رضا صابر
هنگامی که ماموران امنیتی به‌طور نامحسوس وارد خانه شدند تا یکی از مهم‌ترین caseهای فراری دوران طاغوت را دستگیر کنند، زمستان 62 بود. ارتشبد حسین فردوست، یکی از کلیدی‌ترین مهره‌های اطلاعاتی رژیم پهلوی و نزديك به سرويس‌هاي اطلاعاتي بريتانياپس از دستگیری، در طول بازجویی‌های خود پرده از رازهایی برداشت که با گذشت بیش از 2 دهه از آن روایت‌ها هنوز قيمتي و پراهمیت تلقی می‌شود.
کشف نقش مهم فردی به نام« شاپور جی» در کودتای 28 مرداد و نفوذ او در بسیاری از رویدادهای مهم آن دوران، حاصل گفته‌های فردوست و تطابق آن با اسناد بی‌شماری است که آرشیو ساواک به دست داد.
در سندی متعلق به اداره کل انتشارات رادیو، به تاریخ سال‌های اولیه پس از کودتا، درباره شاپور ریپورتر چنین آمده است:
«آقای شاهپور جی خبرنگار تایمز لندن از زرتشتی‌های ایرانی است ولی در هندوستان بزرگ شده. تحصیلات خود را در دانشگاه کمبریج انگلستان تمام کرده است. زبان انگلیسی را بهتر از خود انگلیسی‌ها صحبت می‌کند. مدتی رئیس دارالترجمه سفارت آمریکا بود و تبعه انگلیس است. خیلی مورد توجه سفارت انگلیس است...».
آنگونه که از سطور بالا برمی‌آید، پوشش شاپور برای فعالیت در ایران، خبرنگاری روزنامه تایمز لندن بوده است؛ اما آیا ریپورتر واقعا خبرنگار بود؟
در این مجال کوتاه به یکی از اسنادی که ما را به نقش واقعی ریپورتر نزدیک می‌کند، اشاره می‌کنیم.
این سند گزارشی است با طبقه‌بندی «به کلی سری» که شاپور ریپورتر رسماً از سوی سرویس اطلاعاتی بریتانیا ( MI 6) برای جان اف. کندی، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا اندکی پس از پیروزی کندی در انتخابات (نوامبر 1960- آبان 1339) و قبل از مراسم سوگند خوردن و انتقال رسمی منصب ریاست جمهوری
(20 ژانویه 1961) نگاشته است. در اینجا تنها به یک نکته مهم مندرج در آن اشاره می‌شود که به نقش شاپور در کودتای 28 مرداد مربوط است.
شاپور گزارش خود را چنین آغاز می‌کند: «نظرات من درباره شاه بر اساس بیش از 15 سال تجربه رابطه شخصی با شاه به عنوان افسر رابط دارای استوارنامه دائم از سوی سرویسم با شخص او و نیز بر بنیاد مشاهدات شخصی‌ام از سیر وقایع در ایران از زمان جنگ [دوم جهانی] به عنوان افسر سرویسم شکل گرفته و بر این پایه مبتنی است». عبارات فوق نشان می‌دهد که شاپور تا اواخر سال 1339 به مدت 15 سال افسر رابط سرویس اطلاعاتی بریتانیا با شاه بود. در واقع، این مأموریت از ژوئن 1947 (تیر 1326) آغاز شد. شاپور در صفحه دوم، معرفی خود را اینگونه ادامه می‌دهد: «...من در مقام کسی که در این دوران آشفته رئیس عملیات و افسر عملیاتی سرویسم در ایران بودم...
.. القائاتی را که از آن زمان تاکنون از سوی برخی افراد «مطلع» عنوان می‌شود که گویا تنها «عملیات چکمه» بود که قدرت را از چنگ مصدق و همپالگی‌های کمونیست او خارج نمود، به شدت تکذیب می‌کنم...».
***
روز گذشته در پی گزارشات غیررسمی منتشره درباره جاسوسی در پوشش BBC فارسی در تهران، سرانجام وزیر اطلاعات در یک موضع‌گیری رسمی خبرها و شایعات اخیر را تایید کرد؛ اینکه از پوشش BBC در تهران براي فعالیت‌های غیرخبری و به‌عبارت بهتر اطلاعاتی استفاده می‌شده است.
تاریخ موارد بسیاری از سوءاستفاده از نقش خبرنگار و پوشش خبری برای فعالیت‌های جاسوسی را ثبت کرده است که اضافه شدن مورد اخیر که به غیرقانونی اعلام کردن فعالیت بی‌بی‌سی فارسی در تهران منجر شد، زیاد تعجب‌برانگیز نیست.