دكتر حسين افتخاری
با اینکه همواره در دهه اخیر، دیپلماسی اروپایی در قبال خاورمیانه، زیرمجموعه چتر دیپلماتیک آمریکایی بوده، ولی کارنامه هشت ساله بوش در منطقه و جهان موجب شده تا تحرکات جدیدی که مبتنی بر ارزیابی از اوضاع و میزان توانمندی‌های دیپلماسی آمریکا و موازنه قوا در سطح منطقه است، از سوی اروپا مشاهده شود.
البته کمیته دوحزبی بیکر- هامیلتون و کمیته دوحزبی جدید در آمریکا نیز در کنار بسیاری از نخبگان آمریکایی، همواره حکومت بوش را به تغییر تاکتیک‌های سیاسی و مذاکره با ایران و سوریه یا فعال کردن و مشارکت دادن کشورهای غربی در تحولات خاورمیانه توصیه کرده‌اند ولی بوش با حفظ اصل یکجانبه‌گرایی در تعاملات خارجی از آن طفره رفته است.
با ناکارآمد شدن سیاست‌های بوش و نزدیک شدن به موعد انتخابات ریاستی در آمریکا، فرانسه که ریاست دوره سالانه اتحادیه اروپا را به عهده دارد، برای جلوگیری از خسارت بیشتر و توقف دنباله‌روها از سیاست‌های آمریکایی، انفتاح نسبت به سوریه را آغاز کرده و به انزوای سیاسی سه ساله غرب نسبت به سوریه پایان داده است. همین تمایل را فرانسوی‌ها برای آغاز مرحله‌ای جدید در دیپلماسی و تعامل با ایران بارها اعلام کرده‌اند. این حرکت فرانسوی‌ها بازتاب‌های آشکاری در لبنان و موازنه سیاسی آن به جای گذاشته و انگیزه‌های دیگر کشورهای اروپایی را نسبت به سوریه تحریک کرده است.
انگلیسی‌ها که برای خود در صد ساله اخیر، گذشته‌ای از حضور و نفوذ در خاورمیانه قائل هستند نیز دست به کار شده و برای عقب‌نماندن از قافله، وزیر خارجه خود را به منطقه اعزام کرده‌اند. با اینکه انگلیسی‌ها در سوریه و لبنان فاقد اهرم نفوذ تاریخی هستند ولی برای پر کردن جای خالی آمریکا یا ضعف دیپلماسی آن کشور، از ادبیات ویژه‌ای برای ورود جدید خود استفاده می‌کنند. انگلیسی‌ها جز ایجاد محدودیت در صادرات شهرنشینان صهیونیست به اتحادیه اروپا و انتقاد از شهرک‌سازی به عنوان عامل شکست در مذاکرات جاری میان اسرائیل و ابومازن، خواستار تعدیل در رویکردهای رژیم صهیونیستی هستند. بدیهی است که انگلیسی‌ها برعمق اثرگذاری مساله فلسطین در روندهای منطقه‌ای و ریشه‌های بحران که خود نیز نقش برجسته‌ای در شکل‌گیری آن داشته‌اند، واقف هستند؛ بنابراین از دریچه‌ای که مقبول کشورهای منطقه است وارد شده‌اند و در دیدار با مقامات سوریه یا لبنان، خود را طرفدار قوانین و قطعنامه‌های بین‌المللی معرفی می‌کنند تا با پنهان شدن در پشت‌سر این قوانین، حوزه بازیگری جدید در منطقه را برای خود تعریف کنند.
انگلیسی‌ها و بویژه فرانسوی‌ها، از اوباما خواسته‌اند تا مساله فلسطین و خاورمیانه در اولویت سیاست‌های وی قرار گرفته و روند فعالی از مذاکرات صلح از سوی آمریکا مورد حمایت قرار گیرد. این بدان علت است که اوباما دغدغه‌ها و اولویت‌های جدی دیگری دارد و کشورهای اروپایی بدون حضور آمریکا، تاثیر مهمی برای خود در حل بحران‌های جاری و بویژه فلسطین قائل نیستند.
ایتالیا نیز که بیشتر در حوزه‌های اقتصادی برای خود موقعیتی در لبنان و سوریه داشته، به صحنه آمده و تمایل برای تعامل فعال‌تر را نشان می‌دهد.
به هرحال، این رویکرد اروپایی نسبت به خاورمیانه در شرایطی فعال شده که نسبت به کارکرد دیپلماسی آمریکایی تردیدهای جدی وجود دارد و معادله برتر منطقه‌ای که جبهه مقاومت را شامل می‌شود از این رویکرد بهره خواهد برد و کشورهای اروپایی چاره‌ای جز امتیازدهی ندارند.
این رویکرد اروپایی صرفا شامل کشورهای سوریه، لبنان و فلسطین نمی‌شود و احیای حضور و نفوذ انگلیس در سطح خاورمیانه، خلیج‌فارس و حتی شبه‌قاره(افغانستان و پاکستان) آشکارا پیداست و انگلیسی‌ها که در دهه 70 به علت بحران‌های مالی، منطقه را به آمریکا واگذار کردند، برای پرکردن جای خالی و نقاط ضعف دیپلماسی آمریکایی، فعالانه به نقش‌آفرینی آشکار و پنهان پرداخته‌اند. به‌کارگیری قدرت نرم و هوشمند از شاخص‌های عملکرد انگلیسی در تاریخ استعماری در منطقه است که آمریکایی‌ها و حکومت اوباما نیز به این رویه در تعاملات بین‌المللی و منطقه‌ای تشویق می‌شوند.