دکتر مجید ابهری*
یاری رساندن به دیگران یکی از ممتازترین شاخصه‌های تکامل رفتار اجتماعی و نشانه رشد و بالندگی آن است. در میان مکاتب آسمانی هیچکدام به اندازه دین اسلام بر «یاری» به همنوعان تاکید نورزیده‌اند و در اخلاق و رویه اجتماعی نيز توصیه‌های ائمه اطهار(ع) همواره همگان را به این وظیفه انسانی و اجتماعی به‌عنوان یک خوی آسمانی دعوت کرده است. آماده‌سازی آحاد جامعه برای مقابله با حوادث پیش‌بینی نشده و حفظ این آمادگی به‌صورت تمرین‌ها، آموزش‌ها و مانورهای مستمر، پایه‌های اساسی پدافند غیرعامل هستند. در بیشتر ممالک جهان نیز این حرکت انسانی و اجتماعی به‌عنوان یک وظیفه اجتماعی تلقی و برای سازماندهی امور آن نهادهایی با اسامی متفاوت ولی ماهیت یکسان تشکیل شد.«دفاع مدنی»، «دفاع غیرنظامی» و انواع دیگر این اسامی بیانگر ماهیت صددرصد انسانی اینگونه تشکیلات در کشورهای دیگر بوده و در کشور ما این تعاریف در پدافند غیرعامل گنجانده شده و با عنایت به مبانی ارزشی، زمینه‌گستردگی آن فراهم و مقدور است. بلایای طبیعی مثل سیل، زلزله، آتشفشان، سونامی و امثالهم همواره برای تمام کشورها احتمال وقوع داشته و پیشرفته‌ترین فناوری‌ها نیز نتوانسته‌اند از وقوع آن جلوگیری کنند. زلزله‌های متوالی در ژاپن، حوادث دریایی در آمریکا و اقیانوس هند بیانگر این واقعیت هستند که طبیعت هنوز برتری و قدرت خویش را بر ابزار ساخته دست بشر حفظ کرده است. آمادگی مردم برای مقابله با حوادث طبیعی، به این معنی نیست که از وقوع آن جلوگیری کنند بلکه مفهوم مورد نظر کاهش لطمات و زیان‌های مادی و معنوی نهفته است. هماهنگی نهادهای متولی در آموزش مردم و یاری به آسیب‌دیدگان مبنای ضروری این حرکت است و توجیه غفلت و کم‌کاری در قالب اصل غافلگیری، بهانه قابل قبولی برای هیچ‌کس و در راس جامعه، نهاد حکومتی نیست. شکل تشکیلات ساختاری نهاد پدافند غیرعامل و اجزائی مثل آموزش، آماده‌سازی و آماده نگه داشتن آحاد جامعه، جلب و جذب نیروهای داوطلب در قالب تیم‌های امدادی، ساخت مراکز نگهداری ابزارآلات ضروری، مواد غذایی و دارویی، امکانات حمل‌و نقل اضطراری، تجهیزات تولید برق و تصفیه آب و واحدهای ارزیابی و نظارت و نظرسنجی تا درجه بسیار قابل قبول و ارزنده‌ای می‌توانند در تحقق اهداف این نهاد دخیل باشند. فراهم کردن امکانات مانورهای آموزشی نیز در کاربری این تجهیزات بی‌تاثیر نیست. در این میان رسالت اجتماعی و انسانی رسانه‌های تصویری و نوشتاری در راستای معرفی این نهاد، اهداف و وظایف آن و بیان فواید و ابعاد مثبت آن ایجاب می‌کند تا در سطوح گسترده و مستمر اقدام کنند. مدارس، دانشگاه‌ها و پادگان‌ها نخستین مراکز پیاده‌سازی اهداف آموزشی و تمرین‌های ضروری در تمام کشورها بوده و در مملکت ما نیز به‌طور قطع چنین خواهد بود.
*متخصص علوم رفتاری و آسیب شناسی اجتماعی