زهره نیلی
با توجه به مجموعه‌های تلویزیونی تولیدشده در باره حضرت یوسف(ع)، زاویة نگاه شما به این داستان، چه تفاوت‌هایی با آنچه تاکنون تولید شده، دارد؟
با توجه به مجموعه‌های تلویزیونی تولیدشده در باره حضرت یوسف، زاویة نگاه شما به این داستان، چه تفاوت‌هایی با آنچه تاکنون تولید شده، دارد؟همه این فیلم‌ها و مجموعه‌ها در یک نقطه مشترک بوده‌اند و آن بیان عشق و حرمان ومفارقت بوده، اما دیدگاه تازه‌ای که تا امروز مغفول مانده، دیدگاه قرآن به این شخصیت دینی و داستان زندگی اوست. هیچ کس تا به امروز، نگاه اسلام به این ماجرا را مطرح نکرده و ما برای نخستین بار به این داستان قرآنی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام که مفسران حقیقی این کتاب آسمانی هستند، نگاه کرده ایم و به تصویر آن براساس تفاسیر و روایاتی که از ائمه(ع) باقی مانده، پرداخته‌ایم.
با توجه به اینکه اعتقاد به حضرت یوسف (ع) تنها به مسلمانان تعلق ندارد و پیروان دیگر ادیان هم به این پیامبر الهی معتقدند؛ این زاویه دید، با همه ارزش‌هایش، مخاطب شما را محدود نمی‌کند؟
خیر. ادیان توحیدی دارای اصول مشترکی هستند و نگاه اسلام، نگاه دین کامل به این داستان است و اگر ما به دیدگاه اسلام توجه داشته باشیم، به‌طور قطع، دیدگاه ادیان دیگر را هم لحاظ کرده‌ایم.
حتی اگر بخواهیم دیدگاه مفسران مسلمان و بویژه شیعه را نیز مطرح کنیم به وجود علمای دینی که سره را از ناسره تشخیص می‌دهند،نیازمندیم.چه کسانی به عنوان مشاور مذهبی در کنار شما بودند و شما را راهنمایی می‌کردند؟
تقریبا همه تفاسیر شیعه، قصه‌ها، داستان‌ها، اشعار و بخش‌هایی از تاریخ را که در ارتباط با حضرت یوسف (ع) بود، گردآوری کردیم و به مطالعه بیش از 100 جلد کتاب در این زمینه پرداختیم و تفسیر المیزان، که بزرگ‌ترین منبع در عصر حاضر است و نیز مجمع البیان را مبنای کار خود قرار دادیم ؛ همچنین تفاسیر و روایات دیگر را با این دو ماخذ تطبیق دادیم، اما این دو تفسیر ارزشمند ما را از مشورت با کارشناسان علوم قرآنی بی‌نیاز نمی‌کرد، به همین خاطر از راهنمایی استاد حبیب‌الله عسکراولادی و استاد سید اکبر پرورش که حدود 30 سال از زندگی خود را وقف تفسیر قرآن کرده اند، بهره بردیم.
آيا منابع کافی در اختیار نداشتید که به تمام زندگی حضرت یوسف(ع) نپرداخته‌اید یا تنها می‌خواستید آیات قرآن را در این باره به تصویر بکشید؟
نه، من تنها به بخشی از زندگی ایشان که در قرآن به آن اشاره شده پرداخته‌ام؛ یعنی از زمانی که ماه و ستارگان را به خواب می‌بیند تا آن زمان که به آغوش پدرش، حضرت یعقوب (ع)، برمی‌گردد.
قرار است که یک فیلم 90 دقیقه‌ای از این مجموعه ساخته شود؟
یک فیلم 170 دقیقه‌ای از مجموعه حضرت یوسف (ع) ساخته می‌شود تا در اختیار علاقه‌مندان قرار گیرد.
عشق،وجه مشترکی است که همه شاعران، نویسندگان و سینماگران به آن پرداخته‌اند؛ حتی به همین خاطر است که سوره حضرت یوسف(ع) را «احسن القصص» قرآن می‌دانند، ولی شما در این مجموعه به این موضوع نپرداخته‌اید.
