7- نخبگان سیاسی- امنیتی روسیه به این جمع‌بندی راهبردی رسیده‌اند که روسیه برای برخورداری از وضعیت متناسب سیاسی- اقتصادی باید تحولات اساسی در مسائل ژئوپلتیک، اقتصادی و سیاسی- نظامی بین‌الملل را مدنظر قرار دهد. این رهیافت به دلیل تغییر اساسی در ماهیت تهدیدها از بین‌المللی به منطقه‌ای - بین‌المللی، موضع‌گیری‌های خاص روسیه را در قبال مناطق امنیتی در جهان می‌طلبد. نمونه بارز این نحوه برخورد را در ماجرای جنگ در اوستیای جنوبی و بعدا گسترش آن به گرجستان توسط روسیه شاهد بودیم.
8- در سند جدید روسیه بر این مساله تاکید می‌شود که علت اصلی بسیاری از بی‌ثباتی‌های بین‌المللی، عوامل زیست‌محیطی و انرژی در مناطق ژئواستراتژیک است و حضور فزاینده امنیتی بازیگران رقیب نظیر آمریکا و کنترل منابع انرژی درمنطقه خلیج‌فارس می‌تواند چندجانبه‌گرایی راهبردی مطلوب روسیه را دچار تهدید جدی کند.شاید به همین دلیل، روسیه تحقق ایده تشکیل اوپک گازی را دنبال می‌کند و درشروع کار با تشکیل تروئیکای گاز با مشارکت ایران و قطر تلاش دارد از عامل انرژی به عنوان اهرم مناسبی برای چانه‌زنی در برابر غرب استفاده کند.
مهم‌ترین تهدیدات ملی از نگاه روسیه
به باور طراحان آیین امنیتی و نظامی روسیه که مکمل آیین سیاست خارجی این کشور به شمار می‌رود، مسکو برای رسیدن به اهداف خود با هشت تهدید جدی روبه‌رو است:
1- استقرار سپر دفاع موشکی در چک و لهستان
2- گسترش ناتو به اوکراین و قفقاز
3- اختلاف مرزی با دیگر کشورها بویژه اوکراین و جمهوری‌های بالتیک
4- امنیت انرژی، زیرا مقامات عالی ناتو مایل‌اند که افزایش قیمت منابع سوختی را به نوعی تهدید روسیه برضد غرب و بویژه اروپا بشمار آورند.
5- استفاده از سلاح هسته‌ای وگسترش سلاح کشتارجمعی بویژه بوسیله گروه‌های تروریستی که می‌توانند به مراکز هسته‌ای نفوذ کنند.
6- احتمال وقوع مناقشات نظامی با دیگر کشورها، زیرا قدرت‌های برتر جهان آشکارا سعی در جهش کیفی برای دستیابی به سلطه نظامی- فنی دارند.
7- گروه‌های قومی مسلح در داخل روسیه که تمایلات جدایی‌طلبی را ترویج می‌دهند.
8 – گروه‌های ناراضی غرب‌گرا مانند حزب روسیه دیگر که به‌شدت از سوی آمریکا حمایت می‌شوند.
راهکارهای روسیه برای مقابله با تهدیدهای فوق
نخستین وظیفه نیروهای مسلح و دیگر نیروها برای مقابله با تهدیدهای موجود برضد روسیه عبارتند از:
1- آماده‌باش برای انجام ماموریت‌های نظامی در مناقشات مسلحانه محلی.
2- طراحی و اجرای عملیات ضدتروریستی.
3- بسیج شدن برای انجام جنگ‌های گسترده منطقه‌ای. (برای اجرای این سه بند روسیه اخیرا بودجه نظامی خود را به نحو قابل توجهی افزایش داده است.)
4- از آنجایی که برای کشورهای مقتدر جهان(از جمله روسیه، چین و آمریکا) تهدیدات مشترکی وجود دارد که می‌توان این تهدیدات را با تلاش‌های مشترک خنثی کرد، همراه‌سازی و تنظیم متقابل دکترین‌های نظامی با کشورهای مختلف و ازجمله در زمینه مبارزه با تروریسم ضرورت دارد.
5- تقسیم حیطه‌های مسؤولیتی بین ناتو و سازمان امنیت و همکاری اروپا با روسیه نیز ممکن است، زیرا تهدیدهای فراملیتی، نیازمند ایجاد مکانیزم‌های فراملیتی برای مقابله با آنها است.
جایگاه سلاح‌های هسته‌ای
ازمنظر تدوین‌کنندگان آیین سیاست‌خارجی روسیه، جنگ‌های آینده تنها با استفاده ازسلاح معمولی بسیاردقیق با وجود تهدید دائم به استفاده از سلاح هسته‌ای، انجام خواهد شد. برای روسیه، در وضعیت فوق‌العاده نامتعادل نیروها در تمامی جهات استراتژیک، سلاح هسته‌ای مهم‌ترین و قابل‌اطمینان‌ترین ابزار استراتژیک جلوگیری از تجاوز خارجی و تامین دفاع امنیتی خود معرفی شده است. درعین حال این سند تاکید دارد که با وجود ماهیت جدید تهدیدها، نمی‌توان درباره سلاح هسته‌ای مطلق‌گرایی کرد. تکیه بر اینکه «تا زمانی که سلاح هسته‌ای وجود دارد، امنیت روسیه تضمین شده است»، به‌طور کامل پاسخگوی وقایع امروز نیست. این سلاحی جامع نیست، چرا که از آن نمی‌توان به عنوان مثال در مناقشاتی نظیر آنچه که در گرجستان اتفاق افتاد، استفاده کرد. تدوین‌کنندگان آیین نظامی روسیه از جمله محمود قاریف معتقدند: «پتانسیل هسته‌ای را باید حفظ کرده و افزایش داد اما به‌طور همزمان باید به توسعه نیروهای کلی، نیروهای هوایی، دریایی و پیاده نظام نیز توجه داشت. با توجه به پهناور بودن قلمروی روسیه و احتمال پدیدار شدن دشمنانی در شرق و جنوب درآینده که عملیات زمینی را ترجیح می‌دهند، روسیه بدون گروه‌های قوی نظامی نمی‌تواند از پس چنین اوضاعی برآید.» با درنظرگرفتن این خط مشی بخوبی می‌توان دریافت چرا روسیه در دو ماه اخیر هم به استقرار موشک‌های کوتاه‌برد در کالین‌گراد توجه کرده است و به پرواز درآوردن هواپیماهای استراتژیک دور‌برد خود تاکید دارد. این اقدامی نیست که روسیه برای تجدید‌نظر کردن آمریکا درباره استقرار طرح سپر دفاع موشکی، انواع سلاح‌های متعارف و غیر‌متعارف خود در بخش های داخلی و خارجی، انجام داده باشد.
*كارشناس ارشد مسائل بين‌الملل