رئیس‌جمهور قمارباز

محمود رضایی

هر چند که باراک اوباما، رئیس‌جمهور منتخب ایالات متحده، با شعار تغییر به پیروزی در طولانی‌ترین رقابت انتخاباتی جهان دست یافت اما وی اندکی پس از پیروزی، نشان داد که فاصله بسیاری با تغییر و دیگر شعارهای رادیکالی که راه را برای پیروزی وی هموار کردند، دارد. انتصاب‌های او در پست‌های مختلف کابینه جدید ایالات متحده مشخص کرد که وی آنچنان هم که می‌کوشید نشان دهد، فاصله زیادی با بازها ندارد و عملا از پرواز با بازها لذت می‌برد. اوج قرابت وی با بازها، در انتخاب دو پست کلیدی کابینه وی یعنی وزرای خارجه و دفاع آشکار شد. اوباما عملا گزینه‌های بسیاری داشت که آنها را برای احراز این دو پست کلیدی کاندیدا کند اما بر خلاف تصورات، هیلاری کلینتون را به وزارت خارجه فرستاد و وی را بر صندلی ملکه جنگ نشاند تا تعهدات خود را به طیف محافظه‌کار دموکرات‌ها نشان دهد و خیال آنها را راحت کند و با دادن این امتیاز به گروه مذکور، اندکی از سوی اپوزیسیون درون‌حزبی خود آسوده‌خاطر شود.

از طرف دیگر، رابرت گیتس را هم در پنتاگون ابقا کرد تا از فشار جمهوریخواهان بکاهد و نشان دهد که در سیاست خارجی کم از بازها ندارد. اوبامای بی‌تجربه حتی جیمز جونز را هم که افسر سابق نیروی دریایی ایالات متحده محسوب می‌شود و فعالیت‌های انتخاباتی وی در ستاد جان مک کین، کاندیدای جمهوریخواه، بر کسی پوشیده نیست، به سمت مشاور امنیت ملی خود منصوب کرد.

اوباما هر چند که با نصب و ابقای این افراد توانسته اعتماد میانه‌روهای دو حزب اصلی ایالات متحده را به خود جلب کند، اما اعتماد بسیاری از حامیانش را از دست داده است. کسانی که به این امید به اوباما رأی داده‌اند که وی تحولاتی عظیم را در کشورشان ایجاد خواهد کرد، اکنون ناامیدند. کسانی که می‌پنداشتند با ورود اوباما به کاخ سفید سیاست خارجی مهم‌ترین اولویت ایالات متحده خواهد شد، با ورود هیلاری کلینتون به وزارت‌خارجه که دقیقا نظری برخلاف وی دارد، امید خود را از دست داده‌اند. هیلاری کلینتون که در جریان تبلیغات انتخاباتی، خود را کاملا در حوزه سیاست خارجی انعطاف‌ناپذیر نشان داده بود و بارها تأکید کرده بود که درباره مصالح رژیم اسرائیل حاضر به مسامحه با هیچکس نیست، بی‌شک نخواهد توانست سیاست خارجی منعطفی را که اوباما بارها و بارها از آن صحبت به میان آورده بود، اجرایی کند.

با این وصف باید کار باراک اوباما را در عرصه خارجی بسیار دشوار دانست. در حال حاضر به نظر می‌رسد که اوباما افغانستان را محور اصلی سیاست خارجی خود قرار داده و در تلاش است تا زمینه را برای خروج آبرومند آمریکا و ناتو از این کشور فراهم سازد. از این رو هرچند که وی رسما فرمان سیاست خارجی آمریکا را در دست نگرفته است، اما می‌توان افزوده شدن 30 هزار نیروی نظامی آمریکایی به نیروهای مستقر در افغانستان را بسترسازی برای اجرای اهداف اوباما در این کشور تلقی کرد، خصوصا که وزیر دفاع فعلی، وزیر دفاع اوباما نیز تلقی می‌شود.

موضوع فعالیت‌های صلح آمیز هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران هم از دیگر مسائل‌ مهمی است که اوباما در جامعه بین‌الملل با آن سر و کار خواهد داشت. از سوی دیگر روسیه هم از مهم‌ترین مشکلاتی است که اوباما با آن دست به گریبان است. تحرکات اخیر روسیه در آمریکای لاتین و موضع‌گیری‌های سران کرملین به خوبی نشان داده است که مسکو به هیچ قیمتی حاضر نیست از منافع سنتی خود دست بکشد و حتی به قیمت وقوع یک جنگ سرد جدید نمی‌خواهد منافع خود را از دست رفته ببیند. کره‌شمالی هم که نشان داده است به هیچ وجه قابل پیش‌بینی نیست، خصوصا در شرایطی که پیونگ‌یانگ با بحران رهبری هم مواجه است، کار تیم سیاست خارجی اوباما برای تقابل با این کشور از همیشه سخت‌تر است. خروج آبرومندانه از عراق هم یکی از مهم‌ترین اهدافی است که اوباما تلاش دارد در اسرع وقت آن را محقق سازد.

مخاطرات عظیم اوباما در سیاست خارجی در شرایطی است که به نظر می‌رسد حتی خود وی با تناقضات عجیبی در این حوزه مواجه است. اوباما هنوز به اصلی‌ترین سوال در سیاست خارجی پاسخ نداده و نگفته است که می‌خواهد در پیشبرد سیاست آمریکا از دیپلماسی نرم یا سخت استفاده کند. سخن گفتن از دیپلماسی نرم و استفاده از وزرا و مدیرانی که قائل به استفاده از دیپلماسی سخت هستند، ابهامات را درباره مشی رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده درباره سیاست خارجی دوچندان کرده است. به هر حال اوباما با انتخاب تیم سیاست خارجی خود دست به قمار بزرگ و البته خطرناکی زده است و ممکن است این بازی پایان خوشی برای وی نداشته باشد. آیا رئیس‌جمهور جوان و بی‌تجربه آمریکا موفق خواهد شد از سیاست خارجی به عنوان مهم‌ترین آزمون خود در شرایطی که از همکارانی محافظه کار بهره می‌برد، موفق خارج شود؟