در بیشتر جوامع انسانی مساله تعیین رهبر گروه تاحدودی پیچیده است. راه حلهای مختلفی برای این مساله پیدا شده که به نظر میرسد اغلب به شعور انسانها وابسته هستند. اما حیواناتی هم هستند که گروهی زندگی میکنند و در هر گروهی، یکی باید رئیس باشد. گزارشی که به تازگی (۲۳ آبان) در مجله Current Biology چاپ شد، نشان میدهد چگونه نوع خاصی از ماهیها رهبری برای گروهشان انتخاب میکنند؛ ماهيها بیشتر مواقع به یک توافق عمومی درباره یکی از 2 کاندیدا که جذابتر است میرسند.اشلی وارد، از دانشگاه سیدنی در این باره میگوید: « به ما ثابت شده که ماهیهای استیکل بک ترجیح میدهند از ماهیهایی که جثه بزرگتری دارند پیروی کنند. به علاوه آنها ماهیهای چاق را به لاغرها و سالمها را به آنها که مریضند ترجیح میدهند. نکتهای که تعجب ما را برانگیخت این بود که این ترجیحات در گروههای بزرگتر بیشتر میشدند انگار که از طریق نوعی مکانیزم بازخورد اجتماعی مثبت انجام میشدند.»دیوید سامپتر، از دانشگاه آپسالا میگوید: «توافق عمومی آنها از قانون سادهای پیروی میکند. بعضی از ماهیها زودتر از بقیه مسیر درست را انتخاب میکنند در حالی که عدهای دیگر ممکن است از راه اشتباه رفته باشند. ماهیهای باقیمانده نگاه میکنند که قبلیها از کدام راه رفتهاند و هر کدام را که جمعیت بیشتری انتخابش کرده بودند، انتخاب میکنند و از همان راه میروند. ماهیهای بلاتکلیف همرنگ جماعت میشوند و به راه اکثریت میروند.»
سامپتر، توافق عمومی را به شکل یک تصمیم تعریف میکند که در آن، همه اطلاعات تک تک اعضای تصمیمگیرنده گروه به موثرترین شکل استفاده میشود. عموما وقتی درباره روش تصمیمگیری خودمان حرف میزنیم، میگوییم وقتی به توافق عمومی میرسیم که هر کس اجازه داشته باشد ملاکهایی برای یک دسته فعالیتها ارائه کند و تصمیم نهایی، عقیده عمومی تصمیمگیرندگان را نشان میدهد. این در نقطه مقابل تصمیم فردی یا تصمیم یک گروه کوچک از افراد قرار دارد که معمولا فقط عقیده خودشان را نشان میدهد.
یک فیلسوف فرانسوی به نام کندرسه در قرن هجدهم روشی ابداع کرد برای محک زدن اینکه آیا یک تصمیم بر مبنای توافق عمومی بوده است یا نه. کندرسه، سیستم هیات منصفه را موجه دانست. او نشان داد احتمال اینکه تصمیم اکثریت یک گروه از افرادی که مستقل از هم فکر میکنند در تشخیص بیگناه و گناهکار درست باشد با زیاد شدن اعضای گروه زیاد میشود. حالا پژوهشگران فهمیدهاند این موضوع در مورد دسته ماهیهای
استیکلبک که درباره پیروی از یکی از ماهیها تصمیم میگیرند هم درست است. «وارد» ، گروههایی از ماهیهای استیکلبک با 2 ماهی مشابه، که در مشخصاتی مثل اندازه، چاقی، وجود لکه روی بدن و شکل با هم متفاوت بودهاند را نشان داده که به سلامتی یا چاقی واکنش نشان دادهاند. مثلا یک ماهی شکم گنده احتمالا در پیدا کردن غذا موفق است در حالی که ماهیای که روی بدنش لکه دارد احتمالا به نوعی عفونت انگلی مبتلاست.
او آزمایشهایی انجام داد که در آنها یکی، دوتا،چهارتا و هشت تا ماهی استیکل بک باید از میان 2 ماهی شبیه به هم یکی را انتخاب میکردند. البته یکی از 2 ماهی به نظر خود پژوهشگران و بر مبنای مطالعات قبلی از دیگری برتر بوده. با افزایش تعداد اعضای گروه انتخاب کننده، ماهیهاتصمیم دقیقتری میگرفتند و بهتر میتوانستند بر مبنای تفاوتهای زیرکانهای که در ظاهر 2 ماهی انتخاب شونده وجود داشت، تصمیم گیری کنند.
در بیشتر آزمایشها، همه ماهیها یا همه به استثنای یکی، از ماهی جذابتر به عنوان رهبر گروه پیروی میکردند. اما این روش توافق عمومی، گاهی ماهی را گیج و گمراه میکند. در اقلیت قابل توجهی از آزمایشها،همه ماهیها یا همه به استثنای یکی، از ماهیای پیروی کردند که کمتر جذاب بود. یعنی حالت ایدهآل کندرسه، کاملا عملی نشد. یک قانون ساده برای توجیه مشاهدات، لازم است و آن اینکه وقتی تعداد جانورانی که یک نظر معین داشتهاند به حدمعینی (مقدار آستانه) برسد احتمال پیوستن جانور بعدی به این گروه مشخصا زیاد میشود. یعنی جانوران برای تصمیمگیری درست و دقیق لازم نیست اطلاعات زیادی داشته باشند و مقایسههای پیچیده انجام دهند بلکه کافی است از نظر جمع پیروی کنند.پژوهشگران در نتایج تحقیقاتشان نوشتهاند: « محصول قطعی این روش تصمیمگیری که توافق عمومی کامل نامیده میشود، تسلیم نظر دیگران شدن و تصمیمات اشتباهی است که به شکل تصاعدی پخش و زیاد میشوند.» سامپتر، عقیده دارد اشتباهاتی این چنینی در جوامع انسانی هم روی میدهند.
او میگوید:« یک مثال خوب از این قضیه، بورس سهام است. خیلی از شرکتها نمیتوانند محصولاتشان را بفروشند و تخمین مالیاتی بزنند چون بقیه دارند میفروشند. در این مثالها ممکن است این رفتار نامعقول به نظر برسد ولی در بسیاری از موقعیتهای دیگر، کاملا معقول است. نگاه کردن به بقیه و تقلید کردن ازآنها به شرطی که بدانیم افراد نسبتا زیاد و به تعداد کافی یک رفتار مشابه هم را انجام میدهند، استراتژی رفتاری خوبی است.»