محمد صابری
اولین تجربه حضور شما در فیلم «مزرعه‌پدری» ساخته مرحوم ملاقلی‌پور بود، ازهمین جا هم گفت‌وگو را آغاز می‌کنیم، از اولین تجربه‌تان برایمان بگویید.
اولین تجربه حضور شما در فیلم «مزرعه‌پدری» ساخته مرحوم ملاقلی‌پور بود، ازهمین جا هم گفت‌وگو را آغاز می‌کنیم، از اولین تجربه‌تان برایمان بگویید.بله، اولین حضورم در سینما، به واسطه معرفی من از طرف آتیلا پسیانی به مرحوم ملاقلی‌پور در فیلم «مزرعه‌پدری» اتفاق افتاد. واقعاً هم تجربه سختی بود چون ملاقلی‌پور خدابیامرز اصرار داشت که من یکی از نقش‌های اصلی را بازی کنم که البته من هم نتوانستم! شبی بود که باران می‌آمد، اولین صحنه را می‌خواستم بازی کنم. رسول خدابیامرز پشت دوربین نشسته بود، به سمت من می‌آمد. جمشید هاشم‌پور هم کنارم ایستاده بود، با نوری که به صورتش تابیده بود قدش بلندتر به نظر می‌رسید. قرار بود من مقابلش دیالوگ بگویم، اما واقعا نتوانستم. خیلی باعث اذیت روحی مرحوم ملاقلی‌پور شدم، بعد هم در همان نقش کوتاه بازی کردم. یک سال بعد از آن باز با معرفی آتیلا پسیانی به فیلم «قدمگاه» آقای عسكرپور پیوستم و در آن فیلم حضورم به‌طور رسمی در دنیای تصویر و سینما دیده شد.
کاراکتری که در «قدمگاه» ایفا کردید در برقراری ارتباط با مخاطب خیلی موفق بود، این شخصیت چقدر برآمده از فیلمنامه بود و چقدر حاصل خلاقیت شما؟
خب، به عنوان کار اول که نمی‌توانم بگویم چیزی را خلق کرده‌ام اما فیلمنامه آن کار، بسیار تمیز و شسته، رفته بود. الان هم که فکر می‌کنم، می‌بینم فیلمنامه «قدمگاه» جزو معدود کارهایی بود که سر صحنه دچار هیچ تغییری نشد و آنقدر آقای عسكرپور دقیق بر کار نظارت داشت که 60 تا 70 درصد راه برای من بازیگر طی شده بود. بخشی را هم که رضا کیانیان و رضا میرکریمی کمک کردند و واقعاً مراقب کیفیت بازی من بودند.
با آقای میرکریمی آشنایی قبلی داشتید؟
نه آن موقع، ایشان مشغول جست‌وجو برای لوکیشن فیلم «خیلی دور، خیلی نزدیک بود» و هرچند روز یک بار به گروه ما در کویر سر می‌زد و در واقع با آقای عسكرپور آشنایی داشتند. آقای عسكرپور در آن سال می‌خواستند از یک چهره کمتر دیده شده استفاده کنند و خداوند هم این لطف را به من داشت که «قدمگاه» در کاسه تقدیر من قرار بگیرد. «قدمگاه» فیلم مهمی برای من بود و می‌توانم بگویم کاراکتری که بازی کردم چیزی حدود 10 درصدش برای من و بخش بیشتری برآمده از فیلمنامه بود؛ این تصاویر در کنار شناختی که از بازیگری داشتم و راهنمایی‌های رضا کیانیان، همه و همه دست به دست هم داد تا «قدمگاه» خوب از آب درآید و من هم خوب دیده شوم.
بعد از «قدمگاه»، «طبل بزرگ زیر پای چپ» را بازی کردید ولی دیده نشدن حمیدیان باز هم تکرار شد. به نظر خودت چرا در فیلم‌های خاص، بازیگر کمتر دیده می‌شود؟
نکته‌ای را درباره برقراری ارتباط با مخاطب بگویم و خیلی زود از آن رد شوم. زمان اکران فیلم «قدمگاه» از مدیریت سینما فرهنگ درباره استقبال مخاطبان از فیلم پرسیدم که گفت: فیلم «قدمگاه» پای قشری از جوانان و خانواده‌ها را به سینما باز کرده است که تقریباً 15-10 سال بود که یا سینما نمی‌آمدند یا اصلاً آن را ایده‌آل نمی‌دانستند. این برای من واقعاً جریان درجه اولی بود که یکسری از جوانان مذهبی فرصت حضور در سینما فرهنگ را پیدا کرده بودند. حتی چندبار در سالن حاضر شدم و با آنها هم‌صحبت شدم. آنقدر حرف‌های خوب بین ما رد و بدل می‌شد و آنقدر بدون گارد با هم صحبت می‌کردیم که واقعاً اتفاق درجه یکی برای من بود.