من به آن چیزی اشاره کرده‌ام که در قرآن و تفاسیر شیعی آمده است.
در قرآن آمده «ولقد همت به و هم بها» و این می‌تواند بیانگر تمایل حضرت یوسف (ع) به زلیخا بر اساس یک نیاز کاملا طبیعی باشد؟
بعضی مترجمین، «همّ» را درگیری معنا کرده‌اند، یعنی حضرت یوسف (ع) که برگزیده خداوند و از جمله معصومین(ع) بود، حتی فکر گناه را به ذهن خود راه نداد. تفاوت انسان‌های معمولی که ممکن است در اثر انجام فرایض دینی و کارهای شایسته، گناه نکنند با معصومین(ع) در اینجاست که پیامبران و امامان بزرگوار، حتی به گناه، فکر هم نمی‌کنند، همچنان که شما بر اساس دلایل عقلانی به فکر خوردن لجن نمی‌افتید.
فکر نمی‌کنید اگر خداوند می‌خواست موجودی بیافریند که بدون اندیشه و به‌طور غریزی او را عبادت کند و کارهای شایسته انجام دهد، به خلق انسان نمی‌پرداخت، چون فرشتگان گوی سبقت را در عبادت و بندگی بی‌چون و چرا از هر آفریده دیگری ربوده بودند؟
بعضی دیگر از مفسران، «همّ» را گرایش حضرت یوسف (ع) به زلیخا دانسته‌اند، اما برخی نیز بر این باورند که این دو با یکدیگر درگیر شدند و حتی حضرت یوسف(ع) می‌خواست زلیخا را بزند که ندا آمد، اگر او را بزنی، می‌گوید یوسف قصد سوء به من داشت و من خواسته او را برآورده نکردم و او به جبر گرایید.
قرآن از لحاظ ادبی این ظرفیت را دارد که همه مخاطبان با هر درجه از شعور و آگاهی، آن را بخوانند و درک خود را از داستان‌های آن، از جمله قصه حضرت یوسف داشته باشند، اما شما از یوسف پيامبر، پيامبر اسطوره‌ای و دست‌نیافتنی ساخته‌اید؛ در صورتی که می‌توانستید با تصویر کردن جدال درونی او با خودش، از این پیامبر برگزیده، یک الگوی قابل دسترس بسازید.
من قبول دارم که با غیرقابل‌دسترس کردن بزرگان، باعث می‌شویم کسی با این بزرگواران همذات‌پنداری نکند، به همین خاطر در این داستان، گاه ترک اولی‌هایی از حضرت یوسف(ع) سر می‌زند. برای نمونه از یکی از زندانیان می‌خواهد که پس از آزادی به یاد پادشاه بیاورد که یوسف در بند و زنجیر است و بعد، از این خواسته خود پشیمان می‌شود... اما نمی‌توان تفاوت معصومین (ع) با آدم‌های معمولی را نادیده گرفت. آنها بر اثر تمرین و ممارست، بر غرایز خود چیره شده و آنها را مهار کرده‌اند.
در داستان حضرت یوسف(ع)،آنگونه که در قرآن آمده، به کودک بودن شاهد اشاره‌ای نشده، اما در داستان شما، کودکی به بی‌گناهی حضرت یوسف (ع) شهادت می‌دهد. این به ماورایی شدن داستان و دور از دسترس بودن آن کمک نمی‌کند؟
حضرت یوسف (ع) کسی را به عنوان شاهد برمی‌گزیند که گناهکار و بیگناه را از هم تشخیص ندهد، طرفدار یا مخالف کسی نباشد، از بستگان زلیخا باشد و کسی نتواند او را مجازات کند و این ویژگی‌ها، آنگونه که در تفسیر المیزان آمده، در آن کودک شیرخوار جمع است و نه کس دیگر.
اما در قرآن تنها آمده «شهد شاهد من اهلها» و حتی به ویژگی‌های شاهد اشاره‌ای نشده است.
