اصغر صفري‌فرد*
برخی علائم و ناراحتی‌ها مانند درد سینه، درد شکم یا خونریزی بدون علت، نشانه‌هایی هستند که شما با مشاهده آنها فورا به پزشک مراجعه می‌کنید، اما برخی علائم وجود دارند که با وجود مهم بودن، شما به آنها توجهی نشان نداده و فکر نمی‌کنید به‌خاطر آنها باید پیش پزشک خود بروید. در این نوشته به تعدادی از این موارد اشاره می‌شود که شناختن آنها بسیار ارزشمند است.
1- کاهش وزن بدون علت: اگر بدون دلیل یا داشتن رژیم غذایی وزن از دست می‌دهید، نزد پزشک بروید. کاهش وزن غیرعمدی در 2حالت زیر باید مورد توجه قرار گیرد: کم شدن پنج درصد وزن در عرض یک ماه یا کاهش10 درصد وزن در مدت شش ماه تا یک سال. کاهش وزن بدون دلیل خاص می‌تواند به علت برخی بیماری‌ها مانند غده تیروئید بیش‌فعال(هیپر تیروئیدیسم)، افسردگی، بیماری کبد، سرطان و دیگر ناراحتی‌های غیر‌بدخیم یا برخی بیماری‌ها که با جذب صحیح مواد غذایی مداخله می‌کنند مانند ناهنجاری سوءجذب، ایجاد شود.
اگر بدون دلیل یا داشتن رژیم غذایی وزن از دست می‌دهید، نزد پزشک بروید. کاهش وزن غیرعمدی در 2حالت زیر باید مورد توجه قرار گیرد: کم شدن پنج درصد وزن در عرض یک ماه یا کاهش10 درصد وزن در مدت شش ماه تا یک سال. کاهش وزن بدون دلیل خاص می‌تواند به علت برخی بیماری‌ها مانند غده تیروئید بیش‌فعال(هیپر تیروئیدیسم)، افسردگی، بیماری کبد، سرطان و دیگر ناراحتی‌های غیر‌بدخیم یا برخی بیماری‌ها که با جذب صحیح مواد غذایی مداخله می‌کنند مانند ناهنجاری سوءجذب، ایجاد شود.2- تب پایدار: اگر شما دارای سیستم ایمنی طبیعی هستید و نیز تحت هیچگونه درمان، مانند شیمی‌درمانی برای درمان بدخیمی‌ها نیستید، وجود تب پایدار اندک(بالای 38 درجه سانتیگراد- 4/100 درجه فارنهایت) هم اگر بیش از یک هفته باقی بماند نیاز به مراجعه به پزشک دارد. اگر همراه تب دچار لرز هم هستید، یا تب بالای 39 درجه سانتیگراد(103 درجه فارنهایت) دارید یا مبتلا به بیماری حاد دیگری هستید، هرچه زودتر پزشک را ملاقات کنید. تب پایدار ممکن است نشانه وجود عفونت‌های مخفی باشد. عفونت‌های مخفی ممکن است از عفونت‌های دستگاه ادراری گرفته تا سل متفاوت بوده و در قسمت‌های مختلف بدن به وجود بیاید. در بیماری‌های بدخیم مانند لنفوم هم، تب پایدار یا طولانی‌مدت وجود دارد که در مصرف برخی داروهای خاص و در برخی بیماری‌ها و تب طولانی‌مدت نیز دیده می‌شود. وجود تب همراه با عفونت‌های قابل درمان، مانند عفونت‌های دستگاه ادراری امری شایع است.
اگر شما دارای سیستم ایمنی طبیعی هستید و نیز تحت هیچگونه درمان، مانند شیمی‌درمانی برای درمان بدخیمی‌ها نیستید، وجود تب پایدار اندک(بالای 38 درجه سانتیگراد- 4/100 درجه فارنهایت) هم اگر بیش از یک هفته باقی بماند نیاز به مراجعه به پزشک دارد. اگر همراه تب دچار لرز هم هستید، یا تب بالای 39 درجه سانتیگراد(103 درجه فارنهایت) دارید یا مبتلا به بیماری حاد دیگری هستید، هرچه زودتر پزشک را ملاقات کنید. تب پایدار ممکن است نشانه وجود عفونت‌های مخفی باشد. عفونت‌های مخفی ممکن است از عفونت‌های دستگاه ادراری گرفته تا سل متفاوت بوده و در قسمت‌های مختلف بدن به وجود بیاید. در بیماری‌های بدخیم مانند لنفوم هم، تب پایدار یا طولانی‌مدت وجود دارد که در مصرف برخی داروهای خاص و در برخی بیماری‌ها و تب طولانی‌مدت نیز دیده می‌شود. وجود تب همراه با عفونت‌های قابل درمان، مانند عفونت‌های دستگاه ادراری امری شایع است.3- نفس‌تنگی: احساس نفس‌تنگی، علاوه بر حالات طبیعی مانند گرفتگی بینی یا بعد از ورزش، می‌تواند نشانه یک مشکل سلامتی مخفی باشد. علت بروز کمبود نفس ممکن است بیماری انسدادی ریوی، برونشیت مزمن، آسم، مشکلات قلبی، تشویش و اضطراب، حملات روحی و روانی، ذات‌الریه، وجود لخته خونی در ریه(آمبولیسم ریوی)، فیبروز ریوی و فشار بالای ریه‌ها باشد.
