مرجان فاطمی
سوز و سرما که بر پوست شهر می‌نشیند، سرخی نشسته بر پوست صورتشان یک درجه پررنگ‌تر می‌شود، اما مدت‌هاست از اشاره دستی که آنها را به سمت درآوردن لقمه حلال می‌کشاند خبری نیست. دیگر بدون اینکه دلیلی برای رقابت داشته باشند، حسابی با هم دوست شده‌اند. زمستان می‌آید و می‌گذرد اما نه از کار خبری هست نه از کارفرما و نه از قوانین رنگ به رنگی که ا‌مید می‌رفت روزی عملی شود. از آخرین وعده و وعیدهای مسؤولان درباره «ساماندهی کارگران فصلی» چیزی حدود چهار ماه می‌گذرد. سخنگوی شورای شهر تهران در آن دوره با اشاره به بی‌نظمی‌های حاکم در امر کارگران فصلی از یک فوریت در اجرای طرحی جدید خبر داده بود.
سوز و سرما که بر پوست شهر می‌نشیند، سرخی نشسته بر پوست صورتشان یک درجه پررنگ‌تر می‌شود، اما مدت‌هاست از اشاره دستی که آنها را به سمت درآوردن لقمه حلال می‌کشاند خبری نیست. دیگر بدون اینکه دلیلی برای رقابت داشته باشند، حسابی با هم دوست شده‌اند. زمستان می‌آید و می‌گذرد اما نه از کار خبری هست نه از کارفرما و نه از قوانین رنگ به رنگی که ا‌مید می‌رفت روزی عملی شود. از آخرین وعده و وعیدهای مسؤولان درباره «ساماندهی کارگران فصلی» چیزی حدود چهار ماه می‌گذرد. سخنگوی شورای شهر تهران در آن دوره با اشاره به بی‌نظمی‌های حاکم در امر کارگران فصلی از یک فوریت در اجرای طرحی جدید خبر داده بود.مرتضی طلایی، عضو شورای اسلامی شهر تهران نیز به اجرای طرح ساماندهی کارگران فصلی با همکاری نیروی انتظامی تهران بزرگ و شهرداری تهران خبر داده و اظهار داشته بود: براساس این طرح، کارگران فصلی در مدت زمان کوتاهی از سر چهارراه‌ها و مکان‌های تجمع آنها جمع‌آوری، شناسایی و نظم‌دهی می‌شوند. طلایی همچنین یادآور شده بود: از این پس تمامی کارگران فصلی که در گذشته بر سر خیابان‌ها برای پیدا کردن کار می‌ایستادند در مکان‌هایی که شهرداری تهران برای این افراد با عنوان پاتوق در نظر گرفته است، استقرار خواهند یافت.
وی با اشاره به شناسایی 150 پاتوق تجمع این کارگران در تهران از سوی نیروی انتظامی خاطر نشان کرده بود: اکنون مراحل آخر جمع‌آوری کارگران از این پاتوق‌هادر حال اجراست.
با استناد به گفته‌های این عضو شورای شهر تهران، اکنون که نزدیک به سه ماه از انتشار این خبر می‌گذرد، دیگر نباید حتی در محله‌های حاشیه‌ای شهر هم شاهد حتی یک گروه از این کارگران فصلی باشیم. حالا این سوال پیش می‌آید که آیا مناطق پرجمعیتی مانند میدان امام حسین، حسن‌آباد، سیدخندان و مکان‌هایی از این قبیل که همچنان میزبان این کارگران هستند، حتی جزو یکی از آن پاتوق‌های شناسایی شده از سوی نیروی انتظامی نبوده‌اند؟!