اینجاست که تفسیر به کار ما می‌آید. در حقیقت مفسران زوایای پنهان را برای ما می‌شکافند و من در این داستان کوشیده‌ام به تفسیر
سوره یوسف (ع) بپردازم، ضمن اینکه مطالب تازه‌ای را مطرح کرده‌ام که پیش از این به هیچ یک از آنها توجهي نشده است، بدون اینکه خلاف آیات را بیان کرده باشم.
اما شما برای این کار از زبان تصویر بهره برده‌اید، بدون آنکه از همه ظرفیت‌ها و جذابیت‌های آن استفاده کنید.
سینماگران ما خود را فعال مایشاء و تام‌الاختیار می‌دانند و از جایگاه خالق به همه چیز نگاه می‌کنند. برای مثال وقتی می‌خواهند درباره یک مشکل خانوادگی فیلم بسازند، به بیان نظرات خود می‌پردازند یا وقتی از مفاهیمی چون روح یا شیطان سخن می‌گویند، دیدگاه‌های خود را در ارتباط با این موضوعات به تصویر می‌کشند، زیرا سینمای ما تحت تاثیر سینمای غرب است و در این سینما، انسان تنها تصمیم‌گیرنده و برخوردار از قدرت مطلق است، در حالی که همه مفسرین و علمای دینی ما کلام خود را با نقل قولی از پیامبر(ص) و امامان معصوم (ع) آغاز می‌کنند و بعد به شرح و تفسیر قول معصوم می‌پردازند.
قرآن در نهایت ایجاز و هنر، داستان حضرت یوسف(ع) را مطرح کرده و از جدال درونی او سخن گفته است، اما شما نتوانسته‌اید این ظرافت‌ها را آنگونه که باید و شاید به تصویر بکشید، در صورتی که با حساسیت‌هایی که درمورد پیامبر اسلام(ص)، حضرت علی(ع) و امام رضا(ع)وجود دارد، رو به رو نبوده‌اید.
سینماگران با به کاربردن کلمه «برداشت آزاد»، به خیال‌پردازی پرداخته و هرجور دلشان بخواهد رفتار می‌کنند، در صورتی که برداشت آزاد در حوزة مذهب گناه است و ما نمی‌توانیم هرطور دلمان می‌خواهد رفتار کنیم. اگرچه من با مشکلات کارگردان امام علی(ع) در به تصویر کشیدن داستان حضرت یوسف (ع)، رو به رو نبوده‌ام، اما با توجه به اینکه آیات قرآنی را تصویر کرده‌ام، آیا می‌توان گفت که فارغ از این حساسیت به کار پرداخته‌ام؟ با وجود این، من در عین وفاداری به آیات و روایات، به طرح و بیان مطالب تازه‌ای پرداخته‌ام که پیش از این به آنها توجهي نشده است. برای مثال کسی نمی‌داند در چاه یا در خانه عزیز مصر بر حضرت یوسف (ع) چه گذشته و... اینها مطالبی است که داستان را برای بیننده دیدنی‌تر می‌کند.
اگرچه شما آیات قرآن و نظر مفسران شیعی را تصویر کرده‌اید، اما خواه ناخواه، دیدگاه فرج‌الله سلحشور نیز به مجموعه تزریق شده‌است. برای نمونه، بعضی از مفسران،«همّ» را تمایل و نه درگیری معنی کرده‌اند، حال آنکه شما درگیری را انتخاب کرده‌اید.
دغدغه عمده علمای ما این بود که چگونه می‌توان این صحنه را تصویر کرد که آموزنده و عاری از بدآموزی باشد. به همین خاطر، ما با آوردن شیطان، بخشی از ذهن بیننده را به آن سمت معطوف کردیم و با به چالش کشیدن یوسف و زلیخا، صحنه را از هر مفسده‌ای پاک کردیم.
شما می‌توانستید تفسیر بعضی دیگر را بپذیرید و از یوسف(ع) نه اسطوره‌ای دست‌نیافتنی که الگویی قابل دسترس بسازید که با علم به گناه از ارتکاب به آن دوری می‌کند.
