سیامک احمدی
هر برداشتی از نمایش نافذ و درست است، در واقع هر تماشاگری، داستان خود را می‌سازد و به نحوی در کار مشارکت می‌کند. در آثار آتیلاپسیانی و گروه تئاتر «بازی» باز بودن عرصه تاویل و تفسیر به دلیل فقدان زبانی مشترک میان اثر با مخاطب، اثر گفت‌وگویی با تماشاگر ندارد و چیزی به مخاطب نمی‌دهد و این مخاطب است که بنا بر حدسیات و فرضیاتش می‌کوشد تا شاید به دریافتی از نمایش برسد و این از آن رو است که گنگی بستر نمایش، امکان هرگونه اجماع نظری را مسدود می‌سازد و از بین می‌برد. چنانکه بازخورد نمایش اخیر پسیانی یعنی «متابولیک» و غالب آثار وی فرضیه اثرگذاری و ارتباط با مخاطب را با تردید مواجه می‌سازد و بر سردرگمی تماشاگر در رابطه با کار و ارتباط نداشتن با آن صحه می‌گذارد.
از دید بیشتر تماشاگران، نفوذ به دنیای نشانه‌ها و لایه‌های آثار پسیانی ناممکن است و در این بازخوردها و واکنش‌ها، تفاوت محسوسی میان مخاطب عام و خاص وجود ندارد. این ناتوانی از برقراری ارتباط یا تعمد پسیانی در جلوگیری از نزدیک شدن آثارش به دایره ادراک و شناخت بر اثرگذاری نمایش برمخاطب سایه می‌افکند و تاثیرگذاری مطلوب گروه تئاتر« بازی» را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد.
این نوع آثار معمولا جزو آن دسته از نمایش‌هایی هستند که درک مناسب ساختاری، یافتن خط روایی ساده و منسجم و پی بردن به مفاهیم محتوایی آنها برای تماشاگران تئاتر(چه مخاطبان خاص و چه عموم تماشاگران تئاتر) پیچیده و دشوار است.
براین اساس نمایش‌هایی از این دست همواره مورد انتقاد قرار می‌گیرند و به خاص بودن محکوم می‌شوند. عده‌ای هم معتقدند که با وجود کاستی‌ها و کمبودهای بسیار موجود در زمینه مکان و سالن اجرا، چنین نمایش‌هایی باید به واسطه تماشاگران کمتر و خصوصیات ویژه اجرایی در سالن‌های خاص نمایش اجرا شوند.
«متابولیک» و نمایش‌های پیشین پسیانی، تماشاچی را با حجمی از نشانه‌ها و تصاویر مبهم و گنگ که با دشواری با هم مرتبط می‌شوند، تنها می‌گذارند و ذهن بدون دستیابی به نتیجه مطلوب در مورد این آثار، آنها را فراموش می‌کند. شاید به همین دلیل، نمایش‌ها باوجود تاثیر آنی که بر ما می‌گذارند کمتر قادر به تاثیرگذاری موثر و تثبیت آن در ذهن هستند.
«متابولیک» و جهان نشانه‌های بی‌شمار آن هم دچار چنین اشکالی بود. در واقع پسیانی در نمایش‌اش نشانه‌هایی را مورد استفاده قرار داد که به دلیل کثرت آنها و نامفهوم بودن منطقی ارتباط(همنشینی)شان با ظرفیت‌های نشانه‌شناختی تماشاگر اشتراک پیدا نمی‌کنند. پس مخاطب نمی‌تواند آنها را رمزگشایی و ادراک کند.
بخشی از این نشانه‌ها در میان عموم مردم به صورت قراردادهای زبانی شناخته شده و مشترک هستند اما بخش اعظم آنها در ناخودآگاه جمعی بشر یا در ذهن هنرمند یا فرد به صورت ناشناخته و غیرفعال پرسه می‌زنند، که البته این نشانه‌های ناخودآگاه را هم می‌توان در همنشینی با خودشان، یا نشانه‌های قابل شناخت قراردادی مورد استفهام قرار داد. اما شیوه همنشینی‌شان در این رابطه نقش تعیین‌کننده و اساسی دارد.
متابولیک در 21 اپیزود که غالب آنها بی‌کلام بود، مفاهیمی چون خشم، مرگ، قتل، خودکشی، خیانت مرد به همسر، انزوا، سکون و سکوت را بیان می‌کرد. اکثر بینندگان این تئاتر به شدت خاص، قادر به برقراری ارتباط عمیقی با این کار نبودند و نتوانستند آنگونه که باید و شاید به هدف نویسنده نزدیک شوند.
صداگذاری پیچیده و زمخت و در نهایت گوش‌خراش، با فرازها و فرودهایی که غالبا سریع اتفاق می‌افتاده، بیننده را ناخودآگاه درگیر صحنه می‌کند و البته با هر فرود و میل به سکوت تمام آنچه که از روی صحنه گذشته بود به سرعت از حافظه بیننده پاک می‌شود و مدتی باید تفکر و تامل کرد تا بخشی از آن صحنه به خاطرمان آید و به قضاوتی از آن اپیزود برسیم.
شاید هرگز نتوان رابطه‌ای میان اتفاقات روی صحنه پیدا کرد و پسیانی نیز از دادن هرگونه توضیحی راجع به اتفاقات و جریانات درون ذهن خود گریخته و با نوشتن این جمله در بروشور، خود را از تمام سوالات مبرا کرده بود.
«امتیاز شاعران(هنرمندان) در این است که همواره از قوانین نابجایی تبعیت می‌کنند که نه دنبال منطقند و نه فرم ظاهر. این قوانین در خدمت حقیقتی هستند که شاید هرگونه توضیحی در حکم خیانت به آن باشد».
استفاده از نمادهای فراوان، هنر خاصی است که تنها از کارگردانان چیره‌دست برمی‌آید اما سوال مهم اینجاست که «آیا ارتباط برقرار نکردن تنگاتنگ حتی با مخاطبان خاص تئاتر را نیز می‌توان نقطه قوتی برای یک نمایش به شمار آورد؟»