احساس نفس‌تنگی، علاوه بر حالات طبیعی مانند گرفتگی بینی یا بعد از ورزش، می‌تواند نشانه یک مشکل سلامتی مخفی باشد. علت بروز کمبود نفس ممکن است بیماری انسدادی ریوی، برونشیت مزمن، آسم، مشکلات قلبی، تشویش و اضطراب، حملات روحی و روانی، ذات‌الریه، وجود لخته خونی در ریه(آمبولیسم ریوی)، فیبروز ریوی و فشار بالای ریه‌ها باشد.4- تغییرات غیرقابل توضیح در عادات گوارشی و اجابت مزاج: اگر این نشانه‌ها را دیدید نزد پزشک بروید: دل درد غیرقابل توضیح، اسهال شدید که بیش از 2 روز ادامه پیدا کند، اسهال متوسط که بیش از 2 هفته ادامه پیدا کند، یبوستی که بیش از 2 هفته ادامه پیدا کند، اسهال‌خونی و مدفوع قرمز یا سیاه رنگ. تغییر در عادات گوارشی و اجابت مزاج ممکن است نشانه عفونت باکتریایی مانند عامل حصبه(میکروب سالمونلا) و عامل زخم معده( میکروب کمپیلو باکتر) یا عفونت ویروسی و انگلی و دیگر علل احتمالی می‌تواند بیماری التهابی شکم و سرطان‌روده باشد.
اگر این نشانه‌ها را دیدید نزد پزشک بروید: دل درد غیرقابل توضیح، اسهال شدید که بیش از 2 روز ادامه پیدا کند، اسهال متوسط که بیش از 2 هفته ادامه پیدا کند، یبوستی که بیش از 2 هفته ادامه پیدا کند، اسهال‌خونی و مدفوع قرمز یا سیاه رنگ. تغییر در عادات گوارشی و اجابت مزاج ممکن است نشانه عفونت باکتریایی مانند عامل حصبه(میکروب سالمونلا) و عامل زخم معده( میکروب کمپیلو باکتر) یا عفونت ویروسی و انگلی و دیگر علل احتمالی می‌تواند بیماری التهابی شکم و سرطان‌روده باشد.5- تغییرات وضعیت روان: در صورت وجود این نشانه‌ها اقدامات درمانی لازم است: در‌هم ریختگی فکری و گیجی ناگهانی یا تدریجی، گمگشتگی، رفتار پرخاشگرانه ناگهانی، وهم و هذیان. تغییرات در رفتار و تفکر ممکن است به علل عفونت، ضربه وارده به سر، سکته، قند پایین خون یا حتی مصرف برخی داروها بویژه آنهایی که شما به تازگی شروع به استفاده کرده‌اید، باشد.
در صورت وجود این نشانه‌ها اقدامات درمانی لازم است: در‌هم ریختگی فکری و گیجی ناگهانی یا تدریجی، گمگشتگی، رفتار پرخاشگرانه ناگهانی، وهم و هذیان. تغییرات در رفتار و تفکر ممکن است به علل عفونت، ضربه وارده به سر، سکته، قند پایین خون یا حتی مصرف برخی داروها بویژه آنهایی که شما به تازگی شروع به استفاده کرده‌اید، باشد.6- سردرد شدید یا مداوم بویژه اگر شما بالای 50 سال دارید: اگر تجربه این حالات را دارید، نیاز به معاینه فوری است: سردرد ناگهانی و شدید که به نام سردرد غرش‌مانند شناخته می‌شود، سردرد همراه با تب، سفتی گردن، جوش‌های پوستی، گیجی مغزی، غش، اشکال در بینایی، ضعف، بی‌حسی، اختلال در تکلم و درد هنگام جویدن غذا، سردردی که با ضربه به سر شروع شده یا بعد از آن بدتر می‌شود. این نشانه‌های سردرد ممکن است به علل سکته، التهاب عروق خونی، مننژیت، بدخیمی مغزی، گشاد شدن عروق یا خونریزی در قسمت سر بعد از ضربه وارده به آن ایجاد شود.
