آزاده صالحی
مراسم رونمایی از کتاب «مردگان باغ سبز» روز گذشته با حضور محسن مومنی رئیس حوزه هنری، محمد‌رضا بایرامی، رضا امیرخانی و کاوه بیات در تالار مهر حوزه هنری برگزار شد. در ابتدای این مراسم، کاوه بیات، منتقد ادبی و
تاریخ پژوه گفت: به‌زعم من «مردگان باغ سبز» رمانی است که در آن نویسنده سعی کرده تجربه فروپاشی حکومت دموکرات دهه 20 را به تصویر کشد. داستان در واقع دارای 2 شخصیت اصلی است، یکی «بالاش» و دیگری کودک یتیمی که کارش چوپانی است و از این رهگذر شاهد وقایعی است که در مملکت می‌گذرد. روال داستان به نوعی با چینش وقایع و حوادث تاریخی و سیاسی پیوند دارد و به شکل منسجم درآمده است.
برخی بخش‌های داستان با تاریخ منطبق نیست
این پژوهشگر تاریخ ادامه داد: هرچند، رمان سراسر توصیف سیاهکاری‌های رژیم پهلوی را به معرض دید مخاطب می‌گذارد، اما داستان در بخش‌هایی دستخوش پاره‌ای اشکالات است که با وقایع تاریخی انطباق دقیق ندارد، به طوری که در این اثر ما حتی رد پای اتحادیه‌های کارگری که در دهه 20 به اوج خود رسیده بودند را مشاهده نمی‌کنیم یا همین‌طور به روزنامه‌ها و نشریاتی که یکی پس از دیگری بسته می‌شدند اصلا در کتاب اشاره‌ای نشده است.
رمان دارای چارچوب‌های مطلوبی است
کاوه بیات تصریح کرد: درعین حال استفاده نویسنده از واژه لباس شخصی‌ها استفاده‌ای نسبتا نامناسب است. نگاه کنید به جملات این بخش از کتاب (آیا باشو می‌رسد یا
لباس شخصی‌ها دخل او را می‌آورند) استعمال این واژه درحالی در کتاب صورت می‌گیرد که اصولا در آن دهه چنین اشخاصی وجود نداشته‌اند. این منتقد اضافه کرد: این‌طور به نظر می‌رسد که نویسنده برای نگارش رمان خود، کتاب «گماشتگی‌های بدفرجام» را دستمایه کار خود قرار داده است و در عین اینکه نتوانسته زمان و مکان وقایع مختلف تاریخی را خیلی خوب حلاجی کند اما به چارچوب‌های مطلوبی در رمان دست یافته است.
وظیفه رمان نویس روایت تاریخ نیست
رضا امیرخانی دیگر منتقد و نویسنده حاضر در این مراسم نیز درباره کتاب گفت: کسانی که می‌خواهند خلبانی بیاموزند باید در درجه نخست، 6 ماه در کلاس‌های زمینی شرکت داشته باشند. بعد از آن برای «سولو» یا نخستین پرواز خود آماده می‌شوند. رسم است که در نخستین پرواز هرخلبان تازه‌کار،یک آمبولانس و یک ماشین آتش‌نشانی در محل حاضر باشد. وی افزود: بعد از انجام نخستین پرواز، وقتی خلبان از هواپیما پیاده می‌شود، یک سطل آب روی او می‌ریزند تا خستگی‌اش در برود. بعضی از قدیمی‌ها هم بر این باورند که این سطل آب حکم شستن غرور خلبان را دارد. بعد از آن 2 تا وینگ یا بال به او می‌دهند و او وینگ را نزد عزیزترین کس خود می‌برد و او وینگ را در مقابل چشم او می‌شکند. این هم به این معنی است که دفعه آخری باشد که بالت شکسته است. خالق رمان «من او» تصریح کرد: نویسندگی نیز مانند خلبانی است، با این تفاوت که زمان آن با خلبانی اندکی فرق می‌کند. یعنی ممکن است یک نویسنده 20 سال کار کند و بعد از آن اثرش منتشر شود. به نظرم جلسه‌هایی که برای رونمایی از کتاب‌ها برگزار می‌شود نیز شبیه دادن وینگ به خلبان است. بنابراین ما در این جلسات 2 وظیفه داریم. نخست اینکه به نویسنده خسته نباشید بگوییم و بالش را بشکنیم که آقای بیات در اول جلسه این کار را کردند و دیگر اینکه یک سطل آب روی او بریزیم تا خستگی‌اش دربرود که من این کار را می‌کنم. امیرخانی سپس با اشاره به اینکه وظیفه رمان نویس، روایت تاریخ نیست، توضیح داد: آنچه در درجه نخست وظیفه اصلی رمان نویس محسوب می‌شود، نگارش یک قصه است که محمد‌رضا بایرامی در «مردگان باغ سبز» از عهده آن خوب برآمده است. در واقع او با نگارش این کتاب به تبیین یک واقعه مهم اجتماعی کشورمان پرداخته و آن تلاقی آرمان‌گرایی و غیر آرمان‌گرایی است.