در ارتباط برقرار کردن مخاطب با نقش‌هایتان شکی نیست اما داوری شدن در جشنواره هم جایگاه خودش را می‌تواند داشته باشد.
نکته‌ای که هست، اینکه من بازیگری را با تئاتری آغاز کردم که 2 سال تمرین و مطالعه پشتش بود و همین باعث شد که در آغاز راه با درصد کمی از ذات کار هنری آشنا شوم. از طرف دیگر در طول فعالیتی که داشتم آدم‌های بسیار خوبی اطرافم بودند؛ رضا کیانیان که از بعد «قدمگاه» به دوستی مشاور برایم تبدیل شد که چالش‌های بسیاری هم با او داشتم چرا که من به شدت می‌خواستم دیده شوم و ایشان بودند که من را مهار کردند. خود آتیلا (پسیانی) و سلایق تئاتری‌اش بسیار مرا روی صحنه کنترل کرد تا در برابر سیل جذاب و پرکشش دیده شدن مقاومت کنم. به تعبیر دیگر روحیه من اصلاً روحیه‌ای نبود که عکسم روی بیلبورد بیاید و آدم‌ها به آن جذب شوند، هنوز هم این روحیه را ندارم؛ فکرمی‌کنم تا آخر عمر هم چنین روحیه‌ای نداشته باشم.
بین این کارهای خاصی که خودت هم در انتخاب آنها تأثیر داشتی، آیا فیلم گیشه هم پیشنهاد شده بود؟
بله، من در این زمینه پیشنهاد داشتم، حتی در دوره‌ای 2 فیلم به من پیشنهاد شد و گفتند من پول بدهم تا بتوانم در آنها بازی کنم! که البته من اصلاً وقتم را تلف آنها نکردم. کل صحبت من با این دوستان 8ـ7 دقیقه طول نکشید. در جواب اینها که می‌خواستند به من لطف کنند تا من دیده شوم و در مقابل پول بدهم، گفتم: «اجازه بدهید طوری رفتار کنیم که در آینده بتوانیم به هم احترام بگذاریم و اگر روزی یکدیگر را در جشنواره فجر یا سینمایی دیدیم، همدیگر را در آغوش بکشیم، روی هم را ببوسیم و برای اتفاقات خوب سینما به هم تبریک بگوییم. من جسمم را نمی‌فروشم؛ قلبم را می‌فروشم، چراکه در 2 فیلمی که بازی کردم قلبم را فروختم و جواب هم گرفتم و مطمئنم که قلب کار خودش را می‌کند و آنقدر انرژی بالایی دارد که در گردونه زندگی باز هم فیلم‌هایی که به آنها علاقه‌مندم، نصیبم شود.» شاید تقدیر اینگونه از من می‌خواهد که دنیای بازیگری‌ام خیلی
کت و‌شلواری و شیک نباشد.
اما متأسفانه جریان غالب در بازیگری سینمای ایران به این سمت، سوق پیدا کرده است.
بله، این برای من هم جای تأسف دارد چراکه در زمانه‌ای وارد عرصه بازیگری در سینما شده‌ام که بازیگری بد فهمیده می‌شود و بیشتر خانواده‌ها طوری به بازیگری نگاه می‌کنند و این نگاه را به کودکان هم منتقل می‌کنند که انگار بازیگری تنها پولداری، ماشین مدل بالا سوار شدن و انگشت‌نمای مردم شدن است! این دیدگاه غلطی است و متأسفانه از سر همین دیدگاه هم هست که هر آن، احتمال می‌رود که هر کسی را در جایگاه یک بازیگر ببینیم!
