کیوان امجدیان
چندی پیش و در صفحات فرهنگی روزنامه، گفت‌و‌گوی دو قسمتی با فرهاد جعفری داشتیم. جعفری، نویسنده یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های امسال(کافه پیانو) است. اگرچه به زعم جعفری او برای ما «دیگران» به حساب می‌آمد و روی همین اصل از دیگرپذیری ما تشکر کرده بود، اما در واقع چنین نبود. ما نیز چون او قائل به مرزبندی‌های پررنگ در ادبیات و هنر نیستیم. حساب آنها که اساسا با نظام مقدس جمهوری اسلامی مشکل دارند، البته جداست و خطی که همیشه میان آنها و سایر نویسندگان می‌کشیم پررنگ است اما به دیگر خط‌کشی‌های رایج میان نویسندگان و هنرمندان پایبند و قائل نیستم. روشنفکر، شبه روشنفکر، ارزشی، اصولگرا، اصلاح‌طلب و... همه و همه تعابیری است که گمان ما نمی‌کنیم در میان نویسندگان و اهالی هنر و ادب محلی از اعراب داشته باشند. به گمان ما نویسندگانی که به نظام مقدس‌جمهوری اسلامی اعتقاد دارند و برای اعتلای آن تلاش می‌کنند، فارغ از گرایشات حزبی و جناحی (که کاملا شخصی است) خودی شمرده می‌شوند و قابل احترام و تکریمند. با این اوصاف فرهاد جعفری نیز بیگانه و غیر نیست و به گفته خودش مقید و معتقد به نظام مقدس اسلامی است و برای پیشرفت آرمان‌های آن تلاش می‌کند و اما در بخشی از گفت‌وگو، جعفری درباره ادبیات دفاع مقدس سخنی غریب گفته بود که گمان می‌کردیم بازخورد زیادی داشته باشد. او گفته بود: به گمانم آخرش هم ادبیات دفاع مقدس را «ما» باید بنویسيم اما آن دسته‌ای از ما که انصاف داریم، نه آنهایی از ما که به لحاظ رقابت یا انتقاداتی که داریم، روی برخی حقایق سرپوش می‌گذاریم و بسیاری از واقعیت‌ها را نادیده می‌گیریم. مقصود جعفری از «ما» کسانی بود غیر از آنها که داعیه‌دار ادبیات دفاع مقدس هستند. کسانی به جز آنها که روزگاری کتابی شایسته در وادی دفاع مقدس نوشته‌اند اما اکنون تنها به سفارش‌نویسی بسنده کرده‌اند و جماعتی غیر از آنها که ظاهراً برای اعتلای اینگونه از ادبیات تلاش می‌کنند اما در واقع باعث و بانی هیچ اتفاقی در این حوزه نمی‌شوند. جعفری به واسطه دلبستگی به رزمندگان و حماسه دفاع مقدس، هشدار می‌دهد و زنهار که این میدان خالی است و من که جماعتی «روشنفکر» می‌خوانندم در این میدان خالی احساس تکلیف می‌کنم و عنقریب پای در وادی ادبیات دفاع مقدس می‌گذارم. نفس این کار هم صد البته خوب است و شایسته تقدیر؛ چه چیز بهتر از اینکه نویسنده‌ای توانا، انرژی و توانش را صرف حماسه بزرگ سرزمینش کند. به رزمندگان و شهدا ادای دین کند و اثري ماندگار در حوزه دفاع مقدس بیافریند. اما بخش جالب ماجرا چیز دیگری است. بعد از چاپ دو بخش این گفت‌وگو گمان می‌کردیم همان داعیه‌داران ادبیات دفاع مقدس معترض‌مان شوند. گمان می‌کردیم مصاحبه کنند، پیغام و پسغام بدهند و بانگ بردارند که «میدان آنگونه هم که گفته‌اید خالی نیست» که «خیلی‌ها لااقل سعی می‌کنند چیز دندانگیری در این حوزه خلق کنند. »که : «پس این همه کتاب دفاع مقدس که نوشته شده است جایگاهشان کجاست» و هزار و یک نهیب دیگر. اما دریغ، دریغ که انگار خوابی عمیق و شاید زمستانی بر این جماعت مستولی شده بود. انگار ککشان هم نگزیده بود. انگار داستانی خوانده بودند و همین، تازه اگر خوانده باشند و دریغ از یک اعتراض، یک هشدار و یک نهیب.
