امیر گودرزی:
درست زمانی که نهال شوراها پس از گذشت سال‌ها ریشه در مدیریت شهری دواند و این نهاد مردمی به جایگاه قانونی خود دسترسی یافت، روز گذشته با تصویب یک‌فوریت طرح انتخاب شهرداران توسط مردم، مهم‌ترین اختیار شوراهای اسلامی در آستانه از میان رفتن قرار گرفت. سرانجام یک‌فوریت طرح انتخاب شهرداران توسط مردم در شهرهای بالای 200 هزار نفر به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و اصل این طرح نیز در هفته آتی بررسی خواهد شد. حسن کامران، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در رابطه با این طرح گفت: با طرح انتخاب شهردار توسط مردم کاملا موافقم و خودم یکی از امضاکنندگان این طرح بودم چون معتقدم هر فردی که به عنوان شهردار و با رای مستقیم مردم انتخاب می‌شود، استقلال رای دارد زیرا مردم پشتوانه او هستند. عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با اشاره به سوابق تلاش برای تغییر نحوه انتخاب شهردار اظهار داشت: پیش از این هم نمایندگان مجلس برای انتخاب شهردار طرح‌هایی را ارائه داده بودند. از جمله اینکه شهردار با حکم وزیر کشور به سمت خود منصوب شود اما بعد از بررسی مشخص شد این کار باعث تضعیف شوراهای اسلامی شهر می‌شود و طرح خوبی نیست. وی اضافه کرد: نتیجه نهایی بررسی برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی این است که بهترین راه، انتخاب شهردار توسط مردم به طور مستقیم است. کامران اظهار امیدواری کرد اصل طرح انتخاب شهردار توسط مردم در صحن علنی مجلس نیز تصویب شود چرا که لابی‌های انتخاب شهردار در شورای شهر می‌تواند به ضرر مدیریت شهری باشد. عضو فراکسیون اکثریت با اشاره به اختلاف نظر و کشمکشی که در شوراها برای انتخاب شهردار به وجود می‌آید، تصریح کرد: مسلم است وقتی شهردار به طور مستقیم توسط مردم انتخاب شود آلودگی کمتری وارد سیستم مدیریت شهری می‌شود اما به اعضای شورای شهر ممکن است از بیرون فشارهایی وارد شود تا فرد خاصی را برای شهرداری انتخاب کنند، بنابراین ممکن است خروجی این کار منافع مردم را تامین نکند. یک روز قبل از این اتفاق نشانه‌هایی از به تصویب رسیدن این طرح نمایان شد چون جمعی از نمایندگان مجلس با ارائه طرحی خواستار انتخاب شهرداران توسط مردم و استیضاح آنها توسط هیات حل اختلاف شوراهای استان شدند و این در حالی بود که اکثر اعضای شوراها مخالفت خود را با این طرح اعلام کردند. این موضوع به قدری پررنگ بود که مرکز رابط امور مجلس و دولت شورایعالی استان‌ها از احتمال بررسی طرح یک‌فوریتی جمعی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی درباره انتخاب شهرداران مراکز استان‌ها و شهرهای با جمعیت بالای 200 هزار نفر توسط مردم در مجلس شورای اسلامی خبر داد. اسدالله راشدی در این رابطه توضیح داد: در این طرح، انتخاب شهرداران شهرهای مراکز استان‌ها و شهرهای بالای 200 هزار نفر جمعیت در سراسر کشور از شوراها سلب شده و در اختیار مردم به صورت مستقیم قرار می‌گیرد و همزمان با برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی پیشنهاد شده است. او در گفت و گوی خود با ایسنا آشکارا گفت: با توجه به مخالفت بیشتر اعضای شوراهای سراسر کشور با طرح مذکور، امیدواریم که نمایندگان مجلس شورای اسلامی به طرح مذکور رای مثبت