۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۴:۲۴
یادداشتی بر فیلم «آتش سبز»

روایت تاریخ و اسطوره‌ها در سینما

 

سیامک احمدی

 

یک

 

فیلمسازی که از کوله بار فکری و فرهنگی درخورشأنی برخوردار باشد و صاحب تفکری ژرف با وزنه‌های فلسفی، می‌تواند هنر صنعت سینما را پربارتر سازد و به کندو کاو در این هنر رود. در این راه سینماگری موفق است که علاوه بر آزادگی، سینما برای او یک امر مقدس و متعالی باشد و تحت هیچ شرایطی نخواهد که هنر خود را فدای گیشه یا مصالح شخصی کند و با سلایق مخاطب عام و سطحی نگر و سطح پسند همراه شود.

دو

«آتش سبز» ساخته محمدرضا اصلانی، فیلمی کاملا ایرانی است با رعایت تمام معماری‌های ایرانی و رمز و رازها و عظمت شکوهمند و تمدن و فرهنگ این ملک و بوم، اقتباسی ادبی در سینماست و نمونه‌ای از ظرایف قصه‌ها و ادبیات داستانی دیرینه فارسی که کمتر به آن پرداخته شده و گویی جسارت پرداختن به آن نیست. «سنگ صبور» داستانی شگفت‌انگیز و پررمز و راز در عین حال ساده و با فرهنگ عامه گره خورده است که در فیلم «آتش سبز» به طرز شگفت‌انگیزی با بیان اندیشه‌ها و استفاده از عنصر خیال در جای مناسب و خاص خود از زبان اصلانی به تصویر کشیده شده است. محصولی است که با دریافت خصوصیات و شگردهای مدرنیته، راهی نوین و روایتی نوگرا به همراه هویت تاریخی فرهنگی ایرانی را در خود گنجانده و گامی والا برای بهره بری هر چه بیشتر از دیدگاه‌های جدید در هنر صنعت سینما و رسیدن به زیبایی شناسی در هنر برداشته است.

سه

ناردانه، دختری است که به واسطه الهام ندای درونی خویش با مرده‌ای ازدواج می‌کند. او به ناگاه وارد قلعه باستانی می‌شود و مرد مرده‌ای را که هفت عدد تیر در تنش فرو رفته، می‌یابد. کتابی که در آن است را برداشته و باید هر روز یک قصه از هفت قصه کتاب را بخواند و هر روز یک تیر از تن مرد مرده بیرون کشیده و در انتهای روز هفتم، مرد مرده زنده می‌شود و با او ازدواج می‌کند. این در ظاهر زنده کردن مرد مرده و دمیدن جانی دوباره به اوست اما در حقیقت زنده کردن افسانه‌های کهن ایرانی ، کلیدی برای بازکردن درهای رازهایی است که در هزار لای تاریخ و چهره‌های آن و شکست‌ها و پیروزی‌ها، دردها و رنج‌ها نهفته است و در این حالت بخشی از رویاها و ذهنیت‌های انسانی در زمان ماضی و حال در هم ادغام شده و خارج از مکان و زمان و بدون محدودیت چه از نظر فرم و چه ساختار، با زبان ساده و روان و کلامی مناسب و متناسب با امروز، روایت و به تصویر کشیده می‌شود.

چهار

فیلم سینمایی «آتش سبز» از یک خط داستانی پیروی نمی‌کند بلکه از اپیزود‌های درهم تنیده که در آن تاریخ به طوری هدفمند به هم ریخته و با اسطوره‌ها و افسانه‌ها عجین شده، شکل گرفته است. اپیزودهای فیلم یک روند تاریخی را دنبال می‌کنند و در عین جابه‌جایی از لحاظ روال داستانی از ساختار منسجمی برخوردارند. بازیگران هر اپیزود یکسان هستند و تنها با چهره‌های متفاوتی ظاهر می‌شوند که در جاهایی از حالت رئالیستی یک شخصیت در آمده و نمادی اسطوره‌ای را به خود می‌گیرند؛ نمادهایی که در هر مکان به شکلی در آمده و راوی داستانی جدید هستند که تمامی اینها به حفظ تداوم روایت کمک شایانی می‌کنند.

پنج

آنچه از تماشای این فیلم هویداست و به ذهن متبادر می‌شود، روایت تاریخ ملک ایران زمین است که در ساختاری اپیزودی و در قالبی نمادین و استعاره‌ای به تصویر در آمده و از شهر افسانه‌ای کرمان سخن به میان می‌آید که در فیلم جایگاه تمامی حکایات و احادیث، صحنه تمامی اتفاقات از قبل از اسلام تا پس از اسلام است. آدم‌ها از پادشاهان گرفته تا مردم عامی و هنرمند می‌آیند و می‌روند و تاریخ ورق می‌خورد تا به دوره قاجار می‌رسد و پریشان احوالی و دردمندی و حیرانی انسان امروزی و وصلت او با یک اسطوره که به عشقی تاریخی زنده است را بازگو می‌کند و کرمان با قلعه افسانه‌ای‌اش همچنان با همه ویرانی‌ها و تاخت و تازها، پابرجا و استوار است؛ کرمان شهر دلیران!

شش

تصاویر و مناظر وصف ناپذیر و حیرت‌برانگیز از باغ و بستان‌ها، کویر همیشه خشک و تمام زشتی‌ها و زیبایی‌ها، لباس و پارچه‌های الوان و بازی بازیگران که در هر نقشی که فرو می‌روند و هر نقابی که بر چهره می‌زنند برای تماشاچی باورکردنی است و موسیقی که افسون می‌کند به همراه آواها و نجواها و مراسم‌ خاص که با حرکت پیوسته دوربین با نرمی و نابی خاص خود، خوش نما و خوش لحن جلوه می‌کند و به هر صحنه از فیلم جان می‌دهد و طراوت می‌بخشد.

هفت

از دیگر نکات قابل تامل و بارز «آتش سبز» دیالوگ‌های هر دوره است که به صورت اپیزودیک نمایش داده می‌شود. دیالوگ‌ها از حکایت اول که مربوط به دوره قبل از اسلام است تا امروز، با یکدیگر متفاوتند و در هر بخش با زبان همان دوره و مرتبط با آن زمان و آدم‌ها سخن گفته می‌شود. تمامی اینها حاکی از نگارش فیلمنامه‌ای قوی، منسجم و اصولی همراه با مطالعه کتاب‌های تاریخی و تحقیق در زبان و آداب و سنن و فرهنگ آن دوره زمانی و اهمیت دادن به زبان در سینما و قدم برداشتن در جهت اعتلای آن و اندیشیدن و کشف نقاط بارز، قابلیت‌ها، قدرتمندی و روایتگری تاریخی در سینما به عنوان جلوه‌گاهی از حقیقت و تجلی‌گاه ایمان و اعتقادات عمیق عرفانی و فلسفی، به‌وسیله محمدرضا اصلانی است.

ارسال نظر
captcha