حضرت یوسف (ع) با درون خود در جنگ است. او از مکر زلیخا می‌ترسد و نگران رو به رو شدن با اوست. حتی پیش از رفتن به نزد زلیخا، به دوست خود می‌گوید،چند روزی است به من وحی نشده، مبادا خداوند مرا تنها گذاشته باشد. در حقیقت، او تصمیم می‌گیرد به خواسته زلیخا تن ندهد و اینجاست که امدادهای غیبی به کمک او می‌آیند و او را به جانب در می‌کشانند. در هرحال، اختلاف‌نظرهای بسیاری در ارتباط با مسائل تاریخی وجود دارد؛ برای نمونه بعضی می‌گویند حضرت یعقوب با دو خواهر ازدواج کرده و برخی معتقدند نه، چنین نکرده است. مهم این است که ببینیم بهترین و مستندترین نظر کدام است.
گاهی به نظر می‌رسد دیالوگ‌ها از همگونی چندانی برخوردار نیستند؛ برای مثال بعضی بسیار فاخر و برخی دیگر مصطلحات امروزی هستند. با توجه به اینکه شما چهار سال درگیر نوشتن فیلمنامه حضرت یوسف (ع) بودید، علت این ناهماهنگی چیست؟ ر
تلاش من این بود که به کمک مشاوران و کسانی که هربار به نقد متن نوشته شده می‌پرداختند، به متنی یک‌دست برسم، اما ادعایی در این زمینه ندارم و نقاط ضعف کار را می‌پذیرم؛ اگرچه نقاط قوتی هم وجود دارد که نمی‌توان منکر شد. حتی من دلم می‌خواست نویسنده مجموعه شخص دیگری باشد و قسمت‌هایی را هم به دیگری واگذار کردم، اما گروه معتقد بود آنچه خودم نوشته‌ام، مطلوب‌تر است؛ ضمن اینکه نوشتن داستان مذهبی، کار بسیار دشواری است؛ چون نویسنده باید درام را به‌خوبی بشناسد و با متون مذهبی آشنا باشد و به آنچه می‌نویسد، ایمان داشته باشد؛ اگرنه مخاطب نمی‌تواند با نوشته‌اش ارتباط برقرار کند و جمع این سه، کار ساده‌ای نیست.
می‌رسیم به انتخاب بازیگران. با توجه به اینکه محمود پاک‌نیت و اردلان شجاع کاوه در نقش‌های منفی نیز بازی کرده‌اند و سابقه ذهنی مخاطب، تاثیر مهمی در باورپذیری نقش دارد، چرا این دو بازیگر را برای نقش یعقوب پیامبر و فرشته وحی انتخاب کردید؟
غیر از تجربه بازیگری، پارامترهایی چون مناسب بودن چهره و سابقه دینی اشخاص برای من مهم است. محمود پاک نیت نه تنها بازیگر خوبی است که فردی مومن و معتقد هم هست.
داوری درمورد ایمان آدم‌ها بر عهده من مخاطب نیست. آنچه به کار من می‌آید سابقه ذهنی من از فلان بازیگر است که البته نشان‌دهنده توان او در بازیگری و خلق تصویری ماندگار در ذهن من است.
من نمی‌توانم بازی در نقش یکی از پیامبران الهی را به کسی بسپارم که چندان مومن و دیندار نیست و با بازی خود، نقش را لوث کند. اصلا هنرمند خوب به باور من، کسی است که مومن و دیندار باشد و چون تعداد این بازیگران کم است و از طرفی فیلمنامه‌های چندان خوبی هم وجود ندارد، اثر خوبی تولید نمی‌شود.
اما درمورد اردلان شجاع کاوه. او بازیگر خوبی است و پس از آنکه بازی در نقش فرشته حامل وحی را پذیرفت، در چند فیلم و سریال طنز هم بازی کرد و اگر این بازی‌ها به پیش از بازی در مجموعه حضرت یوسف برمی‌گشت، او را دعوت به همکاری نمی‌کردم.
چه تعداد بازیگر در این مجموعه حضور دارند؟
حدود 200 بازیگر که بیشتر هنرمندان تئاتر و بازیگران ناشناس هستند .
