حسین بابازاده‌مقدم: برخی ناشران با استفاده از ترجمه کتاب‌های نویسندگان و راهبران نومعنویت در جهان، راه را برای ورود این مسلک‌ها فراهم کرده و ضمناً از فروش این کتاب‌ها سود سرشاری را کسب کردند. نمونه بارز آن ترجمه 18 کتاب پائولو کوئلیو توسط انتشارات کاروان و 15 اثر از اوشو است که بارها چاپ مجدد شده و در نمایشگاه‌های مختلف بین‌المللی کتاب به بازدیدکنندگان عرضه شد و به فروش رفت و اثرات مخربی را روی جوانان ایرانی گذاشت به طوری که عده‌ای از جوانان ایرانی بر اثر قبول این جریان‌های منحرف شبه‌عرفانی به ابتذال فکری و رفتاری روی آوردند.
الف) مبانی دانشی عرفان‌سرخپوستی
آنچه امروز «عرفان سرخپوستى» نام گرفته است، ناظر به آموزش‌هایى است که کارلوس کاستاندا از پیر سرخپوستى به نام «دون خوان» فراگرفته و در 11 کتاب نگاشته و نشر داده است. همه این کتاب‌ها به فارسى ترجمه شده است و خوانندگان بسیاری هم داشته و دارد، تا آنجا که گاهى به اشتباه از عرفان سرخپوستى به عنوان یکى از جریان‌هاى فرهنگى کشور یاد مى‌شود!
بومیان آمریکا به‌طور سنتی به یک رشته قدرت‌های طبیعی و فوق‌طبیعی اعتقاد داشتند و این باور در فضا و محیطی وجود داشته که پر از خدایان و ارواح گوناگون است. بسیاری از افراد بر این اعتقاد بوده‌اند که خدای برتری نیز وجود دارد که در اعلاعلیین آسمان سکنا داشته و تماس خود را با کره خاکی از طریق عده‌ای واسطه یا پیام‌رسان انجام می‌دهد. آنها زمین را مام زندگی خود پنداشته و بسیاری از حوادث و وقایع عالم طبیعی را دارای اهمیت مذهبی قلمداد می‌کردند. این نگاه به طبیعت، آن را زنده، باشعور و باقدرت جلوه‌می‌دهد؛ به همین جهت ادیان بومی آمریکا عموما جان‌گرا هستند. طبیعت در نظر آنها منبع جلال و جمال و ظهور و بروز قدرت و رحمت و... است.
البته به اندازه لازم کشاورزی می‌کنند و هنگام کاشت و برداشت، رقص و آواز و مراسم عبادی به‌جا می‌آورند و معتقدند این اعمال نه تنها برای طلب باران و برکت و باروری محصول به کار می‌آید، بلکه برای پیوستن به قوای خلاقه طبیعت و رشد معنوی و مداوا مفید است. وقتی اعتقاد به طبیعت و قدرت و شعور و سلطه‌آن مبنا قرار گیرد ـ با اینکه در اصل یک قدرت برتر است ـ به جهت تکثر نمودهای طبیعی، الهه‌های متعدد به وجود می‌آیند و خدای آب، خاک و آسمان متفاوت می‌شود؛ درصورتی که همه در اراده یک قدرت فراتر قرار دارند. از این رو به نظر می‌آید ادیان طبیعت‌گرا که مادر عرفان طبیعت‌گرا هستند، نوعی تحریف بدوی در ادیان توحیدی بوده‌اند که به واسطه انبیا(ع) بر انسان نازل شده است. از آنجا که نمودهای طبیعی، محور و واسطه میان انسان و قدرت فائق طبیعت قرار می‌گیرند، انسان برتر از همه چیز نیست و به قول دون خوان: «انسان‌ها بیش از دیگر چیزها ارزش ندارند». حتی جسم مادی و نمودهای طبیعت، واسطه رابطه انسان با ارواح و خدایان شده و تقدس پیدا کرده و عبادت و پرستش آب، خاک، گیاه و... به عنوان واسطه‌های ارتباط با خدایان، به صورت مراسم مقدس، صورت آیینی به خود گرفته است.
البته همه قبیله‌ها، اعتقادات و عبادات یکسان ندارند. «قبایل زونی، در مراسم تشریفات خود، در مقابل خدایان یا ارواح مقدسه دیگر تعظیم و تواضع نمی‌کنند؛ بلکه برعکس، آنها را مورد لعن و سرزنش نیز قرار می‌دهند؛ همچنین این قبایل معتقدند که در پایان هر آیین تشریفاتی، خدایان و ارواح موضوع نیایش، هر آن چیزی را که شمن‌ها(راهبان و روحانیان) درخواست کنند، در اختیارشان قرار می‌دهند. وقتی نتایج مورد انتظار به دست نیامد، زونی‌ها به چانه‌زدن با خدایان پرداخته و در این راه از تملق و چاپلوسی یا هر روش دیگر که لازم باشد، استفاده می‌کنند.
اعتقاد بر این است که هر یک از خدایان یا ارواح مقدس، وظیفه، حیطه فعالیت و رنگ مخصوص به خود را داشته و موظف به حمایت و حفاظت از همه افرادی هستند که به جامعه‌زونی تعلق دارند؛ برای مثال «روح خادم آب» مسؤول و محافظ تمام منابع آب قبیله است. آنچه مهم است، طبیعت است؛ حتی «خدایان و ارواح مقدس، خادم نمودهای طبیعی هستند. آنها حتی در مواردی خدایان را حیله‌گر می‌دانند». عرفان بومیان آمریکا با آثار کارلوس کاستاندا، دانشجوی جوان رشته مردم‌شناسی به دنیا معرفی شد. او در طی تحقیقاتش با پیرمردی سرخپوست که خود را «خوان» می‌نامید، آشنا شد و به فراگیری تعالیم او همت گمارد و یادداشت‌های دقیقی از لحظه لحظه زندگی با «دون خوان» و تعلیمات او جمع‌آوری کرد. دقت در آثار کاستاندا، مبانی و شیوه‌های پرورشی عرفان مکزیکی را روشن می‌کند که همه آن را می‌توان به طور ساده در دو چیز خلاصه کرد و آن دو، بصیرت و اقتدار است.
«کارلوس کاستاندا»(4) در سال 1926 میلادی در کاهامارکا - منطقه‌ای در پرو- متولد شد. (البته این نکته بعد از مرگ او مشخص شد و کاستاندا قبلا خود را متولد 1931 و برزیلی معرفی کرده بود. اینکه او به چه دلیل کشور و سال تولد خود را پنهان کرده بود هنوز مشخص نیست.)
پی نوشت ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ
4. Carlos Castanda