عرفان جلالی :
با 2 امکان و مکانیسم می‌توان روح یک فرهنگ را مورد تاخت و تاز قرار داد و آن را تخریب کرد؛ راه اول را که «جورج ارول» ترسیم کرده، زندانی کردن فرهنگ است و از فرهنگ زندان ساختن. بر این اساس ارول به تشریح انهدام روحی و تخریب معنوی انسان و جامعه انسانی تحت حاکمیت جور و استبداد و اختناق فکری و عقیدتی پرداخته است. مکانیسم دوم را «آلدوس هاکسلی» دیگر نظریه‌پرداز ارتباطی توصیف کرده و آن زمانی است که فرهنگ به صورت پرده‌های نمایش و واریته‌های سرگرم‌کننده درآید و طی آن آلوده و سرانجام ویران شود. وی در آثار خود دنیایی خیالی را تصویر میکند که در آن نشانه‌ای از فرهنگ و ارزش‌های انسانی وجود ندارد و تاریخ و سرگذشت بشری فراموش شده است. اصل حاکم بر این دنیا رفاه و پیشرفت است، رفاه و پیشرفت محصول علم و صنعت است و ثبات اجتماعی معلول نفی تفکر و اندیشه. در چنین جوامعی سرگرمی و تفریح و وقت‌گذرانی‌های طرب‌زا مجال اندیشه را میرباید. انسان‌ها به گونه‌ای تربیت می‌شوند که نیازهای جامعه با‌ثبات را تامین کنند. وی معتقد است انهدام و تخریب فرهنگ در عصر تکنولوژی غالبا در پوشش تلاش و رشد و با ماسکی که پوزخندی بر لب دارد صورت می‌پذیرد نه در قالب چهره‌ای بدگمان و همراه با نفرت و کینه. اما ظهور شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان جدید و در راس آن شبکه «فارسي‌وان» پیش‌بینی‌های هاکسلی را تا اندازه زیادی با واقعیت همراه کرده است. شبکه ماهواره‌ای «فارسي‌وان» که با اقبال عمومی زیادی نیز در ایران مواجه شده، همان است که هاکسلی سال‌ها قبل تصویر کرده است: انهدام و تخریب فرهنگ در عصر تکنولوژی با ماسکی که پوزخندی بر لب دارد.
«فارسي‌وان» نام شبکه‌ای تلویزیونی متشکل از چند کمپانی منطقه‌ای و بین‌المللی است. این شبکه اواسط سال گذشته از سوی «رابرت مرداک» صهیونیست مالک کمپانی «نیوز کورپوریشن» با پشتیبانی تمام و کمال این کمپانی بزرگ تاسیس و در ظاهر فارغ از فضای خبری و تنها برای سرگرمی فارسی‌زبانان منطقه خاورمیانه وارد عرصه رقابت با شبکه‌های فارسی‌زبان شد. این شبکه از همه وسایل موجود برای صید کردن مخاطبان ایرانی استفاده میکند؛ بدون آنکه محدودیتی در به کارگیری لوازم موجود داشته باشد، نه داخل ایران است که به ضوابط و قوانینی پایبند باشد و گرفتار سانسور شود و نه محدودیت اخلاقی برای پخش بسیاری صحنه‌ها دارد. اما فارسی وان با شناختی که از فضای فرهنگی جامعه ایران دارد سعی کرده آرام آرام پیش رفته و عجله نکند. متولیان این شبکه خوب می‌دانند که اگر بخواهند حجم گسترده‌ای از مخاطبان ایرانی را به خود جلب کنند باید مولفه‌های فرهنگی آنها را در نظر بگیرند. جالب آنکه این شبکه برای اینکه بتواند جمع خانواده‌های ایرانی را جلوی رسانه‌اش نگه دارد مناسبت‌های مذهبی را در نظر گرفته و حتی اگر لازم ببیند صحنه‌هایی از سریال‌هایش را سانسور میکند. این کار نه از سر خیرخواهی به حال جوانان ایرانی است بلکه صرفا برای بازی با