هفته کتاب به آرامی و بی‌هیچ جنجالی از کنارمان رد می‌شود، ما هم. سال‌هاست که مقداری عدد و رقم در ذهنم پیچ و تاب می‌خورند. در اینجا نه می‌خواهم در ستایش کتاب چیزی بنویسم و نه از جمله مسؤولان دولتی هستم که موظف باشم در هفته‌های خاص، مثل هفته کتاب، مقداری آمار تزئینی به شکم مطبوعات ببندم. فقط می‌خواهم، رطب و یابس، کمی عدد و رقم سرهم کنم.
نخستین عدد این است؛ در این سال‌ها (شما فرض کنید پنج سال گذشته) در هر سال، دست‌کم 25 هزار عنوان کتاب چاپ اول در مملکت ما منتشر شده است. اگر تعداد تجدید چاپ‌ها را هم اضافه کنیم سرجمع می‌شود سالی بیشتر از 40 هزار عنوان. این اعداد، ارقام مشهوری هستند. یعنی تقریبا تمام کسانی که با حوزه کتاب سروکار دارند اینها را شنیده‌اند، اما به حقیقت من در جایی مکتوب ندیده‌ام. راستش این است که در این عصر فراارتباطی، ما هنوز با تکنیک فوق‌مدرن «دود» از همه چیز باخبر می‌شویم و به دست آوردن آمار و اطلاعات مستند و رسمی، خود تخصصی است. من هم این تخصص را ندارم. کمی دنبالش گشتم و وقتی نجستم به همان تکنیک سابق‌الذکر پناه بردم یعنی به عددی که روزی یکی از مسؤولان سابق حوزه کتاب در وزارت ارشاد در جلسه سیگار و چای گفت، اعتماد می‌کنم.
رقم و آمار دوم؛ نهمین دوسالانه گرافیک ایران که 30 خرداد تا 31 تیر سال 86 برگزار شد. طبق بیانیه هیات داوران، مهم‌ترین و درخشان‌ترین بخش مسابقه ملی، طراحی جلد بود (ر.ک. کتاب دوسالانه نهم) ناگفته هم پیداست که نمایشگاهی مهم‌تر از دوسالانه، در حوزه گرافیک ایران برگزار نمی‌شود. با این مقدمات می‌توان این چنین استنباط کرد که بخش طراحی جلد دوسالانه نهم، لب‌اللباب طراحی جلد در ایران است. طبق آمار رسمی که من اعلام می‌کنم، در بخش طراحی جلد، 72 اثر و مجموعه اثر به بخش مسابقه راه پیدا کرده‌اند که در کتاب نمایشگاه به چاپ رسیده‌اند (این آمار کاملا رسمی است. چون خودم چهار بار از اول تا آخر و بالعکس شمرده‌ام).
طبق عدد و رقم اعلام شده از سوی دبیرخانه دوسالانه، شش‌هزار و 146 اثر به دبیرخانه رسیده‌اند که از این میان 918 اثر به نمایشگاه راه پیدا کرده‌اند. بااین وصف به طور متوسط در برابر هر اثر راه‌یافته به نمایشگاه، تقریبا، پنج اثر رد شده نیز وجود دارد. آثار ردشده، کارهایی هستند که یک طراح در پشت آن قرار دارد، اما هنوز به پختگی لازم در زمینه طراحی نرسیده است.
پس می‌توانیم بگوییم احتمالا در حدود 450 اثر در بخش طراحی جلد به دبیرخانه واصل شده‌اند. با توجه به اینکه از سال 1380 تا 1386 بخش طراحی جلد در نمایشگاه دوسالانه وجود نداشت، این تعداد اثر، انرژی آزادشده گرافیک جلد ایران بعد از شش سال است. در شرایطی که در این سال‌ها حدود 120 هزار عنوان کتاب چاپ اول وارد بازار شده‌اند یعنی تقریبا به ازای هر 270 عنوان کتاب یک سفارش طراحی جلد وجود دارد که از این مقدار نیز تنها یک ششم به طراحان مستعد و تا حدی کارآزموده، آنقدر که کارشان به دوسالانه تهران راه پیدا کند، ارجاع می‌شود (می‌شود حدود هر یک‌هزار و 600 کتاب یکی).
حالا تمام اعداد بالا را ضرب در 2 کنید چراکه کمتر از نیمی از آثار بخش جلد در نمایشگاه، جلد کتاب هستند. یعنی تنها 32 اثر از 72 اثر راه‌یافته، جلد کتاب هستند. مابقی را جلدهای بروشور، کاتالوگ، نشریات و ... تشکیل می‌دهند (می‌کند به عبارت هر سه هزار و 200 کتاب یک جلد).
نکته پایانی اینکه؛ فکر می‌کنم نیازی به تقسیم و ضرب نیست تا بفهمیم نسبت تعداد طراحی‌های جلد به تعداد کتاب‌ها، میل می‌کند به صفر مطلق. به راستی فکر نمی‌کنم چیزی به نام «طراحی جلد» در صنعت کتاب ایران وجود خارجی داشته باشد.