تلاقی آرمان‌گرایی و غیر آرمان‌گرایی
نکته مهم این اثر است
این نویسنده در ادامه خاطر نشان کرد: بایرامی در این کتاب نشان داده است که هنرمند آرمان‌گرایی که در وادی سیاست قرار می‌گیرد دستخوش چه اتفاقاتی می‌شود. او «بالاش» را به عنوان یکی از قهرمانان اصلی داستان در نظر می‌گیرد و با پرداختن به جزئیات زندگی او سعی می‌کند تصویر حقیقی از یک آرمانگرا که با شکست مواجه می‌شود را ترسیم کند. امیرخانی گفت: در «مردگان باغ سبز»، «بالاش» صدای خوبی دارد اما از وقتی که به فرقه می‌پیوندد این صدا را خرج فرقه می‌کند و در نهایت همین صدا باعث مرگ او می‌شود.
کتاب بی‌غرض جامعه فرهنگی را تهدید می‌کنند
نویسنده «نفحات نفت» با تاکید بر اینکه در جامعه سیاست زده، همیشه اولین قربانیان قشر فرهنگی هستند نه قشر سیاسی، تصریح کرد: می‌توانم بگویم این مهم‌ترین درسی است که بایرامی در این کتاب به مخاطبانش می‌دهد. متاسفانه خطری جامعه امروز را تهدید می‌کند و آن این است که بعضی منتقدان بیشتر به سمت کتاب‌هایی می‌روند که این کتاب‌ها اصولا نظر و غرضی را ابراز نمی‌کنند، در حالی که از نظر من به سراغ کتاب‌هایی از این دست رفتن یک آسیب است.
تاریخ را دروغگویان و راستگویان نوشته‌اند
محمد‌رضا بایرامی، مولف کتاب «مردگان باغ سبز» نیز در ادامه این نشست گفت: در چند جلسه رونمایی کتاب که شرکت داشتم متوجه شدم عده‌ای در حال خمیازه کشیدن هستند. اما امروز جلسه از آن چیزی که تصور می‌کردم هم بهتر برگزار شد و از این بابت خدا را شکر می‌کنم. من با تکیه بر نوع نگاهی که داشتم این رمان را نوشته‌ام. اگرچه نوع نگاه من معطوف به تاریخ بود اما به نظر من، تاریخ را دروغگویان و راستگویان نوشته‌اند.
می‌خواستم رمانی با پس‌زمینه تاریخی بنویسم
این نویسنده تاکید کرد: بستگی دارد به هنگام نگارش یک رمان، کدام بخش از تاریخ را مورد استناد خود قرار داده باشیم. من نه تاریخ خوانده‌ام و نه هرگز ادعایی در این باره داشته‌ام. اما قصد من این بود که می‌خواستم یک رمان تاریخی بنویسم یا به عبارتی داستانی که دارای پس‌زمینه‌های تاریخی باشد.
تکلیف ما با تاریخ روشن نیست
بایرامی ادامه داد: به طور کلی ما با شخصیت‌های متعددی در طول رمان مواجه هستیم. به دلیل روایت‌های متفاوت تاریخی، تکلیف ما همواره با تاریخ روشن نبوده است. من نیز از آنجایی که سیاستمدار نیستم و تنها سعی کرده‌ام به داستان پایبند باشم و یک اثر ادبی ارائه دهم، به جزئیات این روایت‌ها وارد نشده‌ام. همیشه براین اعتقاد بوده‌ام که حرف زدن برای نویسنده، حکم بیگاری را دارد زیرا نویسنده هر آنچه بخواهد بگوید را پیش‌تر در اثر خود گفته است.
ادبیات و تاریخ با یکدیگر ارتباطی صمیمی دارند
محسن مومنی با اشاره به اینکه تاریخ و ادبیات همواره تعاملی صمیمانه با یکدیگر داشته‌اند تصریح کرد: ارتباط تنگاتنگ ادبیات و تاریخ تا جایی پیش رفته است که برخی منابع داستانی توانسته‌اند سهم خود را به تاریخ ادا کنند. در داستان مردگان باغ سبز، محور براساس یک سال حکومت حزب دموکرات در آذربایجان است و برای خواننده می‌تواند دستمایه عبرت‌های فراوان باشد. رئیس حوزه هنری گفت: بویژه اینکه در کتاب ما با شخصیتی به نام «ملا عبدالله مجتهدی» روبه‌رو هستیم که یک روحانی فرهیخته بوده و به چند زبان آشنایی داشته است. در این مراسم، محمد حمزه‌زاده، رئیس انتشارات سوره مهر، حبیب احمد‌زاده، محمد‌رضا سرهنگی، سعید بیابانکی و برخی از نویسندگان و اهالی ادبیات نیز حضور داشتند.