اگر تجربه این حالات را دارید، نیاز به معاینه فوری است: سردرد ناگهانی و شدید که به نام سردرد غرش‌مانند شناخته می‌شود، سردرد همراه با تب، سفتی گردن، جوش‌های پوستی، گیجی مغزی، غش، اشکال در بینایی، ضعف، بی‌حسی، اختلال در تکلم و درد هنگام جویدن غذا، سردردی که با ضربه به سر شروع شده یا بعد از آن بدتر می‌شود. این نشانه‌های سردرد ممکن است به علل سکته، التهاب عروق خونی، مننژیت، بدخیمی مغزی، گشاد شدن عروق یا خونریزی در قسمت سر بعد از ضربه وارده به آن ایجاد شود.7- از دست دادن موقت کنترل حرکات، صحبت کردن و بینایی: این علائم بسیار مهم هستند. اینها ممکن است نشانه سکته یا حمله قلبی گذرا باشند. اگر هر کدام از این حالات را احساس می‌کنید، سریع باید تحت مراقبت‌های پزشکی قرار بگیرید: از دست دادن حس و ضعف ناگهانی در اندام‌های صورت، دست‌ها، پاها و هر عضو دیگر، تیره و کدر شدن ناگهانی چشم یا از دست دادن بینایی، از دست دادن توانایی سخن گفتن، مشکل در تکلم یا صحبت کردن غیرقابل فهم، سردرد بسیار شدید، گیجی ناگهانی، از دست دادن تعادل یا افتادن.
این علائم بسیار مهم هستند. اینها ممکن است نشانه سکته یا حمله قلبی گذرا باشند. اگر هر کدام از این حالات را احساس می‌کنید، سریع باید تحت مراقبت‌های پزشکی قرار بگیرید: از دست دادن حس و ضعف ناگهانی در اندام‌های صورت، دست‌ها، پاها و هر عضو دیگر، تیره و کدر شدن ناگهانی چشم یا از دست دادن بینایی، از دست دادن توانایی سخن گفتن، مشکل در تکلم یا صحبت کردن غیرقابل فهم، سردرد بسیار شدید، گیجی ناگهانی، از دست دادن تعادل یا افتادن.8- برق‌زدن چشم‌ها: احساس برق‌زدن ناگهانی چشم‌ها، مانند حالتی که در هنگام فلاش زدن دوربین عکاسی رخ می‌دهد و وجود نقاط نورانی، ممکن است نشانه جدا شدن شبکیه از محل خود باشد. برای اینکه بینایی چشم آسیب دیده حفظ شود، به مراقبت فوری و اقدامات درمانی نیاز است.
احساس برق‌زدن ناگهانی چشم‌ها، مانند حالتی که در هنگام فلاش زدن دوربین عکاسی رخ می‌دهد و وجود نقاط نورانی، ممکن است نشانه جدا شدن شبکیه از محل خود باشد. برای اینکه بینایی چشم آسیب دیده حفظ شود، به مراقبت فوری و اقدامات درمانی نیاز است.9- احساس سیری بعد از خوردن مقدار کمی مواد غذایی: احساس سیری بعد از خوردن اندکی مواد غذایی و داشتن حالت تهوع و استفراغ مداوم که بیش از یک هفته باقی بماند، علائم هشدار‌دهنده‌ای هستند که باید از سوی پزشک ارزیابی شوند.
احساس سیری بعد از خوردن اندکی مواد غذایی و داشتن حالت تهوع و استفراغ مداوم که بیش از یک هفته باقی بماند، علائم هشدار‌دهنده‌ای هستند که باید از سوی پزشک ارزیابی شوند.10- مفصل متورم، قرمز و داغ: این نشانه‌ها ممکن است در عفونت مفصل رخ دهد و برای اینکه مفصل صدمه ندیده و عفونت میکروبی هم به جاهای دیگر بدن منتشر نشود، به مراقبت فوری نیاز دارد. دیگر علل مانند نقرس و برخی انواع آرتریت مانند آرتریت روماتیسمی نیز می‌توانند چنین علائمی را بروز دهند.
این نشانه‌ها ممکن است در عفونت مفصل رخ دهد و برای اینکه مفصل صدمه ندیده و عفونت میکروبی هم به جاهای دیگر بدن منتشر نشود، به مراقبت فوری نیاز دارد. دیگر علل مانند نقرس و برخی انواع آرتریت مانند آرتریت روماتیسمی نیز می‌توانند چنین علائمی را بروز دهند.* كارشناس ارشد خون‌شناسي و بانك خون