مذاکرات چهارم به پایان رسید. قرار بود مذاکرات به روز چهارم نیز کشیده شود اما در میانه روز سوم اعلام شد مذاکرات چهارم در روز سوم به اتمام می‌رسد. اختلافات جدی است. آنقدر جدی که شبکه العربیه، وابسته به دربار سعودی به نقل از یک مقام آمریکایی از شکست مذاکرات خبر داد. اگرچه ماری هارف، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در صفحه توئیتر خود این خبر را تکذیب کرد اما رفتار آمریکایی‌ها نشان داد آنها یک جو روانی وسیع را برای تحمیل نظرات خود به تیم مذاکره‌کننده ایرانی به‌راه انداخته‌اند. صبح دیروز و در دیدار دوجانبه نمایندگان ایران و آمریکا بالاخره آنچه آمریکایی‌ها تحت عنوان «تصمیم سخت ایران» عنوان می‌کردند مشخص شد؛ دیداری که ناگهان روند مذاکرات را تحت‌تأثیر قرار داد و مذاکراتی را که قرار بود به روز چهارم کشیده شود در میانه روز سوم نیمه‌تمام گذاشت. اما ماجرا چه بود و در دیدار 3 ساعته هیأت‌های ایرانی و آمریکایی چه گذشت؟
به گزارش «وطن امروز»، صبح دیروز ساعت 9:30 به وقت محلی، هیأت‌های ایران و آمریکا به ریاست سیدعباس عراقچی و وندی شرمن روبه‌روی یکدیگر نشستند. مذاکرات 3 ساعت طول کشید خبرنگاران حاضر در محل مذاکره گفته‌اند هیات‌های مذاکره‌کننده در حالی از جلسه خارج شدند که هیچکدام چندان باروحیه به نظر نمی‌رسیدند و برخی مقام‌های آمریکایی حاضر در این جلسه به خبرنگاران گفتند موضوعات به نحوی که دو طرف انتظار داشتند، پیش نرفت. ماری هارف، سخنگوی وزارت خارج آمریکا نیز در صفحه توئیتر خود درباره محتوای این مذاکرات 3 ساعته نوشت: در این جلسه، گفت‌وگوهای جدی و بی‌پرده‌ای راجع به «تمام موضوعات» با ایرانیان شده است. برخی دیگر از مقام‌های آمریکایی به خبرنگاران گفتند گفتوگوها در حقیقت به شکست کشید؛ زیرا دو طرف اختلافات زیادی داشتند و این اختلافات چنان جدی و عمیق است که به نظر می‌رسد در نهایت کار به ادامه جلسات و همچنین تمدید مدت مقرر در توافق ژنو برای مذاکرات بعدی کشیده شود. با این حال سخنگوی وزارت خارجه آمریکا بلافاصله خبر شبکه العربیه راجع به شکست مذاکرات ایران و آمریکا را تکذیب کرد و نوشت: «خبر شبکه العربیه از اساس اشتباه است». ماری هارف در صفحه شخصی خود در توئیتر نوشت: خبر شبکه العربیه انگلیسی درباره شکست مذاکرات کاملا و از اساس اشتباه و نادرست است. این خبر البته نشاندهنده فضای موجود در مذاکرات بود. تعداد دیگری از خبرنگاران از جمله «لارا روزن» خبرنگار شبکه المانیتور نیز درباره مذاکرات هیات‌های ایرانی و آمریکایی نوشت: به نظر می‌رسد دو طرف چندان هم از نتیجه مذاکرات راضی نبودند. عجله مقام‌های آمریکایی برای رسیدن به نتیجه نهایی چیزی بود که سایر خبرنگاران نیز به وضوح مشاهده کرده و هر کدام در رسانه‌ها و خبرگزاری‌های خود بیان کردند آمریکا بشدت به دنبال جلو انداختن پروسه تصویب پیش‌نویس نهایی است و مشخص نیست در حالی که همه بر مذاکرات کارشناسی تاکید دارند، این عجله برای چیست. لارا روزن اشاره کرده است جمله‌ای که آمریکایی‌ها بشدت طی 2 روز گذشته به کار می‌بردند جمله «وقت نداریم» بوده است. پس از مذاکرات نیز خبرگزاری‌های ایرانی به نقل از یک مقام آگاه نزدیک به تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای کشورمان در وین نوشتند: «غرب باید زیاده‌خواهی را کنار بگذارد و ارزیابی دقیقی از واقعیات موجود در صحنه داشته باشد.» این مقام آگاه افزود: البته بروز اختلاف‌نظر در مذاکرات بویژه در موضوع مهمی چون بحث هسته‌ای امری طبیعی تلقی می‌گردد اما به نظر می‌رسید با توجه به تحولات اخیر، غربی‌ها به درجه‌ای از واقع‌بینی رسیده باشند که ظاهرا هنوز این موضوع تحقق نیافته است. وی افزود: البته هنوز برای طرف‌های غربی فرصت برای ورود به عرصه واقع‌بینی وجود دارد. این مقام آگاه همچنین اعداد و ارقام مطرح‌شده از سوی برخی رسانه‌ها درباره موضوعات هسته‌ای کشورمان را گمانه‌زنی رسانه‌ای دانست که فاقد صحت و اعتبار است. رویترز نیز درباره این مذاکرات به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت: «گفتوگوها کند و مشکل است. اختلافات اساسی هنوز برطرف نشده و ایران باید تصمیم‌های سختی بگیرد. ما از اینکه پیشرفتی به‌دست نیامده نگران هستیم؛ وقت تنگ است.»
