جواد جهانگیرزاده*
با نگاهی به روند تصویب قطعنامه چهارم برای تحریم ایران در شورای امنیت سازمان ملل باید گفت بازنده اصلی قطعنامه چهارم، روس‌ها و چینی‌ها هستند و با روندی که این کشورها در تایید حرکات آمریکا جهت اعمال تحریم‌های بیشتر علیه ایران آغاز کرده‌اند به نظر می‌رسد از 2 جهت در حال زیان در فضای بین‌الملل هستند. این ضررها ممکن است در فضای فعلی زیاد پررنگ نشود اما با مرور زمان خواهیم دید که این 2 کشور جایگاه فعلی بین‌المللی خود را به عنوان کسانی که نمی‌خواستند دنباله‌رو سیاست‌های آمریکا باشند، ازدست می‌دهند و به اهرمی در دست سیاستمداران آمریکایی تبدیل می‌شوند. از طرف دیگر نیز این کشورها با عملکردی که تاکنون از خود نشان داده‌اند، دیگر نمی‌توانند سیاست مقابله با یکجانبه‌گرایی آمریکا را که پیش از این به دنبال آن بودند، ادامه دهند و عملا به پروژه یکجانبه گرایی آمریکا یاری می‌رسانند. اما سوال اینجاست که ما باید در مقابل این رفتار، آنهم از طرف کسانی که باور داشتیم دوستان دیپلماتیک ما هستند، چه واکنشی نشان دهیم؟ در این مرحله که احساسات عمومی نیز درباره اقدام 2 کشور چین و روسیه در رای به قطعنامه تحریم ایران جریحه دار شده است، بیش از هر زمان دیگری باید با تدبیر جلو برویم. جمهوری اسلامی در این مرحله نباید بدون تدبیر کاری انجام دهد و همانطور که در سالیان گذشته هم سعی کردیم با پرهیز از شتاب‌زدگی و تدقیق واقعیت‌های موجود در فضای بین‌الملل قدم‌هایمان را برداریم، در این مساله نیز باید راه گذشته را ادامه دهیم. واقعیت این است که برای ما نیز ناراحت کننده است که این 2 کشور چنین راهی را برای مقابله با برنامه هسته‌ای ایران و در جهت تهدید ملت ایران می‌پیمایند اما با این حال مجموعه همکاری‌های سنتی و تاریخی ما با روس‌ها و چینی‌ها حکایت از یک رابطه گسترده دارد و با وجود آنکه به خاطر پایداری نظام جمهوری اسلامی در منطقه لطمات شدیدی به آمریکا وارد می‌شود، چین‌ها و روس‌ها منافع خود را در ادامه حیات نظام جمهوری اسلامی می‌دانند. طبیعی است در شرایطی که آمریکا پایگاه‌های اصلی خود در منطقه را از دست داده است، پرونده محدود سازی ایران و انزوای جمهوری اسلامی را در صحنه بین‌الملل به پیش ببرد، این هدف طی 30 سال گذشته در سرلوحه اقدامات ضد ایرانی آمریکایی‌ها قرار گرفته و محقق نشده است بنابراین باید به سراغ متحدان ایران بروند و با شیوه‌های متنوعی آنها را برای عدم همکاری با ایران قانع سازند. با این حال باید به این نکته نیز توجه داشت که آمریکا طی مدت 2 سال به دنبال طراحی چنین تحریمی بود و طی چند ماه گذشته نیز رایزنی‌های فشرده‌ای را برای اعمال نفوذ در تصمیم‌گیری‌های کشورهای صاحب رای در شورای امنیت سازمان ملل دنبال کرد اما بعد از چند ماه تلاش و رایزنی تنها مساله‌ای که عایدشان شد، تحریمی بود که کارشناسان آمریکایی نیز در کارآمدی و تاثیرگذاری آن تردید دارند. بنابراین ایران در این بازی در انزوا قرار نگرفته و همچنانکه به تلاش‌های دیپلماتیک خود برای ابداع راه‌های جدید در برون رفت از شرایط فعلی می‌کوشد، باید اقدامات قاطع و پاسخ‌های مناسبی نیز برای کشورهایی که به این قطعنامه رای مثبت دادند در نظر داشته باشد. از این منظر برخی از نمایندگان مجلس راه‌های مختلفی برای این مساله در نظر گرفته‌اند که محدود کردن روابط با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و همچنین ایجاد سیاست‌های تنبیهی و تشویقی برای کشورهایی که به این قطعنامه رای داده‌اند یا آن را رد کرده‌اند، از جمله این راه‌هاست. با این وجود، هنوز هیچ اقدامی در این زمینه نهایی نشده و باید منتظر ماند تا تصمیم نهایی مجلس که در عین دقت، قاطعانه نیز خواهد بود، اعلام شود.
*عضو کمیسیون سیاست خارجی مجلس