ارزش‌ها و مولفه‌های فرهنگی جامعه ایرانی صورت می‌گیرد. صحنه‌هایی که این رسانه آنها را حذف میکند در درجه دوم اهمیت قرار دارند، مهم‌تر از آنها سوغاتی است که این شبکه برای بینندگانش دارد؛ سوغاتی که مملو از خیانت‌ها، بی‌بند و باری‌ها و شهوترانی‌هاست که این شبکه می‌خواهد آنها را در لوای دیالوگ‌های زیبا، بازیگران خوش‌چهره و داستان‌های جذاب به مخاطبانش عرضه کند. فارسی وان به هیچ‌وجه نمی‌خواهد صحنه‌های مستهجن به نمایش بگذارد بلکه می‌خواهد از طریق عرضه نمادهای فرهنگ منحط غربی، ارزش‌های مردم و نیازهای آنها را مرحله به مرحله تغییر دهد و حرفش را در پستو‌های ذهن مخاطبانش به صورت کاملا حرفه‌ای و پنهان در دراز‌مدت عرضه کند. اینها موضوعاتی است که خوراک خانواده‌های ایرانی در فارسی وان می‌شود؛ عشق، خیانت و شهوت، خوراک آلوده‌ای که در لوای زندگی زیبا و قشنگ بازیگران سریال‌ها، می‌شود روز و شب بینندگان آن؛ داستان آدم‌هایی که زندگیشان مملو از رابطه‌های بی‌بند و بار است، داستان آدم‌هایی که مهم‌ترین دغدغه‌شان خیانت به همسرانشان است... این است داستان آدم‌های فارسي‌وان. اما «نیل پستمن» استاد دانشگاه نیویورک، جامعه‌شناس و پژوهشگر مسائل ارتباطجمعی نیز سال‌ها پیش و زمانی که هنوز انقلاب صنعتی دیجیتال مراحل جنینی خود را طی می‌کرد و خبری از ظهور شبکه‌های ماهواره‌های با حجم و گستردگی کنونی نبود، از اسارت فرهنگ در چنگال تکنولوژی سخن راند. در آن زمان وی نگران نفوذ و تاثیر فرهنگ سرگرمی و عشرت و برنامه‌های طرب‌زا به نظام خانواده و سلامت فکری فرد و جامعه بود و شکل دادن به افکار عمومی و ساختن آرا و مخدوش کردن حقایق را توسط نظام مسلط جهانی هشدار می‌داد.
وی از سرشناس‌ترین چهره‌هایی است که از دیرباز تاثیر رسانه‌ها بویژه تلویزیون را بر فکر، شعور، اندیشه و نظام شکل‌گیری آرا و عقاید مردم مورد بررسی قرار داده و خطر کاربرد تکنولوژی بدون اخلاق را گوشزد کرده است. او با نگاهی محققانه و متکی بر آمار و گزارش‌های مستند آثار انهدام فرهنگی، روانی و اجتماعی را که ناشی از لجامگسیختگی نظام صنعتی جدید است عرضه می‌دارد. نظریه‌ای که نیل پستمن شالوده پژوهش‌ها و مطالعات خود قرار داده، عبارت از آن است که انسان‌های عصر حاضر (خاصه در ایالات متحده آمریکا) حاکمیت و قدرت تعیین سرنوشت خویش را یکسره از دست داده و آن را یکجا به وسایل ارتباطجمعی سپرده‌اند. پستمن معتقد است: هر یک از ابزارهای تکنیکی که بشر برای اغراض خاص و تامین نیاز ویژه‌ای خلق کرده است، علاوه بر کاربردی که در همان حوزه دارد، دارای فرا‌رخسار یا استعاراتی است که حوزه تأثیر و کارآیی آن وسیله را بسیار گسترش می‌‌دهد. به عبارت دیگر، هر وسیله تکنیکی و هر ابزاری از تکنولوژی و در یک کلام خود تکنیک، دارای «ایدئولوژی» است و نمی‌توان آن را خنثی و بی‌‌طرف انگاشت و انسان را بی‌قید و شرط حاکم بر آن تلقی کرد. باران بلایی که بر جامعه آمریکا فروباریده است، بی‌‌فرهنگی و لجامگسیختگی انسانی، فقدان