نمایانگر سنتی غنی

مژگان قدوسی:

از همان زمان که بیشتر کودکان با رنگ‌های الوان خط‌خطی می‌کنند آشنایی او با خط و رنگ نیز آغاز شد. هانیبال نخستین فرزند خانواده‌ای 5نفره بود که در سال 1309 در کرمانشاه به دنیا آمد. در کودکی با نقاشی به نام الکس گی ورگیس آشنا شد و 3 سال در کارگاهش از او نقاشی آموخت. سپس با سفر به تهران نقاشی را به طور جدی نزد استاد«پتگر» آغاز کرد. در سال دهم دبیرستان بود که با بیژن صفاری آشنا شد. این دو از جمله شاگردانی بودند که به کپی کردن کار‌ها بسنده نکرده و از روی مدل‌ها شروع به نقاشی و طراحی کردند. از آن دوران یادگاری‌هایی نیز بر جای مانده است. هانیبال در حدود 19 سالگی به آمریکا رفت و 10 سال در آنجا ماند و در آرت انستيتو در شیکاگوی آمریکا درس نقاشی خواند. استادان آرت انستیتو تأثیر زیادی روی او گذاشتند. او در آثارش از تاریخ قوم خویش بهره زیاد برده است. به عنوان مثال از شمایل‌ها و نقش برجسته‌های آشوری سالوبه و همچنین رامبراند تأثیر زیادی گرفته است. عمده اندام‌های موجود در آثار او متأثر از نقش برجسته‌های آشوری مانند نیم‌رخ صورت‌ها، اندام‌ها، عضله پا‌ها، چشم‌ها و... است. الخاص در سال 38 به ایران بازگشت و در سال 41 در هنرستان پسران مشغول به تدریس شد. اصرار فراوان الخاص به فراگیری اصول توسط شاگردانش، آنها را تشویق کرد که با طراحی زیاد می‌توانند نقاش شوند. با توجه به اقبال عمومی مدرنیته در آن زمان در جامعه هنری، وی به مدرن بودن زیاد اصرار نمی‌کرد و تأکید بر این قضیه داشت که هنر فیگوراتیو هیچ وقت نمی‌میرد و به هنرآموزان توصیه می‌کرد که شما، هم می‌توانید مدرن باشید و هم فیگوراتیو کار کنید. او به‌طور کلی نقاشی است که نقاشی را به‌عنوان شغل و حرفه دنبال کرد نه تنوع و سرگرمی. نقاشی‌هایش گاه مانند شعری ملال‌آور روی صفحه جاری می‌شوند و گاه مانند آوایی خوش، لبخند روی لب می‌آورند. او دیوانه نقاشی است و ما چه بخواهیم و چه نخواهیم باید او را در جریان‌سازی هنری دخیل بدانیم؛ شاعر و نویسنده‌ای که در عین حال، نقاش روایتگری‌ها و داستان‌هاست. در واقع او را می‌توان روایتگر زندگی مردمی که در اطرافش زندگی می‌کنند دانست و این مردم همان کسانی هستند که هانیبال از کودکی با آنها نفس کشیده و رشد کرده است. او پایبند به سرزمین مادری‌اش است و هرگز حس نوستالژی و غم غربت را در کارهایش فراموش نکرده است. نقاشی‌هایش به نوعی دغدغه من و تو هستند. افراد عامه‌ای که برای او دارای ویژگی‌های خاصی شده و به تصویر در آمده‌اند مضمون اصلی کارهایش هستند. او با به تصویر کشیدن این مضامین، نقاشی را مهم جلوه می‌دهد. هانیبال الخاص صرف نظر از اینکه هنرمندی نقاش است، طراحی قابل نیز هست که حضور خود را قاطعانه به اثبات رسانده است. کارهای الخاص نوعی اشاعه رئالیسم اجتماعی است و شاگردانش نیز به این امر صادقانه وفادار مانده‌اند. به قول او، مدرنیست‌ها با وی رابطه خوبی نداشته‌اند، شاید به دلیل اینکه او زود مدرن شدن و زود آبستره کار کردن و زود مینی‌مالیست شدن را دوست نداشت. همه آثار او نه‌تنها دارای هنری اصلی و یگانه هستند بلکه دارای وحدت و پیچیدگی‌هایی‌ هستند که در عمق ذهنیت حلول می‌کنند. آنچه به این آثار توازن می‌دهد، استفاده بجا از رنگ‌ها و تونالیته‌های رنگی است که مشاهده می‌کنیم. به کارگیری فرم‌های پیچیده و کاربست ماهرانه خطوط، ما را به تأمل دعوت می‌کند. هر تابلو روایتی دارد. او بیننده را وادار می‌کند که بین درونمایه‌هایی از این دست و توصیفات منسجمی ازکیفیت کار او ارتباط برقرار سازد. بعضی براین باورند که تماشای آثار او موجب می‌شود مخاطب بتواند ویژگی حادثه را نیز درک کند، به‌طوری که در برخی از آثار الخاص، حسی سنگین به خوبی به مخاطب القا می‌شود و درست مثل این می‌ماند که در اثر، متوازن یا معلق هستی. او یک هنرمند واقع‌گراست که از فضاسازی‌های رئالیستی سود برده و موضوعات مرسوم را با رنگ‌های روشن و گاه خاکستری‌های رنگی و تیره نمایش داده است؛ صحنه‌هایی از زندگی مردم که در آن کشش به نمایش واقعیت، فزونی یافته است. با گذری بر آثار الخاص درمی‌یابیم که حقیقت‌گویی نقاش بر مقام (مدل) چیره شده است که خود نمایانگر سنتی است غنی. او با رنگ‌های جسیم، حالتی زنده‌نما به پیکر‌ها داده که می‌کوشد جهان را بدون توهم تصور کند. الخاص هنرمندی واقع‌گراست. با نگاهی عمیق و خارج از قواعد روشنفکری و پیش فرض‌های ذهنی و آکادمیک به این آثار ارزشمند، از خود می‌پرسیم، در همه این سال‌ها آیا این بی‌توجهی جامعه روشنفکری عامدانه بوده است یا خیر؟!...