گروه سیاسی:
هر چند در ابتدا گمان بر این بود که ایده باراک اوباما برای مذاکره مستقیم و بدون پیش شرط با ایران، نشانگر درک دولتمردان آمریکا از لزوم تعامل مستقیم با تهران و طرح گشایش دفتر حافظ منافع آمریکا یا ایجاد بخش ویژه ایران در وزارت خارجه آمریکا قدمی در راه اجرایی کردن این فهم است، اما اظهارنظرهای اخیر سران واشنگتن گواه آن است که آنها سودای دیگری غیر از تعامل سازنده با دولت ایران در سر میپرورانند. چنانکه کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا شنبه در گفتوگو با شورای روابط خارجی آمریکا ضمن تاکید بر اینکه آمریکا قادر نیست هر رژیمی را تغییر دهد، «تغییر از داخل» را عاملی موثر در این راستا عنوان کرد که به گفته وی، آمریکا صرفا میتواند با کمک و تقویت جامعه مدنی و نیروهای دموکراسیخواه در ایران به آن دست یابد. البته تاکید بر لزوم «تغییر از داخل» تنها به سخنان رایس محدود نبود؛ چراکه جورج بوش نیز در آخرین روزهای حضورش در کاخ سفید در «اجلاس سابان» با بیان اینکه چشمانداز اصلاحات در ایران رو به زوال است، آشکارا اعلام کرد که واشنگتن از اصلاحطلبان
حمایت میکند.
بوش البته فروردین ماه سال جاری در گفتوگو با صدای آمریکا ضمن تعریف و تمجید از اصلاحطلبان ایران آنها را افراد شجاعی توصیف کرد که دوستی بهتر از جورج بوش ندارند و در عین حال برای آنها از خداوند طلب خیر و برکت و موفقیت کرد. در این میان، ویلیام برنز، معاون وزیر خارجه آمریکا نیز چندی پیش در گفتوگو با روزنامه هاآرتص از ایده گشایش دفتر حافظ منافع آمریکا در تهران به عنوان استراتژی «هویج سمی» یاد کرد که به گفته وی، آمریکا قصد دارد از طریق آن با مردم ایران ارتباط مستقیم برقرار کند و علاوه بر آن بتواند با «جامعه اصلاحطلبان میانهرو» درباره انتخابات ریاست جمهوری گفتوگو کند.
البته نکته جالب توجه ابراز نگرانی مقامات بلندپایه آمریکایی از تاخیر در گشایش این دفتر پیش از خرداد سال آینده یعنی زمان انتخابات ریاستجمهوری ایران است، چراکه به زعم آنها اجرایی نشدن به موقع این ایده به «تحکیم موقعیت احمدینژاد» و پیروزی وی در انتخابات منجر میشود. فصل مشترک همه این اظهارنظرها تمایل و در عین حال تلاش سیاستمداران آمریکایی به تاثیرگذاری در امور داخلی ایران از طریق نفوذشان در احزاب و گروههاست که با پیامهای ریز و درشت خود ظاهرا به برخی گروههای سیاسی چراغ سبز نشان میدهند. اما در این میان این موضعگیریها ابتدا با خبر تصمیم باراک اوباما به منظور تعیین نمایندگان ویژه برای کشورهای مختلف خاورمیانه از جمله ایران در راستای ارتباط مستقیم با مسائل این کشورها و سپس خبر قطعی شدن اجرای طرح ایجاد بخش دیپلماتیک ویژه ایران در وزارت خارجه آمریکا در دولت آتی همزمان شده است؛ طرحی که طبق آن ظاهرا دولت باراک اوباما برنامهای برای تعریف موقعیتی جدید با عنوان «مسؤول توسعه ایران» در بدنه خود دارد که مسؤولیت آن هماهنگی امور مرتبط با ایران است که به نوشته روزنامه واشنگتن پست و به نقل از یک مقام وزارت خارجه آمریکا، فکر ایجاد این بخش جدید و انتصاب فردی برای هماهنگی در امور مرتبط با ایران در جریان نخستین جلسه سناتور هیلاری کلینتون، وزیرخارجه پیشنهادی باراک اوباما با گروه انتقالی در وزارت خارجه این کشور، در ابتدای ماه جاری میلادی مطرح شده است. در همین راستا، روزنامه واشنگتن پست از چهار دیپلمات آمریکایی از جمله رایان کروکر، سفیر آمریکا در عراق، رابرت گاولسی، مسؤول مذاکره با کره شمالی در سال 1994، جیمز دابینز، فرستاده سابق بوش و مسؤول همکاری با ایران برای تشکیل نخستین دولت افغانستان پس از سقوط طالبان و نیز دنیس راس، مشاور نزدیک اوباما به عنوان نامزدهای تصدی یاد کرده است که در این میان شانس راس به واسطه تجاربش برای تصدی سمت مسؤول ویژه ایران بیش از سایرین است، چراکه وی فرستاده ویژه دولت بیل کلینتون، رئیسجمهور اسبق آمریکا به خاورمیانه و مشاور امور خاورمیانه در دوران جورجبوش پدر بود.