شعور اجتماعی، انهدام مبانی خانواده، زوال اصول فرهنگی، تلاشی پیوند‌های اجتماعی، تخریب باورهای انسان‌ساز مذهبی، تخلیه ارزشی نمادها و مظاهر ملی و به عبارت دیگر افول اختر فرهنگ ملی و هدم قدرت تسلط انسان بر سرنوشت خویش و جامعه خویش، همه و همه معلول تسلیم بی‌قید و شرط جامعه است به رسانه‌ای به نام تلویزیون و به نظامی به نام نظام تکنوپولی. اگر تلویزیون وسیله‌ای است برای سرگرم کردن و وقت‌گذرانی و تفریح، در این صورت رسالت ذاتی این وسیله ارتباطی، تعیین و انتقال محتوا و حدود ارزشی هر آن چیزی است که از طریق این وسیله با مخاطب‌های آن مبادله می‌شود و دقیقا خطر اصلی و عامل تعیین کننده انهدام فرهنگی در همین‌جا رخ می‌نماید. خطر تلویزیون در نظامی که رسالت این وسیله ارتباطجمعی ایجاد سرگرمی، تفریح، شادی و سرور در بیننده است، در این است که بخواهد به مقولات اساسی نظیر علم، سیاست، دین، مذهب، تاریخ، فرهنگ، اخبار و … بپردازد. ماهیت ذاتی این ابزار ایجاب میکند که این مباحث به عنوان سرگرمی و تفریح و گذران وقت- در انطباق با پذیرش‌های درونی و به قول پستمن ایدئولوژی این وسیله تکنیکی- ارائه شوند و در نتیجه همین‌ها هستند که از حالت انسان‌ساز خود خارج شده، کارشان در نهایت به پوچی، بی‌ارزشی و بی‌تفاوتی و مآلا به انهدام می‌‌انجامد. «… در طول تاریخ مدون بشری، این نخستین‌باری است که انسان‌ها با این پدیده خو گرفته‌اند– یا خو می‌‌گیرند – و به جای آنکه با جهان خارج ارتباط مستقیم و جدی برقرار کنند این رابطه را از طریق تصاویر برقرار می‌کنند، به جای آنکه با جهان واقعی و خارج از ذهن روبه‌رو شوند با تصاویری از آن روبه‌رو می‌شوند و به جای آنکه برای شناخت بهتر و درک عمیق‌تری از جهان دست به تلاش زنند به جنبه سوداگری سودآور و تجارت و داد و ستدهای آن روی آورده‌اند…». هرچند نظریات پستمن به طور ویژه رسانه تلویزیون را نشانه می‌گرفت اما این در شرایطی بود که جهان در آن دوران به هیچ عنوان با تعدد شبکه‌های ماهواره‌ای در شکل و حجم کنونی روبه‌رو نبود که اگر چنین بود، این محقق ارتباطی چه‌بسا از این هم فراتر می‌رفت و انتقاداتش را شکلی دیگر می‌بخشید. بی‌تردید در این برهه از تاریخ که از آن به عصر ارتباطات و اطلاعات یاد می‌شود، نظریات این پژوهشگران تا اندازه زیادی جامه عمل پوشیده و نگرانی‌های زیادی را برای جوامع مختلف به‌وجود آورده است. نتایج قهری این دگرگونی و سرانجام حتمی این مسیر حرکت، انهدام سریع قدرت تفکر زوال پرشتاب نظام شکل‌گیری رأی و اندیشه انسانی است. در این انهدام و زوال است که تهدید روشن و بی‌ابهام نهفته در ذات این رسانه ارتباطجمعی رخ می‌نماید؛ استقلال شخصیت و قیموميت اندیشه انسان را از او میرباید و دوران بردگی او را- در نظام جدید- پایدار میکند. از همین گذر است که اساسی‌ترین پایه دموکراسی و آزادی انسان مورد هجوم قرار گرفته، رو به ویرانی نهاده است و در یک کلام انسان معاصر از تفریح و سرگرمی برای خود مهلکه می‌سازد.