روح‌الله احمدزاده کرمانی
1- غالبا در رویکرد تبارشناسانه، اندیشمندان در پی تداوم و پیوستگی میان رویدادها و پدیده‌ها نیستند، بلکه می‌کوشند تا به تحلیلی از گسست‌ها و ناپیوستگی‌هایی که در روندهای تاریخی – اجتماعی رویت می‌شود، دست بیابند. همچنین در این رویکرد نسبت رخدادها و پدیده‌های اجتماعی با قدرت مورد بررسی و آنالیز قرار می‌گیرد. با این تعریف، تحلیل فضای مطبوعاتی کشور قابل مداقه، بررسی و آسیب‌شناسی است.
2- رهبر انقلاب در اول اردیبهشت سال 79 در آسیب‌شناسی فضای مطبوعات وقت کشور از اصطلاحی به نام «شارلاتانیزم مطبوعاتی» استفاده کردند و در 15 آبان‌ماه سال 87 حدود هشت سال پس از آن و در زمانه حاکمیت اصولگرایان، اصطلاحی به نام «بی‌بند وباری مطبوعاتی» را در توصیف فضای مطبوعاتی کشور به کار بردند.
3- سوال بنیادی آن است که باوجود تحول گفتمانی در شرایط اجتماعی- سیاسی کشور و غالب بودن گفتمان اصولگرایی و در حاشیه بودن گفتمان اصلاح طلبی، چرا آنارشیسم مطبوعاتی که نوعی آنومی رسانه‌ای است همچنان امتداد یافته است. چرا به تعبیر رهبر انقلاب، «ورع مطبوعاتی» که حدفاصل بی‌بندوباری مطبوعاتی و خودسانسوری مطبوعاتی است در عرصه رسانه‌ای کشور کمتر به چشم می‌خورد؟
4- برای پاسخ به این سوالات مهم باید به تبارشناسی جریانی در مطبوعات کشور پرداخت که دچار گسست تاریخی و معرفتی نسبت به تاریخ انقلاب اسلامی و مبانی معرفت شناختی شیعی است و همچنین باید این جریان را در قالب «اراده‌ای معطوف به قدرت غیربومی» تحلیل کرد.
5- در اصل 24 قانون اساسی جمهوری اسلامی آمده است: «مطبوعاتی که با سوءاستفاده از آزادی بیان در جهت تشويش افکار عمومی و اذهان مردم و شکستن حریم مقدسات و انتقادهای مخرب و برخلاف مصالح مردم و کشور و در جهت منافع بیگانگان و اشاعه فرهنگ غرب حرکت می‌کنند، غیرارزشی محسوب می‌شوند. از این رو براساس قانون اساسی حد آزادی مطبوعات رعایت «مبانی اسلام و حقوق عمومی» قرار داده شده است.»
6- به استناد این اصل مصرح در قانون اساسی، مطبوعاتی که عملکرد آنها در جهت «منافع بیگانگان» است و قدرت‌های غیربومی را با خود همراه می‌سازند یا در پرتو اراده و رضایت اجنبی، محتوای رسانه‌ای خود را سامان می‌بخشند و یا در مقام تئوریزه کردن مبانی و غایات خود، مبانی اسلام را مورد هجمه قرار می‌دهند و عملا فضای ممتد معرفتی و پیوستار تاریخی کشور را دچار گسست‌های تئوریک و انقطاع مبنایی می‌کنند، تحقیقا می‌توان این مطبوعات را ذیل جریان فعال و در عین حال پنهان نفاق طبقه‌بندی کرد که در بدنه مطبوعاتی کشور لانه و آشیانه گزیده‌اند و موریانه‌وار از درون به تلاشی نظام مقدس جمهوری اسلامی مشغولند.
7- رهبر انقلاب در تاریخ 1/2/79 اظهار می‌دارند: «وقتی مطبوعاتی پیدا می‌شوند که همه همت‌شان تشویش افکار عمومی و ایجاد بدبینی مردم به نظام است... امید را در جوانان می‌میرانند، روح اعتماد به مسؤولان را در مردم تضعیف می‌کنند، نهادهای رسمی را تضعیف می‌کنند، مدل اینها کیست؟ مطبوعات غربی هم این‌گونه نیستند! این یک «شارلاتانیزم مطبوعاتی» است» و باز ایشان در تاریخ 15/8/87 می‌فرمایند «این فضای بی بندوباری در حرف زدن و اظهارنظر برضد دولت، مسائلی نیست که خداوند به آسانی از آنها بگذرد... برخی افراد در تلاش برای سیاه‌نمایی در فضای جامعه و ایجاد اغتشاش ذهنی و تردید در مردم هستند.»
