌های جهان اسلام و اعراب مواجه شد که این واکنش‌ها نشان‌دهنده عمق نفرت جهانیان و اعراب از رژیم صهیونیستی و سردمداران آنهاست. اساسا حتی اگر نشست مخفیانه‌ای هم برگزار شده باشد، محتوا و نتیجه آنها اعلام نشده و نخواهد شد، زیرا موجب ایجاد نفرت هرچه بیشتر در میان اعراب می‌شود و بازخورد منفی بیشتری خواهد داشت. همانطور که همگان می‌دانند غزه در محاصره کامل سیاسی، نظامی و اقتصادی قرار دارد و روزانه دست‌کم ده‌ها نفر قربانی این محاصره می‌شوند. غزه در خاموشی مطلق بسر می‌برد و این وضعیت ناگوار در طول تاریخ مبارزاتی فلسطین بی‌سابقه بوده است.
قایق‌های شکست محاصره غزه در واقع نشان‌دهنده دیدگاه‌ها و افکار عمومی جهان است. این حرکت نمادین بسیار تاثیرگذار است و هر کدام از این کشتی‌ها که به فلسطین وارد و از آنجا خارج می‌شوند به مبلغانی تبدیل می‌شوند که ندای مبارزه این مردم مظلوم را به دنیا می‌رسانند. آنها با شرکت در کنفرانس‌ها و نشست‌های متعدد، آرمان فلسطین را تبلیغ و بازگو می‌کنند. آنها در صحبت‌هایشان وضعیت نابسامان فلسطین را به تصویر می‌کشند تا جهانیان متوجه جنایت‌های اسرائیل در این سرزمین شوند. به‌طور کلی پس از شکست اسرائیل در عادی‌سازی روابط با اعراب، این بار آمریکا و اسرائیل از موضع دین وارد شده‌اند و با تاکید بر اینکه آموزه ادیان و مذاهب، صلح و دوستی است سعی می‌کنند به اهداف خود برسند. هدف عمده کنفرانس و نشست ادیان هم این است که بابی برای عادی کردن روابط اعراب و اسرائیل بگشاید. متاسفانه همان کشورهایی که با اسرائیل توافقنامه صلح امضا کردند در این کنفرانس نیز سردمدار هستند و علاوه بر آنها کشورهایی هم که وجهه مذهبی دارند و سابقه نداشته در مسائل عادی‌سازی وارد شوند، در این اجلاس شرکت دارند. این امر نشان‌دهنده اهمیت اتفاقاتی است که در خاورمیانه به وقوع می‌پیوندد. این در حالی است که به نظر نمی‌رسد با آمدن اوباما هم وضعیت منطقه استراتژیک خاورمیانه چندان بهبود یابد. اوباما با چالش‌های جدی در خاورمیانه مواجه است. این چالش‌ها را می‌توان به چند دسته زیر تقسیم کرد: پرونده هسته‌ای ایران و چگونگی برقراری ارتباط با کشورمان، مساله فلسطین، لبنان و مبارزات مردمی این 2 کشور، بحث جنگ عراق و افغانستان و آخرین و مهم‌ترین آنها نیز چالش نفت و بحران انرژی است. اوباما با شعار «تغییر» وارد مبارزات انتخاباتی خود شد و در واقع این شعار موجبات پیروزی اوباما را با توجه به شرایط موجود فراهم کرد. حال سوال اینجاست که آیا اوباما واقعا توان ایجاد چنین تغییر یا تغییراتی را در آمریکا و جهان خواهد داشت؟
به شخصه فکر نمی‌کنم او بتواند به چنین مهمی نائل آید و این امر طبیعی است. هنگام صحبت از آمریکا بحث ساختار سیاسی را نباید از نظر دور داشت و علاوه بر آنها از نقش مهم لابی‌های فروشندگان اسلحه و لابی‌های «ABOX»، لابی صهیونیستی قدرتمندی که در آمریکا حاکم است و نیز لابی‌های سرمایه‌داران بزرگ و یهودیان نباید غافل بود زیرا آنها نقش بسیار مهمی را در سیاست‌های راهبردی آمریکا برعهده دارند و عمدتا حمایت‌کننده برنامه‌های تبلیغاتی نامزدان انتخابات آمریکا هستند. مسلما با وضعیت موجود هیات حاکمه ایالات‌متحده منفورترین رژیم در کل جهان است و نفرتی که نسبت به حکومت آمریکا وجود دارد، فرامرزی، فراقومی، فراملیتی و فرانژادی است. چنین وضعیتی می‌طلبد که آمریکا تغییراتی را در سیاست خود ایجاد کند و تا حدودی گفتمان جدیدی را در قبال ایران پیش گیرد. برهمین اساس است که اوباما در پی انجام مذاکرات غیرمستقیم با ایران و ایجاد تغییراتی در سیاست خاورمیانه‌ای خود است. مشکل اساسی‌تری که در این میان خودنمایی می‌کند بحران مالی است که گریبانگیر آمریکا شده و سیاست‌های راهبردی اوباما را معطوف به داخل کشور می‌کند. به هر حال تغییر عمده تاکتیکی‌ای را در سیاست خارجی اوباما نمی‌بینیم و سیاست‌های اوباما در قبال خاورمیانه به طور نسبی و با تاخیر انجام شده یا مسکوت خواهد ماند تا جایی که مسائل داخلی آنها حل شود.
به هر حال اوباما نیز دنباله‌روی سیاست‌های ناتمام بوش در خاورمیانه است. خروج نیروهای آمریکا‌یی از عراق و تفاهمنامه‌ای که قرار است امضا شود، بدون تغییر خاصی و حتی با تاخیر انجام می‌شود و در افغانستان نیز کشورهای همپیمان ناتو همچنان به حضور خود ادامه می‌دهند و در قبال مساله هسته‌ای ایران نیز باوجود گفت‌وگو‌های احتمالی، فشارها همچنان ادامه خواهند داشت. در آمریکا بعضی از مسائل سال‌هاست که تنظیم شده و در سرلوحه آنها امنیت رژیم صهیونیستی قرار دارد و تمام سیاست‌ها خارجی ایالات متحده براساس آن تنظیم می‌شود. بنابراین از هم‌اکنون باید وقوع تغییری واقعی در سیاست‌های ایالات متحده را منتفی دانست.
* نماينده فرهنگي پيشين جمهوري اسلامي در لبنان