با توجه به اینکه زشتی و زیبایی یک مفهوم نسبی است و معیارهای زیبایی در زمان‌های متفاوت تغییر می‌کنند، چگونه بازیگر نقش یوسف (ع) را انتخاب کردید؟
با توجه به همین نسبی بودن نمی‌توان همه سلیقه‌ها را در نظر گرفت. مصطفی زمانی تست بازیگری داد و من دیدم که مناسب این نقش است. جوان مومنی است،چهره مناسبی دارد و به نظر 50-40 نفر دیگرهم مناسب بود. به همین خاطر او را انتخاب کردم و برایش استاد بازیگری، فن بیان، سوارکاری و... در نظر گرفتم تا آموزش ببیند و برای بازی آماده شود.
مگر برای انتخاب بازیگر نقش حضرت یوسف (ع)،فراخوان ندادید؟
بله در روزنامه‌ها فراخوان دادیم، در جاهای دیگر هم اعلام کردیم که به دنبال یک آدم خوش‌چهره برای بازی در نقش حضرت یوسف(ع) هستیم، حتی اگر غیرحرفه‌ای باشد. بسیاری آمدند، امتحان دادند و در نهایت مصطفی زمانی پذیرفته شد.
راست است که شما علاوه بر حق بازیگری،ماهانه 500 هزار تومان برای مصطفی زمانی در نظر گرفته‌اید تا در هیچ فیلم و مجموعه دیگری بازی نکند؟
بله. من این مبلغ را تا پایان پخش مجموعه به او پرداخت می‌کنم تا در مجموعه دیگری بازی نکند و چهره او بکر باقی بماند. اصلا اصرار ما برای انتخاب نابازیگر این بود که مردم هیچ تصویر ذهنی از او نداشته باشند اما در انتخاب دیگر بازیگران، به هر حال وقتی در یک مجموعه علاوه بر سیاهی لشکرها200 بازیگر حضور دارند، طبیعی است که انتخاب همه آنها درست نباشد.
حجم عظیمی از دکور ساخته شده، اما حرکات محدود دوربین، مانع از نشان دادن این دکورها می‌شود، ضمن اینکه طراحی صحنه،رفت و آمدها،گفتارها و... مخاطب را به آن دوره نزدیک نمی‌کند. در یک کلام، گویی شما به ساخت یک تله تئاتر پرداخته‌اید؟
این نظر وجود دارد، اما نظر همه منتقدان و مخاطبان نیست. چون کلام تئاتری است،می‌گویند مجموعه به تله تئاتر می‌ماند و اما در ارتباط با دکورها، بعضی با نظر شما موافقند و برخی نه. مثلا آقای جعفری جوزانی به دیده تعجب به کار نگاه می‌کرد و به میرفخرایی می‌گفت: «چرا چنین دکور زیبایی را برای کار من نساختی؟»
چطور به این فضا نزدیک شدید؟ شما به پژوهش پرداختید یا مجید میرفخرایی؟
هر دو. ما به سراغ آن مقطع تاریخی رفتیم و اینکه مردم در آن دوره چه می‌پوشیده و چطور زندگی می‌کرده‌اند و برای این کار از تاریخ هرودوت، تاریخ تمدن ویل دورانت و مستندات تاریخی که در موزه لوور و الازهر مصر وجود داشت، استفاده کردیم. برای نمونه دریافتیم که حضرت یوسف (ع) هم‌عصر سینوهه، حکیم دانشمند فرمانروای مصر است و با توجه به اینکه سینوهه، شخصیتی اسطوره‌ای بوده، بعضی او را با حضرت یوسف (ع) یکی می‌دانند. همچنین با مطالعه کتاب‌های تاریخی و دینی، بعضی اسامی را استخراج کردیم، مثلا اسم پوتیفار در عهد عتیق آمده، اما برخی اسامی غیرواقعی و در عین حال،هماهنگ با آن دوره تاریخی است. در هر حال من از همه مردم می‌خواهم با دقت بیشتری به تماشای کارهای مذهبی بپردازند و منتقدان نیز عدالت و انصاف را رعایت کنند و همه جوانب یک امر را در نظر بگیرند.