یعنی درست این است که همه از کانال آموزشگاهی و دانشگاهی وارد این عرصه شوند؟
نه، بحث بر سر اصلاح نگاه است. الان میان دانشجویان بازیگری هم مشکلی وجود دارد و آن این است که بسیار مغرورند و بی‌دلیل همه چیز را نقد می‌کنند. لااقل در میان همدوره‌ای‌های خود من بودند افرادی که همه چیز را نقد می‌کردند اما زمان نشان داد که هیچ‌کدام به جایی هم نرسیدند. در دوره ما تنها من و هانیه توسلی بودیم که الان مشغول فعالیت هستیم که جالب است هیچ‌کدام گرایش بازیگری نداشتیم (من طراحی صحنه بودم و خانم توسلی ادبیات نمایشی). این نشان می‌دهد کسانی هم که علم بازیگری دارند در جامعه ما کم نیستند اما میزان مقاومت‌شان در برابر مظاهر فریبنده دنیای بازیگری است که سرنوشت‌شان را رقم می‌زند. این امر بيانگر اين است که اصلاً هدایت و راهنمایی صحیح در این زمینه صورت نگرفته است و من هم فقط افسوس می‌خورم برای این جریان چرا که فکر می‌کنم آنگونه که باید صدایم به جایی نمی‌رسد.
امروز هستند کسانی که صدایشان می‌رسد اما چنین کاری نمی‌کنند؛ نه به این دلیل که نمی‌خواهند، شاید شرایط را مساعد نمی‌دانند...
بله، این حرف درستی است اما درباره خودم در درجه اول امیدوارم تا آن روزی که ان‌شاءالله به اعتباری برسم که مردم حرفم را بشنوند و بتوانم در جریانی دخیل باشم، این جریان مریض «هیجان کاذب بازیگری» از بین رفته باشد. اما اگر تا آن روز چنین نشود و شما هم پله پله بالا آمدی و مجدد رو به روی هم قرار گرفتیم، بهتر است آن موقع باز این سؤال را بپرسی، چرا که قطعاً و با تمام وجود و به دلیل احترامی که برای سینما قائلم چنین کاری را خواهم کرد و پای آن می‌ایستم.
جایی از قول شما خواندم که «زمانی به تئاتر برمی‌گردم که فقط برای بازیگری باشد نه رفع مشکلات مالی» چرا این نگاه را نسبت به بازیگری در سینما ندارید؟
خب، هر کسی نسبت به خانه‌ای که از کودکی در آن بزرگ شده، علاقه‌ای دارد که شاید به خانه فعلی‌اش نداشته باشد. خدا را شکر می‌کنم که من هم از تئاتر وارد سینما شدم که این اصلاً شعار نیست، به لطف خدا با «سیاه‌ها» تئاتر و بازی را شروع کردم، برای همین هم تئاتر برای من حکم خانه دوران کودکی را دارد و من نمی‌توانم حرمت و ساحتش را نادیده بگیرم.
در حال حاضر بحث حضور بازیگران ایرانی در جغرافیای جهانی کم‌کم جدی می‌شود، آیا بابک حمیدیان امروز برای حضور در سینمای جهان دغدغه دارد و برای رسیدن به این دغدغه چه الزاماتی برای خود تعریف کرده است؟
به عقیده من، آدم زمانی صاحب دغدغه می‌شود و می‌تواند به آن برسد که به درستی درک کند کجا و در چه شرایطی زندگی می‌کند، بداند جنس آدم‌های دنیایی که در آن زندگی می‌کند، چیست و با حفظ احترام به این شناخت از موازین حاکم بر محیط است که می‌شود به دغدغه‌ها بها داد و به آنها رسید. برای من با‌لطبع حضور در سینمای آن طرف آب جذابیت دارد اما رسیدن به آن اصلاً به هر بهایی برایم مطرح نیست. برای من موازین اجتماعی کشورم بسیار مهم است. از دل همین موازین و احترام به مناسبات اجتماعی است که هیجان بازی در سینمای جهان برای من شکل می‌گیرد و اینگونه نیست که به ازای 70هزار دلار بخواهم هر شرایطی را برای حضور بپذیرم.
چنین پولی در کنار شهرت و اعتبار خیلی می‌تواند تحریک کننده باشد.
بله. من تحقیق کرده‌ام و می‌دانم کمترین دستمزدها در هالیوود 60 هزار دلار است که پول کمی هم نیست اما من هیچ‌وقت به‌ازای این پول هر چیزی را نمی‌پذیرم. در گام اول تطابق فیلمنامه پیشنهادی با مناسبات اجتماعی‌ام را می‌سنجم چرا که معتقدم مردم ایران مرا دوست دارند و من باید کاری انجام دهم که مردم هم وقتی آن را می‌بینند باز هم من را دوست داشته باشند. مثلا آقای ارشادی در فیلم «بادبادک‌باز» چنان باشکوه ظاهر شده که من فکر می‌کنم اوج زیبایی برای یک بازیگر است. برای من هم مهم این است که اول خدا و بعد هم مردم دوستم داشته باشند که اگر این 2 همزمان محقق شود واقعا موقعیت باشکوهی می‌شود.