حسین رویوران*
اصرار محمود عباس بر مواضع سیاسی خود، رفتار جانبدارانه مصر، نادیده گرفتن واقعیت‌های سیاسی فلسطین و فشارهای غربی، علت اصلی شکست تلاش‌های قاهره در آشتی گروه‌های سیاسی فلسطین است. آنچه مسلم است شرایط دوقطبی در جامعه صهیونیستی یک بیماری سیاسی است که ملت فلسطین هزینه‌های آن را می‌پردازد. وحدت جامعه فلسطینی در شرایط حساس سیاسی کنونی، اولویت اول است که هیچ فرد، حزب یا تشکل سیاسی فلسطینی نمی‌تواند این واقعیت را انکار کند و تا زمانی که این دودستگی فلسطینی ادامه دارد، موضع ملت فلسطین در برابر دشمن صهیونیستی ضعیف‌تر خواهد ماند و شاید هیچ طرف فلسطینی‌ای دیده نمی‌شود که این واقعیت را درک نکرده باشد و بر این ضرورت تأکید نکند، اما سیاست‌های عملی به نحوی طراحی می‌شود که زمینه توافق و آشتی ملی را فراهم نمی‌سازد. به هر حال توافق نداشتن جامعه فلسطینی، معلول مجموعه‌ای از متغیرهاست که به شرح زیر مورد بررسی قرار می‌گیرد:
1- در سطح بازیگران داخلی فلسطین اصرار جنبش فتح و شخص محمود عباس، رئیس دولت خودگردان فلسطین، بر مواضع سیاسی خود یکی از مهم‌ترین علل شکست فرآیند گفت‌وگو و آشتی ملی است. اساسا راهکار گفت‌وگو رسیدن به مواضع مشترک طرف‌هاست، نه تحمیل مواضع یک طرف به طرف مقابل. محمود عباس اصرار دارد، حماس توافق‌های دولت خودگردان و ساف از اسلو تاکنون را به رسمیت بشناسد و به فرآیند سازش ملحق شود و این درخواست عملا حماس را به دگرگونی کامل سیاسی فرامی‌خواند که برای حماس قابل قبول نیست، چراکه با ایدئولوژی اسلامی و مقاومتی حماس در تعارض کامل است. همچنین تأکید ابومازن بر مشروعیت خود به عنوان رئیس تشکیلات خودگران و نادیده گرفتن اکثریت منتخب پارلمانی حماس، یکی دیگر از موانعی است که آشتی ملی را با مشکل مواجه می‌سازد. جنبش حماس همواره اعلام کرده شخص ابومازن مورد احترام است ولی او به رای مردم فلسطین نیز باید احترام بگذارد که حماس را برگزیده و عملا از راهکار مقاومت حماس حمایت کرده است. ابومازن تاکنون به سیاست عبور از قانون اساسی عمل کرده و حاضر به بازگشت به شرایط احترام گذاشتن به قانون اساسی نیست. ابومازن کابینه سلام فیاض را تشکیل داده است که نه پارلمان به آن رای اعتماد داده و نه مشروعیت قانونی دارد و این رفتار قطعا نمی‌تواند مورد حمایت حماس باشد، بویژه که کابینه اسماعیل هنیه (حماس) که با رای اعتماد پارلمان به قدرت رسیده از سوی عباس منزوی شده و از دارایی‌های دولتی حتی در سطح مردم نواز غزه (تحت حاکمیت حماس) محروم است.
2- فعالیت بازیگران منطقه برای کمک به جامعه فلسطینی برای عبور از بحران دودستگی سیاسی، فاقد ویژگی‌های لازم و ضروری موفقیت بوده است. دولت مصر که در نقش میانجی ظاهر شده، به علت مواضع سیاسی در حمایت از یک‌طرف خاص در جامعه فلسطینی، پیشاپیش محکوم به شکست است. مصر در محاصره جنبش حماس عملا پا به پای اسرائیل فعال است و این رفتار غیرانسانی و مغایر با موضع مردم مصر، نه‌تنها در تضاد با حماس که در دشمنی مطلق با مردم مظلوم فلسطین است. نادیده گرفتن تحولات سیاسی غزه از سوی قاهره و چشم‌پوشی از قانونی بودن دولت اسماعیل هنیه که در غزه زمام امور را در دست دارد، علت اصلی ناکامی مصر به‌شمار می‌آید. مصر در تلاش برای آشتی ملی فلسطین، عملا می‌کوشد بازگشایی گذرگاه مرزی رفح را در گرو تسلیم سیاسی حماس در برابر ابومازن قرار دهد که این رفتار دخالت آشکار سیاسی در بحران‌های داخلی فلسطین بوده و با اصل میانجیگری میان دوطرف متخاصم در تعارض کامل است. مطرح کردن اعزام نیروی عربی به غزه نیز نمی‌تواند مورد قبول حماس قرار گیرد، چراکه مصر با این ابتکار می‌کوشد قدرت مطلق حماس در غزه را بشکند و شرایط بازگشت ابومازن و فتح را به این منطقه فراهم سازد. حمایت بسیاری از کشورهای منطقه از این طرح‌ها بویژه عربستان سعودی و برخی از شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس، نه‌تنها به فرآیند آشتی سیاسی گروه‌های فلسطینی کمک نکرده، بلكه متاسفانه دشمنی حماس با این دولت‌ها را افزایش می‌دهد و سیاست‌های وابسته و ضدمقاومت فلسطینی این کشورهای عربی را آشکارتر می‌سازد.
3- در سطح بازیگران بین‌المللی که بخش وسیعی از آنها از حامیان رژیم صهیونیستی هستند، اراده‌ای برای خارج شدن جامعه فلسطینی از دودستگی کنونی دیده نمی‌شود. حمایت این بازیگران از محمود عباس و فرآیند شکست خورده سازش از یک‌سو و چشم‌پوشی آنان از نقش منفی رژیم صهیونیستی در حل و فصل بحران با فلسطینیان، از علل اصلی استمرار واگرایی داخلی فلسطینی و مصداق بارز دخالت غیرقانونی در امور داخلی فلسطین است. این کشورهای غربی با اینکه اذعان دارند رژیم صهیونیستی با امتناع از گفت‌وگو با طرف فلسطینی درباره سرنوشت شهر بیت‌المقدس، بازگشت آوارگان فلسطینی براساس قطعنامه 194 و توقف شهرک سازی در کرانه باختری عملا گفت‌وگوهای ابومازن و رژیم صهیونیستی را به شکست کامل کشانده است، اما به دروغ اعلام می‌کنند که حماس عامل شکست گفت‌وگوهاست و با محاصره بیشتر حماس(و مردم فلسطین در غزه) زمینه‌های موفقیت حل و فصل بحران فلسطین فراهم خواهد شد. تا زمانی که کارکرد سیاسی مجموعه این تغییرهای داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی اینگونه است، متاسفانه نه جامعه فلسطینی به آشتی داخلی خواهد رسید و نه بحران فلسطین حل و فصل خواهد شد، اما پرسش مهم‌تر این است که استمرار این شرایط به نفع کدام طرف است و آیا ملت‌ها در برابر این بدخلقی‌ها سکوت خواهند کرد؟
*كارشناس مسائل بين‌الملل