ندهند! این طرح مخالفان سرسخت‌تری هم داشت به‌طوری كه سید محمدجواد ابطحی در کسوت عضو کمیسیون شوراهای مجلس، اعتقاد خود را مبنی بر اینکه «انتخاب شهرداران توسط مردم، شورای شهر را به حالت دکوری تبدیل میکند» با قاطعیت مطرح کرد. او غیر از جنبه تعصبی، از نگاه قانونی هم به این طرح ایراد گرفت: انتخاب شهردار توسط مردم در برخی از کشورها مانند آلمان انجام می‌شود ولی بحث این است که طبق نظریه شورای نگهبان، شوراهای شهرها جنبه مشورتی دارند و حتی تنظیم بودجه شهرداری‌ها را نیز خلاف اصل صدم قانون اساسی می‌داند. وی با گفتن اینکه این نگاه اختیارات شوراها را محدود میکند، چنین به حرف‌هایش ادامه داد: از طرفی محدودیت شوراها و از طرف دیگر بحث اختلاف بین اعضای شوراها برای انتخاب شهردار و به طول انجامیدن این انتخاب و همچنین پاسخگو نبودن شهرداری‌ها به فرمانداری و نظام حکومتی، ایجاب میکند که فکری برای حل این مشکل صورت گیرد. ابطحی ادامه داد: بنابراین می‌توان گفت شهرداران را مردم طی ضوابطی انتخاب کنند و شورای شهرها نیز برنامه‌های آنها را تنظیم کنند. ولی بنده معتقد هستم با توجه به ساختار شهرداری‌ها و شورای شهر، انتخاب شهردار توسط مردم آخرین فرصت را از شوراها می‌گیرد و آنها را به شکل دکوری تبدیل میکند. وی با بیان اینکه به عقیده بنده این طرح تضعیف بیش از پیش شوراها را در پی دارد، گفت: پیشنهاد می‌دهم همزمان با انتخابات اعضای شورای شهرها، شهرداران نیز در لیست کاندیداهای هر گروه از اعضای شوراها قرار گیرند. در واقع تعدادی از اعضای شوراها شخصی را به عنوان شهردار در کنار خود به مردم معرفی کنند. این طرح که ایراد‌های زیادی به آن وارد است، تنها یک دفاع از سوی موافقان دارد که از سوی محمدرضا حسین‌نژاد، عضو فراکسیون مدیریت شهری مجلس مطرح شد. وی افزود: انتخاب شهردار توسط شوراها در برخی از شهرستان‌ها انحرافاتی را به همراه داشته و در صورتی که این انتخاب به مردم سپرده شود، توقعات در چارچوب قانونی صورت می‌گیرد. این طرح با موافقت هیچ یک از نمایندگان مردم در شوراهای اسلامی همراه نبود و سخنگوی شورایعالی استان‌ها که به ندرت موضع‌گیری میکند، نسبت به آن موضع تندی گرفت. سخنگوی شورایعالی استان‌ها گفت: طرح انتخاب شهرداران توسط مردم باعث تجمع قدرت در مجموعه شهرداری‌ها می‌شود که با توجه به تناقضاتی که در وظایف اصلی شوراها وجود دارد، این امر چالش‌هایی را ایجاد میکند. حسن فدایی ادامه داد: آن طور که در قانون اساسی آمده مهم‌ترین کار شوراها پس از رسمیت یافتن، انتخاب شهردار است.
وی افزود: این طرح باعث تجمع قدرت در مجموعه شهرداری‌ها می‌شود و با توجه به تناقضاتی که در وظایف اصلی شوراها وجود دارد این امر کشمکش و چالش‌هایی را ایجاد میکند. چنین شرایطی برای مدیریت شهری خوشایند نیست و باید به سمتی حرکت کنیم که از ایجاد چالش جلوگیری شود. به هر ترتیب روز گذشته نخستین‌گام مجلس برای رفع برخی ارتباطات میان شهردار و شورای شهر که به نفع شهروندان نیست برداشته شد اما این گام‌ها می‌تواند به سلب اختیار اصلی پارلمان‌های شهری بینجامد که به نحو دیگری حقوق شهروندان را در معرض خطر قرار دهد. در چنین شرایطی به نظر می‌رسد راهکارهای موثر‌تری هم برای حل این مشکل وجود داشته باشد که به جایگاه نهاد مردمی شوراها خدشه‌ای وارد نشود.