تب رمان «بادبادکباز» اثر خالد حسینی هنوز فروکش نکرده و به نظر میرسد این رمان در آینده نیز خوانندگان پرشمار خود را حفظ کند. در زیر به نکاتی از این داستان اشاره میشود. یکی از جنبههای مهم رمان واقعگرا، حقیقتنمایی آن است. حقیقت نمایی در رمان یک ویژگی خاص دارد و آن اینکه وقایع و شخصیتها باید در خود رمان حقیقتنمایی داشته باشند نه در مقایسه با عالم بیرون. در این رمان وقایع را گاهی مطابق با حقایق بیرونی نمییابیم ولی در خود داستان این موارد کاملا باورپذیر است. برای نمونه وقتی امیر و همسرش بچهدار نمیشوند و بعدها سهراب را به فرزندی میگیرند، کمی داستان تصادفی جلوه میکند ولی قدرت نویسنده این را کاملا در داستان پوشانده است. گفته شده پیرنگ در رمان در واقع گذر از یک موقعیت به موقعیتی دیگر است. این سخن در رمان «بادبادکباز» به خوبی ظاهر شده است؛ گذر از موقعیتی که در آن قهرمان داستان با عذاب وجدان رو به رو است به موقعیتی دیگر که در آن به آرامش میرسد. البته این آرامش در او به آسانی به دست نمیآید و برای آن متحمل مشکلات فراوانی میشود. در بحث از پیرنگ، این نکته گفتنی است که معمولا منتقدان داستان 2 قسمت متمایز را بررسی میکنند که سخنشان با اختلافات اندکی تقریبا یکی است. یک جنبه همان چیزی است که شما هنگام تعریف کردن داستان آن را میگویید یا میشنوید؛ خط اصلی داستان با توجه به توالی زمانی مرتب آن. به این جنبه اسمهای مختلفی داده شده که معروفترین آنها از شکلگرایان روس است که آن را فبیولا(fabula) نامیدهاند.«سیمور چتمن»هم تقریبا چنین چیزی را استوری(story) مینامد. در حقیقت این جنبه آن چیزی است که در ابتدا در ذهن نویسنده وجود داشته. مثلا در رمان «بادبادکباز» این قسمت به طور خلاصه چنین است«امیر قهرمان داستان خدمتکاری به نام حسن دارد که اتفاقا همسن و سال خودش است و میان این دو رابطهای بسیار صمیمی وجود دارد. امیر ترسو است و به نوعی عقدههای روانی دارد. در جایی که عدهای حسن را اذیت میکنند در حالی که میتواند، به او کمک نمیکند و از این پس دچار عذاب وجدان میشود. وی به آمریکا مسافرت میکند و مدتی سعی دارد همه چیز را از یاد ببرد ولی یک تماس از یک دوست قدیمی، همه چیز را به چندین سال قبل باز میگرداند. او میفهمد که حسن برادرش بوده و اکنون مرده است و تنها راه جبران گذشتهاش این است که پسر او را نجات دهد». همانطور که میبینید در این تعریف علت به چشم نمیآید، چگونگی هم دیده نمیشود، شخصیتپردازی، زمان و مکان و هیچ چیز دیگر هم نیست؛ تنها چیزی که هست سیر روایی طبق توالی زمانی و رویدادهاست.
اما جنبه دیگر: فرمالیستهای روس این جنبه را سوژه(syuzhet) نامیدهاند و چتمن هم به آن دیسکورز(discourse) گفته است. این جنبه در حقیقت روش ارائه موضوع است.در این جنبه عناصر روایت مثل شخصیت، زمان، مکان، علیت و … شکل میگیرد. شگردهای دیگر داستاننویسی همه در اینجا خود را نشان میدهند و میزان توانایی داستاننویس اینجا مشخص میشود. رمان «بادبادکباز» در این جنبه بسیار قوی است. در اینجا فقط به چند مورد اشاره میکنیم:
- در قسمتی از رمان امیر دچار عذاب وجدان شده و به دلیل سن کمش نمیخواهد موضوع را حل کند و در پی فرار از آن است. به پدرش پیشنهاد میدهد که حسن و پدرش را (که مسبب این عذاب وجدان است) از خانه اخراج کند ولی پدرش با قاطعیت و خشم میگوید اینجا خانه حسن است. بعدها میفهمیم که منظور وی از این حرف چه بوده است.
- امیر پس از ازدواج بچهدار نمیشود و این پیشدرآمد خوبی است که بعدها بتواند فرزند حسن را به فرزندخواندگی بپذیرد.
- وقتی امیر و همسرش بچهدار نمیشوند، در جایی مادر ثریا (همسر امیر)جملهای را چند بار با تاکید بیان میکند:«خون میکشد».بعدها وقتی امیر میفهمد که پسر حسن که در افغانستان گیر افتاده در واقع برادرزاده اوست، تصمیم میگیرد همه خطرات را به جان بخرد و او را نجات دهد و ما تازه میفهمیم که آن جمله موکد به چه کار آمده است.
- اول داستان وقتی سرگذشت حسن را میشنوی و مادرش را، فکرت ناگهان به این سمت میرود که نکند امیر با حسن برادر باشد و اتفاقی افتاده باشد شبیه آنچه در داستان افتاده، ولی نویسنده آنقدر با مهارت شخصیت پدر امیر را مثبت توصیف میکند که امکان این اتفاق در حد صفر میشود.