چندی پیش و در صفحات فرهنگی روزنامه، گفت‌و‌گوی دو قسمتی با فرهاد جعفری داشتیم. جعفری، نویسنده یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های امسال(کافه پیانو) است. اگرچه به زعم جعفری او برای ما «دیگران» به حساب می‌آمد و روی همین اصل از دیگرپذیری ما تشکر کرده بود، اما در واقع چنین نبود. ما نیز چون او قائل به مرزبندی‌های پررنگ در ادبیات و هنر نیستیم. حساب آنها که اساسا با نظام مقدس جمهوری اسلامی مشکل دارند، البته جداست و خطی که همیشه میان آنها و سایر نویسندگان می‌کشیم پررنگ است اما به دیگر خط‌کشی‌های رایج میان نویسندگان و هنرمندان پایبند و قائل نیستم. روشنفکر، شبه روشنفکر، ارزشی، اصولگرا، اصلاح‌طلب و... همه و همه تعابیری است که گمان ما نمی‌کنیم در میان نویسندگان و اهالی هنر و ادب محلی از اعراب داشته باشند. به گمان ما نویسندگانی که به نظام مقدس‌جمهوری اسلامی اعتقاد دارند و برای اعتلای آن تلاش می‌کنند، فارغ از گرایشات حزبی و جناحی (که کاملا شخصی است) خودی شمرده می‌شوند و قابل احترام و تکریمند. با این اوصاف فرهاد جعفری نیز بیگانه و غیر نیست و به گفته خودش مقید و معتقد به نظام مقدس اسلامی است و برای پیشرفت آرمان‌های آن تلاش می‌کند و اما در بخشی از گفت‌وگو، جعفری درباره ادبیات دفاع مقدس سخنی غریب گفته بود که گمان می‌کردیم بازخورد زیادی داشته باشد. او گفته بود: به گمانم آخرش هم ادبیات دفاع مقدس را «ما» باید بنویسيم اما آن دسته‌ای از ما که انصاف داریم، نه آنهایی از ما که به لحاظ رقابت یا انتقاداتی که داریم، روی برخی حقایق سرپوش می‌گذاریم و بسیاری از واقعیت‌ها را نادیده می‌گیریم. مقصود جعفری از «ما» کسانی بود غیر از آنها که داعیه‌دار ادبیات دفاع مقدس هستند. کسانی به جز آنها که روزگاری کتابی شایسته در وادی دفاع مقدس نوشته‌اند اما اکنون تنها به سفارش‌نویسی بسنده کرده‌اند و جماعتی غیر از آنها که ظاهراً برای اعتلای اینگونه از ادبیات تلاش می‌کنند اما در واقع باعث و بانی هیچ اتفاقی در این حوزه نمی‌شوند. جعفری به واسطه دلبستگی به رزمندگان و حماسه دفاع مقدس، هشدار می‌دهد و زنهار که این میدان خالی است و من که جماعتی «روشنفکر» می‌خوانندم در این میدان خالی احساس تکلیف می‌کنم و عنقریب پای در وادی ادبیات دفاع مقدس می‌گذارم. نفس این کار هم صد البته خوب است و شایسته تقدیر؛ چه چیز بهتر از اینکه نویسنده‌ای توانا، انرژی و توانش را صرف حماسه بزرگ سرزمینش کند. به رزمندگان و شهدا ادای دین کند و اثري ماندگار در حوزه دفاع مقدس بیافریند. اما بخش جالب ماجرا چیز دیگری است. بعد از چاپ دو بخش این گفت‌وگو گمان می‌کردیم همان داعیه‌داران ادبیات دفاع مقدس معترض‌مان شوند. گمان می‌کردیم مصاحبه کنند، پیغام و پسغام بدهند و بانگ بردارند که «میدان آنگونه هم که گفته‌اید خالی نیست» که «خیلی‌ها لااقل سعی می‌کنند چیز دندانگیری در این حوزه خلق کنند. »که : «پس این همه کتاب دفاع مقدس که نوشته شده است جایگاهشان کجاست» و هزار و یک نهیب دیگر. اما دریغ، دریغ که انگار خوابی عمیق و شاید زمستانی بر این جماعت مستولی شده بود. انگار ککشان هم نگزیده بود. انگار داستانی خوانده بودند و همین، تازه اگر خوانده باشند و دریغ از یک اعتراض، یک هشدار و یک نهیب.با این اوصاف باز هم با این توجیه که «شاید آن جماعت روزنامه به دست‌شان نرسیده باشد.»