من خیلی امید دارم که سریال حضرت یوسف(ع) منشأ خیر شود به این دلیل که تصمیم گیرنده در ایران مذهب و ارباب مذاهب است. اگر بتوانیم اینها را متوجه سازیم که از سینما می‌شود به عنوان یک منبر توانمند و گسترده برای ترویج اسلام استفاده کرد، این موفقیت بزرگی برای ما محسوب می‌شود که متاسفانه تاکنون به دست نیامده است. من گمان می‌کنم این پروسه را سریال حضرت یوسف (ع) تکمیل کند. سریال حضرت یوسف (ع) خیلی به قرآن و تفاسیر خود ما نزدیک شده و خیلی سعی کرده معیارهای شرعی را رعایت کند و قصه، قصه خوب و تاثیرگذاری است. با همه این دلایل، من امیدوارم که علما به این فیلم توجه کنند. مشکل ما همان‌گونه که مقام معظم رهبری ده‌ها بار به آن اشاره فرموده‌اند، مشکل فیلمنامه است. فیلم‌های بسیار ابتدایی ما در کشورهای مختلف دنیا با جان و دل استقبال می‌شود. در زمان پخش سریال «مریم مقدس(س)» یکی از دوستانمان از لبنان نقل می‌کرد که تراکت‌های تبلیغات این فیلم به طور گسترده در اماکن عمومی و در و دیوارهای این کشور مشاهده می‌شد و در زمان پخش این سریال خیابان‌ها خالی از جمعیت بود و همه مشتاق دیدن این سریال بودند؛ در حالی که ما فیلم «مریم مقدس(س)» را خیلی ساده ساختیم. فیلم‌های معمولی ما اینچنین مورد استقبال قرار می‌گیرند، حالا اگر ما این فیلم‌ها را عمیق می‌ساختیم ببینید چه می‌شد. من خاطرم هست سال هفدهم پیروزی انقلاب، آمریکایی‌ها گفته بودند ما تا الان سعی کرده‌ایم سینمای ایران را خنثی و با این ابزار، انقلاب ایران را محکوم کنیم. چند وقت پیش شنیدم که گفته‌اند سینمای ایران الان برضد ایران کار می‌کند و ما توانسته‌ایم این کار را انجام دهیم. اگر سینمای ما همان‌طور که از اول انقلاب شروع کرده بود با «توبه نصوح»، «پرواز در شب» و فیلم‌هایی از این دست جلو می‌رفت، یقین بدانید ما الان، هم جای هالیوود را گرفته بودیم و هم جای بالیوود را؛ به این دلیل که ما حرفی فراتر از حرف انسان می‌زدیم.
در جایی دیدم شما گفته بودید در قسمت‌های پایانی حضرت یوسف (ع)، اصحاب اخدود را به تصویر کشیده‌اید که نوعی نفی‌کننده هولوکاست است؟
داستانی در قرآن هست به نام اصحاب اخدود که در آن شکل اصلی هولوکاست و کشتار دسته‌جمعی که یهود و فرمانروای یهود از مردم یمن می‌کنند، بیان شده. هولوکاست حقیقی آن زمان، در زمان ظهور حضرت مسیح (ع) و 300- 200 سال بعد از حکومت حضرت مسیح(ع) اتفاق می‌افتد، کشتاری که یهودی‌ها از مردم یمن می‌کنند و خیل عظیمی از مردم یمن را در خندقی از آتش می‌اندازند و حتی مادر را با فرزند آتش می‌زنند، همه را. حالا اینها می‌آیند و فرافکنی می‌کنند و گناه خودشان را می‌اندازند گردن شخص دیگر و مظلوم‌نمایی می‌کنند که آن هولوکاست واقعی است تا هولوکاست‌های شبیه آن که در طول تاریخ یهود خیلی از ملت‌ها را کشته و هر جا که رفته آنجا را ویران و نابود کرده ، آن ویرانی‌ها و نابودی‌ها و آن هولوکاست خودش را بپوشاند.