اگر نگاهی تحلیلی به گفتمان‌های رایج کنیم، در زمانه حاکمیت اصلاح‌طلبان، تاکتیک «شارلاتانیزم مطبوعاتی» سرلوحه جریان نفاق موجود در بدنه مطبوعات کشور بوده است و در زمانه حاکمیت اصولگرایان تاکتیک «بی‌بند وباری مطبوعاتی». تاکتیک اول منجر به آنارشیسم و هرج و مرج‌گرایی سیاسی و اجتماعی در کشور شد و تاکتیک دوم منجر به آنومی و ناهنجاری‌های سیاسی و اجتماعی در کشور شد. اگر نگاهی تبارشناسانه به این 2 تاکتیک بیندازیم، شارلاتانیزم مطبوعاتی که اراده‌ای معطوف به هژمونی سرمایه‌داری بود، بحران را از میز کار مطبوعات به ارکان نظام یعنی مجلس و دولت کشاند و واقعه تحصن نمایندگان اصلاح‌طلب در مجلس ششم و استعفای دسته‌جمعی تعدادی از مدیران دولتی در دولت اصلاحات، کارویژه‌هایی بود که تاکتیک شارلاتانیزم مطبوعاتی در باز تولید آن بسیار موثر عمل کرد.
8- تاکتیک «شارلاتانیزم مطبوعاتی» که در زمان دولت گذشته در دستور کار جبهه عملیات روانی برخی گروه‌های سیاسی گسسته از نظام بود، در یک چرخش حرفه‌ای به تاکتیک «بی‌بند و باری مطبوعاتی» در زمان حاکمیت اصولگرایی مبدل شد. در حالی که تاکتیک شارلاتانیزم مطبوعاتی منجر به بازتولید بحران و تضعیف وحدت ملي می‌شد، تاکتیک بی‌بندو باری منتهی به اخلاق‌زدایی، قدسیت‌زدایی نسبت به نظام و تضعیف فرآیند متحدسازی بدنه اجتماعی خواهد شد. به عبارتی برخلاف تاکتیک شارلاتانیزم مطبوعاتی که با هدف بحران در نظام سیاسی مهندسی و هدایت می‌شد، این تاکتیک در سطح نظام اجتماعی درصدد ایجاد بحران است که نتیجه آن کاهش سرمایه‌های اجتماعی همچون اعتماد عمومی نسبت به نظام و وحدت ملی است. آنچنان که مقام ولایت اشاره داشتند رفتارها و گفتارهایی در حال رخ دادن است که «فتنه‌اي برپا می‌کند که دامن همه اعم از ظالم و غیرظالم را می‌گیرد».
9- در پایان باید اظهار داشت اگر چنانچه با نگاهی تبارشناختی به تاکتیک‌های جریان لانه گزیده نفاق در مطبوعات، به بررسی بیانات رهبر انقلاب بپردازیم، باید این تاکتیک‌ها را از دریچه 1- اراده معطوف به قدرت‌های بیگانه 2- گسست از مبانی توحیدی انقلاب اسلامی و نظام، مورد تحلیل قرار داد تا بهتر بتوان به مواجهه عمومی، قانونی و انقلابی با خط نفاق پرداخت.
حضرت امام (ره) در بخشی از فرمایشات مهم‌شان درباره مطبوعات، دقیقا به 2 نکته مزبور مطبوعات را انذار می‌دهند: نخست توحید و مبانی اسلامی و دوم قدرت‌های بیگانه و جهانخوار. آنجا که می‌فرمایند: سعی کنید قلم‌هایتان در خدمت انقلاب و به ثمر رسیدن آنکه آزادی و استقلال در سایه جمهوری اسلامی و زیر پرچم توحید و اسلام بزرگ است، باشد. سعی کنید روحیه ملت را تقویت کنید و از تضعیف اشخاص و یا گروه‌هایی که در خدمت جمهوری اسلامی هستند و تضعیف آنها مستقیما خدمت به جهانخوارانی است که در کمین نشسته‌اند تا از قلم و زبان‌های شما بهره‌گیری کنند، بپرهیزید (صحیفه نور، ج 14، ص 60).
10- بدیهی است اگر خط نفاق پنهان در برخی مطبوعات بتواند با توسعه بی‌بند و باری مطبوعاتی، خود را به نقطه صفر مرکزی، یعنی حدفاصل مجلس و دولت برساند و به تقابل این دو رکن و تفرقه دامن بزند، مجلس و دولت گفتمان اصولگرایی را فتنه‌ای دربرخواهد گرفت که شاید از فتنه‌ای که شارلاتانیزم مطبوعاتی درباره مجلس و دولت گفتمان اصلاحات ایجاد کرد، خوفناک‌تر باشد، پس چون گاه فتنه آغازیده باید در عرصه مطبوعات «ابن لبون» بود.
11- ما اکثر العبر و ما اقل الاعتبار.