مفهوم لغوی «مد» به معنی روش، شیوه، سلیقه و اسلوب بوده و در اصطلاح عبارت است از روش و طریقه‌ای زودگذر که بر اساس سلیقه و ذوق افراد یک جامعه، سبک زندگی از جمله شکل لباس پوشیدن، آرایش، نوع آداب‌پذیرایی و روابط اجتماعی، معماری و تزیین خانه و... در افراد را تنظیم می‌کند. از آنجا که حس زیبایی یکی از ویژگی‌های مخصوص انسان است که ریشه در فطرت او دارد و همواره به دنبال (خداوند زیباست و دوستدار زیبایی) آراستن خود و بهره‌گیری از زینت به عنوان بخشی که آثار مطلوب بسیاری در روح و روان فرد دارد، موجب تعالی و رشد و تلاش وی می‌شود. انسان به‌گونه‌ای خلق شده که همواره از حالت رکود و یکنواختی گریزان بوده و درعوض از تحول و نوآوری در زندگی استقبال می‌کند. پدیده «مد» همواره در تاریخ زندگی بشر وجود داشته و منحصر به دوره معاصر نیست. نحوه پوشش و آرایش نوع بشر در طول تاریخ و اسناد و شواهد، بیانگر این واقعیت است. مدگرایی از نگاه آسیب‌شناسی اجتماعی دارای 2 چهره مثبت و منفی است که جنبه مثبت آن به معنای اقتباس از پیشرفت‌های اجتماعی و فرهنگی دیگران و به‌کارگیری دستاوردهای مثبت تمدنی آنها است که ضمن برطرف ساختن کاستی‌های حیات اجتماعی از گرفتار شدن زندگی انسان‌ها در دور تسلسل و یکنواختی جلوگیری کرده و از به‌وجود آمدن رفتار و شیوه‌های ناخوشایندی که موجب دوری و انزجار افراد می‌شود، ممانعت به‌عمل آورده است. از طرف دیگر اگر میل به خودآرایی و ایجاد تغییرات در شکل و نحوه آراستن از روی غفلت یا در اثر افراط و تفریط از مسیر طبیعی خارج شود، منجر به رفتارهایی مثل خودنمایی، فخرفروشی و رقابت‌های منفی و حتی مدپرستی در حد بیماری می‌شود.وقتی «مد» محور اصلی زندگی انسان می‌شود، او همواره چشم به زندگی دیگران یا صفحه تلویزیون‌های «فشن» و ژورنال‌ها داشته و همواره مشغولیت ذهنی او در این است که براساس آنها حرکت کند و اگر این امکان برایش فراهم نشود دچار مشغولیت ذهنی شده و به‌خاطر فاصله کم ظهور مدهای جدید همواره در دغدغه فکری و فشار مالی و ذهنی می‌ماند. مدگرایی اراده مدگرایان را تضعیف کرده و به آنجا می‌رسد که از نظر رفتاری مطیع و بنده مدسازان شده و در اطاعت از آنها، دیگر زشت و زیبا برایشان فرقی نمی‌کند. تعدادی از افراد نیز با استفاده‌های عجیب و غریب از مد، قصد جلب توجه دیگران و شاید تحسین آنها را دارند و این قصد به خاطر جداسازی خود از بقیه و ممتاز شدن میان افراد بوده و افراط در آن موجب پیدایش ناهنجاری رفتاری (هیستریانیک)، بیماری خودنمایی و جلب توجه دیگران است. حلقه در بینی و نگین بر لب و گونه از قبایل آفریقایی به جامعه امروزی رسیده و گروهی بدون توجه به علت و فلسفه این حرکت فقط با عمل به آنها می‌خواهند همراه «امروزی»ها باشند. در مواجهه با مد، انتخاب گونه‌های پسندیده در پوشش و آرایش و پیرایش نیاز به مهارت اجتماعی و مقاومت در برابر خواسته‌های نامعقول داشته و مبنای این مهارت ایجاد و تقویت اعتماد به‌نفس است که یکی از اساسی‌ترین هنجارهای انسانی در رشد و تعالی فرهنگی است.
*
متخصص علوم رفتاری و آسیب‌شناسی اجتماعی