به عقیده شما فیلم‌هایی که بر اساس بینات قرآن ساخته می‌شوند تا چه اندازه می‌توانند در فرهنگ‌سازی دینی موثر باشند؟ آیا ما توانسته‌ایم از این ابزار به نیکی استفاده کنیم؟
سینما ابزار خوبی بود و ما می‌توانستیم از آن خوب استفاده کنیم. سینما هم هنر است ، هم تکنیک و هم تخصص. البته در ایران تکنیک و تخصص و هنر و مذهب و اینها با هم آمیخته می‌شود. جمع کردن اینها به این سادگی نیست اینکه بیاییم تکنیک و تخصص را با مذهب آمیخته کنیم تجربه می‌خواهد. هالیوود صد سال و حتی بیشتر این راه را طی کرده تا به اینجا رسیده است. اگر شما فیلم‌های اولیه هالیوود را ملاحظه کنید، می‌بینید که بسیار ضعیف هستند. این مرحله را طی کرده، قدم به قدم جلو آمده تا به اینجا و به این توانمندی رسیده است. سینمایش را مدام وارد کشور ما کرده و مغز سینماگر ما در اختیارش است. مغز سینماگر ما در اختیار مسؤولان ما و علمای ما و مذهب ما نیست.
در آنجا خدا محور نیست، ما الان برای انجام هر کاری به دین و دستوراتش مراجعه می‌کنیم. ولی سینما به خدا کاری ندارد و می‌گوید من به‌عنوان سینماگر چه می‌گویم، من شیطان را چه جوری می‌بینم، من انسان را چه جوری می‌بینم، جامعه‌شناسی از نظر من چیست... روانشناسی از نظرمن چیست... تربیت چیست، همه و همه را می‌گوید آنچه من می‌گویم نه خدا. حالا وقتی سینماگر نظریات خودش را به فیلم درمی‌آورد همین‌ها را هم در قالب کتاب درسی تدوین می‌کند و به ایران می‌فرستد. در ایران هم آن را ترجمه می‌کنند و همین‌ها را به دانشجو درس می‌دهند (رشته‌های هنر بازیگری، کارگردانی، فیلمنامه‌نویسی‌و...) یعنی دانشجو هنوز دارد فرهنگ غربی را در سینما یاد می‌گیرد نه فرهنگ اسلامی... و ما متاسفانه کتاب و دستورالعملی غیر از کتاب‌هایی که برای ما می‌آید نداریم... ما باید اول تلاش کنیم خودمان یک‌سری فیلم‌هایی مانند « مریم مقدس(س)» و « حضرت یوسف(ع) » و امثالش را بسازیم بعد یک‌سری راهکار پیدا کنیم و به دنبال آن کتاب درسی بنویسیم و به دانشگاه‌هایمان بگوییم که حاالا اینها را تدریس کنید... ما به این مرحله نرسیده‌ایم و آنها از ما در این زمینه جلوترند. متاسفانه وقتی که مسؤولان ما سینماگر را «بد فکر» می‌بینند آن را مهار نمی‌کنند... به آن پشت می‌کنند و سینماگر هم در تفکرات بد خود می‌ماند و کار خودش را می‌کند. به همین دلیل می‌بینیم که سینمای ما شده یک چیزی جدا از این مملکت و این مملکت هم شده بی‌بهره از این ابزار وسیع و قدرتمند. راه حل چیست؟ اینکه ما عده‌ای از بچه‌ها را تجهیز و تربیت کنیم که سالم فکر کنند، سالم بسازند و ابتدا مسؤولان را تحت تاثیر قرار بدهند و کم‌کم این جو را تغییر بدهند. زمانی که مقام معظم رهبری فیلم اصحاب کهف را دیدند این جمله را فرمودند که شما حجت را بر بنده و مسؤولان تلویزیون تمام کردید، ما حالا هیچ بهانه‌ای نداریم که از شما حمایت نکنیم. من سریال حضرت یوسف (ع) را برای این نساختم که کار تولیدی کرده باشم یا شغلی ایجاد کرده باشم اما اگر این بتواند مسؤولان را بیدار و جریان‌سازی کند، برای من بسیار ارزشمند است.