«شاید نخوانده باشند این گفت‌وگو را»
«شاید فراموش کرده‌اند اعتراض کردن را»
«شاید فرصتی برای پاسخگویی نیافته‌اند»
و شایدهای دیگر. تصمیم گرفتیم خودمان به سراغ‌شان برویم. از میان آنها که پاسخ‌مان دادند، یکی، دو نفر خواهش کردند که توی دردسر نیندازیمشان. گروهی خواستند که به کسب و کارشان مشغول باشند و از ورود به حاشیه پرهیز داشتند. گروهی دیگر هم التماس دعا داشتند که با دیگر نویسندگان درگیرشان نکنیم، جماعتی دیگر هم «وقت نداشتن برای صحبت» را بهانه کردند. سفر قریب‌الوقوع، آمادگی ذهنی نداشتن، سرماخوردگی مصلحتی و درگیر بودن برای نوشتن رمان جدید هم از سایر بهانه‌ها بود. اما یکی ازاین دوستان که شناخته شده است و کتاب‌هایش هم چند بار جایزه گرفته‌اند برخوردی متفاوت داشت. او که در هر نهاد و ارگانی ردش را می شود پیدا کرد نه عذرخواست و نه بهانه آورد که حتی خشمگین و ناراحت شد، وقتی با او تماس گرفتیم و درباره ادبیات دفاع مقدس پرسیدم، باورمان نشد و شما هم یحتمل باورتان نمی‌شود پاسخ او را.
جناب نویسنده، نه گذاشت و نه برداشت و درآمد که: آقا! دست از سر ما بردارید. چرا هر جا حرف دفاع مقدس می‌شود و ارزش و تعهد، به سراغ ما می‌آیید. ما شده‌ایم مرغ عزا و عروسی... چرا درباره چیزهای دیگر از ما نمی‌پرسید؟...
و لابد از پست مدرنیسم و ادبیات ضد جنگ و این قبیل عبارات دهان پرکن مقصودشان بود. بعد هم گوشی را قطع کرد. پشت بندش همه ساکت شدیم و متحیر. و به فکر فرو رفتیم. سؤال‌ها یکی یکی از جلوی‌مان رژه مي‌رفتند و امان نمی‌دادند به جواب‌ها که از راه برسند. مگر او به برکت این ادبیات، معروف و مشهور نشده بود؟
مگر همین حالا هم به قاعده‌ای کار به او سفارش نمی‌شود که برای نوشتن‌شان وقت کم می‌آورد. مگر او و گروهی از دوستان با این طرز تفکر نیستند که خود، دور ادبیات دفاع مقدس حصار کشیده‌اند و اجازه ورود به غریبه‌ها را نمی‌دهند؟
مگر... مگر... و مگر