به هر حال حتی اگر این افراد خانه‌ای برای زندگی نداشته باشند و برای در آوردن روزی 15 هزار تومان برای سیر کردن شکم زن و فرزند به هرکار سخت و خفت‌باری تن دهند، باز هم در اولین تعبیر، انسان‌اند. بسیاری از آنها نان‌آوران خانواده‌هایی هفت، هشت نفره‌اند. شاید به زور ماهی 12 روز کار به پستشان بخورد. «اگر اینجا ننشینیم بچه‌هایمان هیچ چیزی برای خوردن ندارند.» به هر حال اجرایی نشدن طرح ساماندهی کارگران فصلی، چندان هم به ضرر این انسان‌های جویای کار نبوده است. برخی از این کارگران، رفتن به این مراکز را مساوی با بیکار بودن تا آخر روز می‌دانند. آنها می‌ترسند از آنجایی که کارفرمایان این مراکز را نمی‌شناسند، تمایلی به مراجعه به آنها هم نداشته باشند و هیچ وقت کاری برایشان پیدا نشود. از سوی دیگر، کارفرمایان نیز در بیشتر موارد از محل‌های رسمی و دائم استقرار کارگران فصلی بی‌اطلاع هستند. بروز چنین مشکلاتی، به ضعف شهرداری تهران در امر تثبیت مکان استقرار این افراد برمی‌گردد. اینگونه مکان‌ها حتی اگر وجود هم داشته باشند، جایگاه مشخصی ندارند، از این رو نه خبری از کار می‌شود نه از کارفرما و نه از نانی برای شکم همسر و فرزند.
این در حالی است که احمد نوریان، معاون اجتماعی شهرداری تهران، چند روز پیش میزان اعتبار اختصاص یافته برای ساماندهی کارگران فصلی را حدود 500 میلیون تومان دانسته و خاطر نشان کرده است: امسال با در اختیار گرفتن این اعتبار، ساماندهی کارگران فصلی در صدر فعالیت‌های شهرداری قرار خواهد گرفت.
کارگرانی که چهره شهر را بر هم می‌زنند
از نبودن شغل شایسته و دست زدن به انواع و اقسام کارهای خفت‌بار این کارگران که بگذریم، می‌رسیم به گفته معاون اجتماعی دادستان مشهد که بعد از اینکه وجود چنین کارگرانی را فقط مختص شهر تهران نمی‌داند، می‌افزاید: وجود کارگران فصلی باعث ایجاد نازیبایی‌های بصری می‌شود که به هیچ‌وجه شایسته شهروندان گرامی نیست. البته اینگونه اظهارنظرها در زمینه این انسان‌های جویای کار کم نیست.
برخی از کارشناسان بر این عقیده هستند که چنانچه ستادهای شهرستانی ساماندهی کارگران فصلی، فعال و بدین ترتیب جلوی مهاجرت شهرستانی‌ها برای پیدا کردن کار گرفته شود، بخش قابل توجهی از کارگران فصلی در کنار خیابان‌های تهران کاهش می‌یابند. به عبارتی موضوع نگرانی از نداشتن کار در شهرستان کوچک به پایتخت منتقل نمی‌شود و چهره شهر با حضور افرادی تقریبا همیشه آشفته و محروم، شکل نابهنجار و غیرمطلوب به خود نمی‌گیرد.
مشکلی که مختص تهران نیست
درست است که با کاهش نرخ بیکاری و بی‌توجهی به عوامل تولید در روستاها، مهاجرت‌هایی برای کسب درآمد بیشتر به تهران انجام شده است، اما با این حال نمی‌توان پدیده کارگران فصلی را فقط مختص میدان‌ها، کوچه و خیابان‌های پایتخت دانست. آنچه مسلم است، زمانی که در شهر بزرگی مانند تهران، با وجود همکاری‌هایی که میان شهرداری و نیروی انتظامی صورت گرفته هنوز هیچ اقدامی برای رفع این مشکل صورت نگرفته است، به طور حتم رفع مشکل کارگران فصلی در شهرهای کوچک و حاشیه‌ای به این سادگی‌ها امکانپذیر نیست.