ع
عباس جهانگیریان*
مر رسمی تئاتر کودک و نوجوان، ظاهرا نباید درازتر از عمر داستان، شعر، هنرهای تجسمی و سینمای کودک و نوجوان در ایران باشد.
فعالیت‌های هنری و ادبی مربوط به کودک و نوجوان به نوعی با تاسیس کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پیوند خورده است. پیش از آن ممکن است کوشش‌هایی پراکنده در این عرصه‌ها صورت گرفته باشد اما به صورت یک جریان فعال و فراگیر، در جایی به ثبت نرسیده است. در آموزش و پرورش هم اگر فعالیت‌های تئاتری درخوری اتفاق افتاده باشد بیشتر حاصل حضور دانش‌آموزانی است که در مراکز کانون و خانه‌های جوانان، تئاتر کار می‌کردند. غیر از کانون و خانه‌های جوانان، سازمان پیشاهنگی نیز در این سال‌ها فعالیت‌های تئاتری اعضای خود را در مدارس پوشش می‌دهد.
واحد نمایش تلویزیون با تشکیل بخش تئاتر کودک و نوجوان، آثار قابل توجهی را در تلویزیون و تئاتر شهر، به نمایش در می‌‌آورد ولی اینها هیچ کدام قادر نیستند استعدادهای بالقوه تئاتری را در مدارس کشف و پرورش دهند.
با درک این واقعیت، عده‌ای از دوستداران تئاتر، مدیریت آموزش و پرورش وقت را وادار می‌کنند به تئاتر، به عنوان یک درس و فعالیت آموزشی و پرورشی بنگرد و آن را مورد حمایت قرار دهند.
از این رو، سازمان تئاتر مدارس کشور، رسما تاسیس و فعالیت خود را آغاز می‌کند. ما گرچه هیچگونه کارنامه و گزارش از این سازمان در اختیار نداریم که بتوانیم به نقد عملکرد آن بپردازیم اما حضور آن حتی در حد یک نام برای ما کافی است تا از مسؤولان آموزش و پرورش بپرسیم که در حال حاضر، چه نهادی در این وزارتخانه مسؤولیت حمایت و سازماندهی فعالیت‌های تئاتری دانش‌آموزان را بر عهده دارد.
مسؤولان آموزش و پرورش انشاءالله آگاهی دارند که در کشورهای دارای آموزش و پرورش خلاق و پویا، تئاتر نه زنگ تفریح و یک برنامه بین درسی برای پر کردن اوقات فراغت، که به مثابه بخش رسمی در فعالیت‌های دانش‌آموزان، به رسمیت شناخته شده و برای آن چارت سازمانی و بودجه‌ای مستقل منظور می‌شود. تئاتر اگر در یک مجموعه 15، 16 میلیون نفری، متولی و نهاد اداره‌کننده نداشته باشد شکوفه‌ای هم اگر بزند، می‌پژمرد و می‌ریزد.
ریاضی، علوم، فیزیک، شیمی، انشاء و... هر کدام برای خود، کتاب، برنامه‌ریزی آموزشی، آموزگار و دپارتمان دارند اما تئاتر نه تنها متولی، برنامه مدون درسی و آموزشی و مربی ندارد، بلکه در مجموعه نظام آموزشی ما، اصولا دیده نمی‌شود و جایگاهی ندارد.
چه اتفاقی افتاد که همه این سازمان‌ها یا کلا تعطیل شدند یا بخش تئاتر را از مجموعه سازمانی خود حذف کردند یا به حداقل خود رساندند! و از همه نامهربان‌تر به تئاتر، خود آموزش و پرورش است که گویا پرونده آن را به طور کامل بسته است.
دوستداران و علاقه‌مندان به تئاتر در مدارس نه تنها از هیچگونه چتر حمایتی رسمی و غیررسمی برخوردار نیستند، بلکه کوشش‌های خودجوش دانش‌آموزان نیز گاه با بی‌مهری و گاه با مخالفت‌های آشکار و پنهان مدیران، ناظم‌ها و مسؤولان روبه‌رو می‌شود.
علت اصلی این بی‌توجهی‌ها را پیش از هر چیز، باید در نبود آگاهی و شناخت درست از کارکردهای آموزشی و پرورشی تئاتر، از سوی کارگزاران فرهنگی و برنامه‌ریزان آموزشی در این وزارتخانه دید. مشکل اساسی در آموزش مدرسه‌ای در کشور ما، آموزش از بیرون است. آموزش از بیرون یعنی نادیده‌گرفتن ظرفیت‌های درونی و بالقوه دانش‌آموز.
* نویسنده، کارگردان و عضو دفتر تئاتر کودک
مرکز هنرهای نمایشی