مجید حیدری
چند ماه پس از آنکه یک قطعنامه تحریم بین المللی دیگر برضد ایران صادر شد، وزیر انرژی ترکیه روانه تهران شد تا قراردادی 12 میلیارد دلاری را با همتای ایرانی خود به امضا رساند. به گزارش خبرنگار «وطن‌امروز»، «حلمی‌گولر» وزیر انرژی ترکیه، روز گذشته دست همتای خود را برای امضای قرارداد توسعه 3 فاز پارس جنوبی به گرمی فشرد تا نشان دهد که کشور متبوع او نیز همچون بسیاری از کشورهای دیگر نتوانسته از حضور در صنعت سودآور نفت و گاز ایران امتناع ورزد. براساس این
یادداشت تفاهم، امکان انتقال 35 میلیارد مترمکعب گاز تولیدی ایران و ترانزیت 35 میلیارد مترمکعب گاز ترکمنستان از مسیر ایران به بازار اروپا محقق می‌شود؛ این تفاهمنامه شامل توسعه مراحل 22، 23 و 24 میدان پارس جنوبی با سرمایه‌گذاری طرف ترک است که 50 درصد گاز تولیدی از این سه مرحله به ترکیه فروخته خواهد شد. البته مفاد دیگر این تفاهمنامه دایر بر اجازه ترانزیت گاز ترکمنستان از مسیر ایران به ترکیه، انتقال سالانه 35 میلیارد مترمکعب گاز تولیدی ایران به اروپا از مسیر ترکیه و ساخت یک خط لوله انتقال گاز از عسلویه تا مرز ترکیه به طول یک هزار و 850 کیلومتر و تشکیل یک شرکت مشترک برای تامین منابع مالی و اجرای این خط است. به نظر می‌رسد با وجود تمام جریان‌سازی‌های بینالمللی، ترکیه نیز همچون شرکت‌های بزرگ شل، رپسول، توتال، پتروناس مالزی و پی‌تی‌تی تایلند نتوانسته‌اند خود را برای حضور نداشتن در صنعت نفت و گاز ایران قانع کنند. در واقع دسترسی به دریای آزاد، حضور ذخایر عظیم نفت و گاز و در عین حال تشویق دولت برای حضور سرمایه‌گذار در صنعت نفت و گاز به روش بیع متقابل، از آن دست شرایطی است که همواره شرکت‌های بزرگ را برای حضور در ایران وسوسه کرده، به نحوی که ایران در چند سال اخیر حدود
118 میلیارد دلار قراردادهای جدید و پروژه‌های در دست مذاکره دارد؛ حجم قراردادهای امضا شده در صنعت نفت بیشتر از 57 میلیارد دلار بوده که نیمی از آن قراردادها در دست اجراست. ظرفیت تولید نفت ایران حدود 4 میلیون و 100 هزار بشکه در روز بوده و برنامه‌های افزایش ظرفیت این صنعت کشور در حال سرعت گرفتن است. هرچند که بخش عمده چاه‌های نفتی کشور، عمر مفید خود را سپری کرده و تولید در برخی از آنها روندی نزولی دارد.
ایران اکنون با افت حدود یکصد هزار بشکه‌ای در تولید مواجه شده است. البته آنطور که در برنامه توسعه ظرفیت و تولید نفت کشور آمده، طی سال‌های آینده تولید نفت کشور به 5 میلیون بشکه در روز برسد. بنابراین تحقق چنین امری به‌طور قطع نیازمند سرمایه‌گذاری جدی است. گمانه‌زنی دست‌اندرکاران دایر بر این است که اگر صنعت نفت کشور بخواهد به‌رقم تولید روزانه پنج میلیون بشکه نفت برسد، به‌طور قطع باید 150 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری جدید صورت پذیرد. هرچند که از نگاه برخی منتقدان دستیابی به این رقم، قدری بلندپروازانه است اما میزان امضای تفاهمنامه‌های نفتی در 3 سال اخیر، تحقق این امر را بسیار تسریع کرده است. موید این امر نیز امضای قراردادهایی با کشورهای مالزی، چین، شرکت دورگه رویال داچ شل هلندی، انگلیسی و همچنین رپسول اسپانیا است. به نظر می‌رسد، با وجود تحریم‌های بینالمللی و در عین حال اهرم فشار بر اجرای قانون «داماتو» هنوز صنعت نفت و گاز ایران نه‌تنها جذابیت خود را از دست نداده بلکه اشتهای بسیاری از کشورها را هم تحریک کرده است.
وزير انرژي تركيه، امضاي يادداشت تفاهم با ايران را گامي به جلو خواند و با اعلام سرمايه‌گذاري 12 ميليارد دلاري تركيه در پارس جنوبي ايران گفت: تامين امنيت انرژي در منطقه، هدف عمده اين تفاهمنامه است.
حلمي گولر اظهار داشت: سرمايه‌گذاري تركيه در توسعه ميدان گازي پارس جنوبي و ساخت يك خط لوله از عسلويه تا مرز تركيه صورت خواهد گرفت. وزير انرژي تركيه درباره اينكه چه ميزان زیر فشارهاي خارجي براي امضا نكردن اين تفاهمنامه بوده است، گفت: فشار از طرف كشورهاي ثالث، مورد بحث نيست و وجود ندارد و تاكيد مي‌كنم اين يادداشت تفاهم بسيار مهم است و حداكثر تلاش را براي اجرايي شدن آن انجام خواهيم داد. وزير نفت ایران هم گفت: مدل سرمايه‌گذاري تركيه در سه فاز پارس جنوبي بر اساس قراردادهاي بيع متقابل خواهد بود. غلامحسين نوذري با اشاره به اينكه اخيرا كشورهايي كه خط لوله نوباكو را دنبال مي‌كنند، تاكيد كرده‌اند كه اجراي اين خط بدون ايران ممكن نيست، گفت: به اين منظور در حال انجام مذاكراتي با آنها هستيم. وي تصريح كرد: به اين ترتيب هم اكنون دو خط لوله مهم نوباكو و پرشين به طور موازي دنبال مي‌شود كه مذاكرات هر كدام زودتر نهايي شود، اجراي آن آغاز خواهد شد. در اين رابطه قطعا اروپايي‌ها علاقه‌مند به دريافت گاز هستند و با توجه به سياست‌هاي موجود، آنها در ساخت خطوط لوله و بازكردن مسير كمك خواهند كرد. نوذري با تاكيد براينكه تقاضاي سرمايه‌گذاري كشورهاي اروپايي در بخش انرژي ايران جدي شده، گفت: مذاكرات سه‌جانبه گازي روسيه، ايران و قطر نيز تاثير زيادي در معادلات بين‌المللي داشته است و ما مدام در اين زمينه مورد سوال قرار مي‌گيريم.