راس که در شورای امنیت ملی دولت ریگان در میان کارمندان پل ولفوویتز قرار داشته و بعدها رئیس برنامهریزی بخش ایالتی تحت مدیریت جیمز بیکر، وزیر خارجه در دولت بوش پدر بوده، تنها فردی است که
بر خلاف سایر دیپلماتها و کارشناسان آمریکایی که اوباما را به گفتوگوی مستقیم با ایران ترغیب میکنند، سازوکار تداوم تهدید ایران را موثر میداند و معتقد است دولت ایران به «فشار بیرونی» پاسخ میدهد و در صورت تهدید شدن اقدامات خود را محدود میکند و حتی در پیگرفتن امتیاز است که البته این ارزیابی ناظر بر مفاد نامه ارسالی دولت اصلاحات در سال 2003 به واشنگتن در زمان حمله ارتش آمریکا به عراق است؛ نامهای که در آن، طرف ایرانی متعهد به همکاری کامل با آژانس در زمینه مسائل هستهای، کمک به برقراری امنیت در عراق، قطع هر گونه کمک مادی به فلسطینیها (حماس، جهاد و....) و تلاش برای تبدیل حزب الله به گروهی سیاسی – اجتماعی در لبنان در ازای به رسمیت شناخته شدن از سوی آمریکا به عنوان قدرت منطقهای، توقف تلاش برای تغییرات سیاسی در ایران و لغو تمام تحریمها شده است.
همزمان راس با اشاره به واکنش دکتر محمود احمدینژاد به گزارش 16 نهاد امنیتی آمریکا مبنی بر توقف فعالیت تسلیحات هستهای ایران در سال 2003 که رویارویی و مقابله با آمریکا را در عقب نشینی آمریکا موثر خوانده بود، به تفاوت رویکرد دولت کنونی با دولت پیشین در واکنش به اعمال فشار اذعان میکند.
از این رو، از برآیند موضعگیریهای دیپلماتها و سران آمریکایی و نیز تلاش باراک اوباما برای تاسیس بخش ویژه ایران در وزارت خارجه آمریکا آن هم در حالی که وی اخیرا از مواضع پیشین خود مبنی بر مذاکره مستقیم و بدون پیش شرط با ایران عدول کرده و با حذف گزینه «بدون پیش شرط» از گفتمان خود، بر رویکرد پیشین «چماق و هویج» جورج بوش تاکید کرد، اینگونه به نظر میرسد که بر خلاف دیپلماسی مرسوم کشورها برای استفاده از این امکان در راستای توسعه روابط و پیشبینی همکاریهای آینده، طراحی این بخش ماهیت دیپلماتیک ندارد بلکه بر عکس انگیزه مداخله جویانه در پشت این اقدام نهفته است تا از طریق آن بر انتخابات ریاستجمهوری سال آینده ایران و به طور کل نظارت و کنترل اقدامات منطقهای و بینالمللی ایران متمرکز شوند آن هم از طریق گروههایی که در سخنان خود حمایت علنیشان را از آنها
اعلام میدارند.