در جلسه چه گذشت؟
همانگونه که پیش‌بینی می‌شد، موضوع غنی‌سازی یکی از موضوعات محل اختلاف در جلسه دوجانبه هیات‌های ایرانی و آمریکایی بوده است. بر اساس گزارشات، منبع اختلاف درباره «نیازهای عملی» (یعنی همان چیزی که پیش‌تر منتقدان داخلی توافق ژنو درباره سوء‌استفاده از آن توسط طرف آمریکایی هشدار داده بودند) بوده است و طرف آمریکایی موضوع تأمین سوخت رآکتورهای موردنیاز ایران را نپذیرفته و تفسیر دیگری از نیازهای عملی داده که با مخالفت تیم ایرانی مواجه شد. کالین کال از مشاوران اوباما در امور دفاعی نیز بیان کرده است، طریقه برداشته شدن تحریم‌ها نیز در این جلسه مورد بحث قرار گرفته است. ظاهرا طرف آمریکایی شیوه‌ای را مطرح کرده که به هیچ وجه مورد‌تأیید طرف ایرانی نبوده است. به هر حال پس از انجام این مذاکره دوجانبه، فضای مذاکرات به کلی تغییر کرد. اگرچه مذاکرات کارشناسی میان طرفین و دیدارهای داخلی 1+5 و دیدارهایی میان مقامات ایرانی با همتایان چینی و روس برگزار شد اما به طور کلی ناخرسندی هیات‌های ایرانی و آمریکایی از نشست دوجانبه تقریبا نشان داد فاصله طرفین حداقل بر اساس آنچه از شواهد و ظواهر پیداست بسیار زیاد است و در واقع عامل اصلی این اختلاف و فاصله طولانی تا توافق، رفتار و مطالبات آمریکایی‌ها است. آنها قبل از مذاکرات بارها اعلام کردند ایران برای حصول توافق جامع باید تصمیمات سختی اتخاذ کند. وندی شرمن، در آستانه مذاکرات گفت رسیدن به توافق «بسیار بسیار سخت» است. او همچنین گفت: «محدوده وسیعی از مشکلات هست که باید به آنها پاسخ داده شود و مطمئن نیستیم ایران بتواند تصمیم سخت نهایی در این زمینه را بگیرد.» یک روز قبل از وندی شرمن،
سوزان رایس، مشاور امنیت ملی باراک اوباما، صراحتا گفته بود: توافق جامع، مشروط به آن است که ایران بتواند آمریکا را راضی کند. قبل از آن نیز جان کری گفته بود توافق ژنو مشروط به اتخاذ تصمیمات سخت از ناحیه ایران است. به هر حال اکنون آمریکایی‌ها یک بسته کامل را پیش‌شرط توافق جامع قرار داده‌اند؛ پیش‌شرطی که شامل مسائلی مانند تعداد سانتریفیوژها، ذخایر اورانیوم 5 درصد، (بازرسی‌ها R&D ) و (تحقیق و توسعهPMD) می‌شود. در این میان اصرار طرف آمریکایی برای طرح موضوع توان دفاعی ایران بویژه توانایی موشکی نشان داده
کاخ سفید تمام تلاش خود را برای امتیازگیری حداکثری از طرف ایرانی در این مذاکرات به کار می‌برد. بحث پیرامون این مسائل در همین ابتدا با اختلافات جدی مواجه شده است. ایران در چارچوب قوانین ان‌پی‌تی و بر اساس مصوبه مجلس، راه‌اندازی 20 نیروگاه هسته‌ای 1000 مگاواتی را در دستور کار دارد. اما طرف آمریکایی این نیروگاه‌ها را به عنوان نیازهای عملی ایران جهت غنی‌سازی و به‌کارگیری سانتریفیوژ به‌رسمیت نمی‌شناسد و پیشنهاد فعالیت 4هزار سانتریفیوژ را به ایران داده است. رویترز در همین رابطه گزارش داده، مقامات و دیپلمات‌های حاضر در وین اعلام کردند توافق بر سر گستره آینده غنی‌سازی اورانیوم در جمهوری اسلامی ایران بزرگ‌ترین مانعی است که برای دستیابی به یک توافقنامه جامع باید به آن رسید. در موضوع موشک‌ها نیز وندی شرمن صراحتا گفته است، این موضوع در قالب قطعنامه‌ها مطرح است و درباره آن مذاکره شده و خواهد شد. سایر موضوعات اختلافی هم نشان می‌دهد روند مذاکرات در دور چهارم تا حدودی کند شده است. به گزارش تسنیم، رویترز همچنین نوشته است: برخلاف لبخندها و دست دادن‌ها، اختلافات عمیقی وجود دارد، این شکاف و اختلاف در ده‌ها هزار دستگاه سانتریفیوژ تبلور می‌یابد؛ جایی که یک مقام ارشد ایرانی که خواست نامش برده نشود، گفت: «ما برای هر‌یک از نیروگاه‌های هسته‌ای خود دست‌کم به یکصدهزار سانتریفیوژ نسل یک (IRـ1) نیازمندیم. ما به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره طرح‌های خود برای ساخت 20 نیروگاه هسته‌ای اطلاع داده‌ایم.»
20 سال؟
اما یکی دیگر از موضوعات محل اختلاف که در پیش‌نویس وجود دارد، مدت زمان اجرای توافق یعنی همان گام نهایی است؛ موضوعی که در مذاکرات روز گذشته مطرح شد و مورد اعتراض تیم ایرانی قرار گرفت. بر اساسا گزارشات، پیشنهاد آمریکایی‌ها قراردادن یک بازه زمانی 20 ساله برای لغو بازرسی‌ها است. اگرچه برخی منابع از سیاست آمریکایی‌ها برای «تعلیق» به جای لغو تحریم‌ها خبر می‌دهند. به هر حال روز سوم مذاکرات چهارم هم به پایان رسید درحالی که از یک سو اختلافات برجسته و از سوی دیگر، روند مذاکرات کند شده است.