کاظم برآبادی
سال‌هاست که در ساختمان سازی کشور، مسائل اجتماعی به حاشیه رانده شده و فقط سودآوری است که حرف اول را می‌زند. در این چرخه معیوب، مکان یابی ناقص، استفاده از مصالح غیراستاندارد، ساخت ساختمان بدون مسائل نظارتی و حتی تملک زمین روی گسل‌ها به صورت یک عرف پذیرفته‌شده در آمده و دغدغه خانه‌دارشدن به حدی افزایش یافته است که هیچ کس به کیفیت بهایی نمی‌دهد. بسياري از كارفرمايان و سرمايه‌گذاران بخش ساختمان با وجود سودهایی كه در طول اين سال‌ها به واسطه تورم، نوسانات قيمت و... عايدشان شده، همچنان روح كاسبكارانه و محافظه‌كارانه‌شان را حفظ كرده‌اند، بي‌آنكه حتي لحظه‌اي بينديشند می‌توان ساختمان‌سازی را به یک صنعت مردم‌مدار و انسانی تبدیل و با حفظ سقف درآمدها به بحث کیفیت و مقاوم بودن ساختمان نیز توجه کرد. وقتی در يكصد‌و‌چهل و‌سومين جلسه علني شوراي شهر تهران موضوع بررسي يك فوريت طرح «الزام‌شهرداري تهران به فرهنگ سازي درباره ترويج استفاده از مصالح و فرآورده‌هاي ساختماني استاندارد» به میان آمد، رئیس کمیسیون عمران شورای شهر تهران با انتقاد از وضعیت ساختمان سازی در پایتخت گفت: بي‌توجهي نسبت به كيفيت مصالح توليدي موجب شده كه عمر مفيد ساختمان‌هاي شهر بر خلاف استانداردهاي جهاني به جاي 100 سال، 25سال باشد.
این در حالی است که ارتقاي كيفيت مصالح ساختماني بدون شك عمر مفيد ساختمان‌هاي شهر و ايمني آنها در برابر زلزله را افزايش مي‌دهد. البته حمزه شکیب یک پیشنهاد هم برای برون رفت از این مشکل داشت: به نظر من شهرداري مي‌تواند به هنگام صدور پروانه ساخت و ساز، مصالح استاندارد را نيز به مالكان معرفي كند. همچنین صدا و سيما و رسانه‌ها را هم به عنوان يك ظرفيت براي اطلاع‌رساني و افزايش آگاهي شهروندان در عرصه ساخت‌وساز مي‌توان مورد توجه قرار داد.
از سوی دیگر، شکیب در گفت‌وگو با «وطن‌امروز» با تاکید بر نقش فرهنگ‌سازی در استفاده از مصالح استاندارد یادآور شد: سعی داریم که بستر فرهنگ سازی در این عرصه را ایجاد کنیم تا مالکان به اهمیت موضوع پی ببرند. استفاده از مصالح استاندارد در ساختمان‌سازی بحثی است که باید برای همه شفاف شود چه برای مجریان و چه برای سازنده‌ها. در پایان جلسه شورای شهر، يك‌فوريت طرح الزام شهرداري تهران به فرهنگ‌سازي درباره ترويج استفاده از مصالح و فرآورده‌هاي ساختماني استاندارد به اتفاق آرا به تصويب رسيد. رئیس کمیسیون عمران شورای شهر در این باره گفت: از تولیدکننده‌ها می‌خواهیم که علاوه بر استانداردسازی مصالحشان، روی پاکت‌ها اطلاعاتی برای مصرف کننده درج کنند که به نوعی فرهنگ استفاده مصالح ساختمانی را بالا ببرد. همچنین از رسانه‌های تصویری و نوشتاری می‌خواهیم که در این باره فعالیت بیشتری انجام دهند. وی درباره تاثیر مصالح بر عمر ساختمان‌ها تاکید می‌کند: مصالح استفاده‌شده در بناها اساس ساختمان‌ها را تشکیل می‌دهد، بنابراین اگر مصالح با کیفیت و استاندارد باشند، می‌توان امیدوار بود که ساختمان عمر بیشتری داشته باشد.
