۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۵:۱۴

روسيه وآمريكا؛رقيب يا رفيق؟

 

 

روسیه از ابتدای پروستاریکا و پس از فروپاشی در شرایطی کاملا انفعالی قرار داشته که این انفعال در عرصه یکپارچگی جغرافیایی خود را نشان داد و تعدادی از جمهوری‌‌های شوروی از آن جدا شوند تا یکپارچگی سرزمینی خود را در دوره ابر قدرتی از دست بدهد و هم مولفه‌های دیگر آن مانند قدرت مالی، صنعتی، تکنولوژیک و نظامی خود در شرایط انفعالی قرار بگیرند. مهم‌ترین نکته‌ای که حداقل در یک دهه اول روسیه با آن مواجه بود این است که به‌خاطر بحران‌هاي ملی آنچنان به مشکل برخورد می‌کند که حتی قادر به پرداخت حقوق نظامی‌های خود نیست، این امر موجب می‌شود که حتی برخی از نظامی‌ها به شبکه‌های مافیایی و ارتباطات مافیایی روی بیاورند و برای تامین نیازمندی‌های حداقلی زندگی خود دست به یکسری کارهای خلاف قوانین روسیه بزنند و کار فروش تسلیحات و امثال آن را دنبال کنند. تقریبا از اواخر دهه 90 که به تدریج دگردیسی در ساخت قدرت روسیه ایجاد شده، در واقع هسته‌های درونی سیستم اطلاعاتی روسیه که پوتین از آن بیرون آمد، دنبال یک سناریو و نقشه‌راهی بودند که از طریق فروش تسلیحات و فروش تکنولوژی تسلیحات نیازمندی‌های روسیه را بتوانند تامین کنند. این کار به تدریج و به آرامی ادامه پیدا کرده است تا امروز که ظرفیت بالاتری را توانسته‌اند برای فروش تسلیحات کسب کنند. در بخش دیگری که آنها توانستند اولیگارشی نفتی و مالی را ساماندهی کنند، بخش‌هایی که هماهنگ با جریان پوتین در حزب حاکم نبودند یا در هسته مرکزی اطلاعاتی که پوتین دور هم جمع کرده بود، حضور نداشتند، (افراد ناسازگاري از جمله خودرو‌پوفسکی که یهودی بود و در بخش‌های نفت فعالیت می‌کرد) را از این گردونه خارج كرده و در واقع توانستند یک ظرفیت جدیدی را برای توانایی مالی خود از طریق فروش انرژی و برق ایجاد کنند. روسیه تقریبا پس از سال 2000 و طی یک دهه اخیر تلاش کرده است تا با قوام دادن به مولفه‌های مالی و صنعتی خود به جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی‌اش چشم بدوزد و سعی کند که این فضا را یک بار دیگر برای خود به دست آورد. از این جهت باز هم طی دهه اخیر نوع گفتمان سیاست‌ خارجی روسیه عوض می‌شود و تلاش می‌کند که به تدریج موقعیت‌ها و جایگاه‌ها‌یی را که در عرصه بین‌المللی به نحوی از دست داده بود، دوباره کسب کند. این منحنی تا امروز مسیر صعودی خود را با آرامی و به صورت حساب‌شده طی کرده است تا جایی که در پایان مهلت عمر استارت، روسیه تلاش کرد تا از این زمینه‌ها و ظرفیتی که مشکلات پیش‌روی آمریکا برای روسیه ایجاد کرده استفاده کند و منافع جدیدی را برای خود در عرصه بین‌المللی در تعامل با آمریکا تعریف کند. حاشیه مذاکرات استارت فرصت بسیار طلایی برای پوتین و مدودف بود که بتواند به اوباما که در عرصه داخلی، بین‌المللی و منطقه خاورمیانه در تعامل با اتحادیه اروپا و سایر قدرت‌ها مشکلات فراوانی دارد، بقبولاند که سیستم یک‌جانبه‌گرایی بین‌المللی بهتر است به یک نوع نظام چندجانبه و همکاری‌جویانه تبدیل شود. روسیه بسیار از این طرح استقبال کرد چون از طریق این طرح می‌تواند موقعیت خود را به عنوان یک ابرقدرت سابق تا حدود بسیار زیادی احیا کند. رویکردی که ناتو در دهه 90 و در واقع در نیمه اول دهه اخیر دنبال می‌کرد، رویکرد گسترش به شرق بوده است که بسیار به حوزه‌های امنیتی روسیه نزدیک می‌شد. این امر یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های امنیتی روسیه محسوب می‌شد که روسیه باید برای آنها پاسخ‌هایی را ارائه می‌داد. یکی از این پاسخ‌ها باید پاسخ نظامی باشد اما روسیه که همه ظرفیت نظامی و ظرفیت تکنولوژی نظامی و مالی خود را در این حد نمی‌بیند که بخواهد به چالش‌های امنیتی خود پاسخ نظامی بدهد، از عرصه‌های بده‌بستان در سطح بالای راهبردی با آمریکا استقبال می‌کند. آمریکایی‌ها هم به خاطر مشکلات فراوانی که در عرصه‌های مختلف دارند از این رویکرد استقبال می‌کنند و لذا در حاشیه استارت جدید زمینه‌های بسیار وسیعی براي تعامل دو‌طرف شکل می‌گیرد. به جز آن چیزی که در قالب کاهش سلاح‌های هسته‌ای راهبردی مورد توافق قرار گرفته و امضا می‌شود و می‌رود تا در نهادهای قانونگذاری دو طرف مورد تصویب قرار بگیرد، توافقات امنیتی نيز در حوزه مربوط به مثلا ناوگان دریایی روسیه که از دریای سیاه و بنادر اوکراین استفاده می‌کنند كه تصويب مي‌شود، قانون آن بدون چالش زیاد یا سروصدای بین‌المللی در پارلمان آمریکا به تأييد قانونگذاران می‌رسد. درباره عضویت اوکراین و گرجستان در ناتو هم به این نتیجه می‌رسند که این کشورها فعلا به عضویت ناتو درنیایند و در مقابل روسیه هم موضوع استقلال آبخازیا را از دستور کار خارج می‌کند تا صرفا همان حالت خودمختاری و شرایط و روابط فعلی برقرار شود. درباره گرجستان این توافق صورت می‌گیرد که حکومت ساکاشویلی باید به یک حکومت میانه‌رو تبدیل شود که در مناسبات خارجی خود منافع امنیتی هم روسیه و هم آمریکا را درنظر داشته باشد. در شرایط فعلی هم مسیر آرامی برای این موضوع درنظر گرفته شده و اعتراضات داخلی گرجستان که به تحریک روس‌ها انجام می‌گرفت نیز پایان یافته است. در نتیجه باید گفت فضای امنیتی و راهبردی بین روسیه و آمریکا قطعا دارای کارکرد و بازتاب‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است، یعنی این سطح همکاری بین روسیه و آمریکا دیگر قدرت‌های جهانی را مقداری هوشمند می‌کند تا به عرصه‌های همکاری 2 قدرت حساسیت نشان داده و بر این امر نظارت کنند که در این صورت وضع بازیگران عرصه بین‌المللی و دیگر کشورها چه خواهد شد. قطعا این همکاری‌ها بازتاب و موقعیتی را در جایگاه ایران و در سیاست‌های جدید ایران در قبال روسیه و در تعامل با آمریکا به جای خواهد گذاشت. مهم‌ترین نکته‌ای که در این بحث باید در نظر قرار گیرد این است که موضع ایران در قبال توافقات روسیه و آمریکا چه خواهد بود؟

ارسال نظر
captcha
پربیننده