این در حالی است که ساختمان بخشی از ارزش‌افزوده در هر کشور به حساب می‌آید، از این رو با این روش می‌توان به روند تولید ساختمان در تهران، رویکردی اقتصادی و اجتماعی بخشید. رئیس مرکز تحقیقاتی دانشگاه صنعتی امیرکبیر و عضو کمیته مقررات ملی ساختمان ایران نیز در این باره به «وطن‌امروز» گفت: مصالح ساختمانی در رابطه با عمر ساختمان حرف اول را می‌زند. در حالی که ساختمان‌های قدیمی ما چهارهزار سال سر پا می‌مانده‌اند سازه‌های فعلی ما عمر محدودی داشته و با مشکلات عمده ای در زمینه مقاومت و پایداری همراهند. علی اکبر رمضانیان‌پور با اشاره به اقلیم‌های متفاوت در کشور تاکید می‌کند: شاید مساله استانداردسازی مصالح در مورد ساختمان‌های مسکونی چندان به چشم نیاید اما در مورد سازه‌های عمومی این مطلب اهمیت بیشتری دارد. در حالی که باید اینگونه بناها عمر طولانی و استحکام فوق العاده داشته باشند، اما مصالح غیراستاندارد و با کیفیت اندک، این مساله را مخدوش می‌کند.
این استاد دانشگاه در پایان به یکی از معضلات تولید مصالح ساختمانی در کشور اشاره کرد و گفت: بعضی از شرکت‌ها و کارخانه‌ها دارای استاندارد هستند اما پس از مدتی به خاطر نبودن نظارت‌های لازم، کیفیت تولیداتشان افت پیدا کرده و کم می‌شود. از سوی دیگر، رئيس سازمان نظام مهندسي و كنترل كيفيت ساختمان استان تهران چندی پیش دلخوری‌های سازمان متبوعش را از شهرداری‌ها درباره بحث نظارت بر ساخت و ساز اعلام کرده و گفته بود: پس از سال‌ها دوندگي‌هاي اين سازمان، بالاخره مديريت فعلي شهرداري تهران، وزارت مسكن و شهرسازي و شوراي شهر تهران تصميم گرفته‌اند كه بر بي‌مبالاتي‌ها و نابساماني‌ها در بخش كيفيت و استانداردهاي مهندسي خاتمه دهند و اين مراجع از ما تقاضا كرده‌اند كه كيفيت ساخت‌و‌سازها را كنترل كنيم.
محسن بهرام غفاری در پاسخ به «وطن‌امروز» درباره عمر پایین سازه‌های پایتخت و رابطه آن با کیفیت مصالح ساختمانی اظهار داشت: راجع به رقم آن نمی توانم داوری کنم، ولی تردیدی نیست که کیفیت ساختمان‌های پایتخت از استانداردهای جهانی بسیار پایین‌تر است. وی تاکید می‌کند: البته مصالح کم‌کیفیت هستند اما کیفیت اجرا نیز بسیار پایین‌تر از استانداردهای جهانی است.
غفاری همچنین به راه‌های برون‌رفت از بحران فعلی درباره کیفیت ساختمان‌ها اشاره کرد و افزود: اجراي مقررات ملی ساختمان که حاوی 18 مبحث فنی است، تنها راه قانونی و حساب شده برای بالا بردن کیفیت ساختمان‌هاست. در این بسته، شیوه ساخت و استفاده از مصالح استاندارد نیز مورد بررسی قرار گرفته است. وی همچنین درباره روند نظارت بر تولید مصالح ساختمانی گفت: مکانیزم‌های مانیتورینگ و نظارت بر تولید مصالح در کشور کم است اما مهم‌ترین معضل مصالح در کشور ما مربوط به مصالحی است که به صورت غیرقانونی وارد شده و هیچگونه نظارتی بر کیفیت آنها نمی‌شود. این در حالی است که شهر تهران با جمعیتی میلیونی و سازه‌هایی که کیفیت و استحکام‌شان قابل تایید نیست در چنبره بیش از 2000 حادثه غیرمترقبه قرار دارد و اگر استفاده از مصالح ساختمانی استاندارد، بدل به یک فرهنگ همه گیر نشود، همین ساختمان‌ها در اولین لحظه‌های بروز حادثه، به قتلگاه تهرانی‌ها بدل می‌شود.