فاجعه اي جدید در پایتخت

فاطمه اروجلو

در حالی که طبق مصوبه شورای شهر تهران قطع درختان به هر دلیلی در تهران باید با اطلاع و مجوز شهرداری انجام شود، در بسیاری از فاجعه‌های محیط زیستی پایتخت که با قطع درختان همراه بوده، رد پایی از خود شهرداری دیده می‌شود. قطع درختان کهنسال مجتمع اردویی- فرهنگی شهید باهنر در شمال تهران، حذف پارک جنگلی کوچکی در شمال غرب میدان آزادی، نابودی یک باغ خانوادگی در حاشیه پل رومی، پروژه قطع درختان بیمارستان 502 ارتش، قطع و خشک کردن درختان چنار خیابان ولیعصر و نابودی پارک قزل حصار و لویزان، مختصری از قتل عام درختان محدوده سبز پایتخت است که نام شهرداری تهران بیش از دیگر نام‌ها در حاشیه آن تکرار می‌شود. فعالان محیط زیست نیز در واکنش به این اقدامات شهرداری تهران، دست به فعالیت‌های اعتراض‌آمیزی نظیر تجمع و انتشار بیانیه زدند. اما مشاور شهردار در امور محیط زیست با رد قطع درختان شهر در برابر همه این ادعاها یک نقل‌قول شنیدنی دارد: «در زمانی که دولت روزانه 1200 تا 1400 خودرو وارد شهر می‌کند و بودجه‌ای برای حمل و نقل نمی‌دهند، اگر درختی قطع شود که بنده نیز به عنوان فعال محیط زیستی با آن مخالفم، ولی چاره‌ای جز جابه‌جایی یا قطع نداریم ضمن آنکه حتماً به جای آن درخت کاشته می‌شود و تا زمانی که شهر خودرومحور اداره می‌شود، چاره‌ای جز این نیست». اما حقوقدانان درباره قطع درختان و جرم محسوب شدن آن نظر دیگری دارند که با مقتضیات زمانی توجیه نمی‌شود. اسماعیل‌زاده به عنوان یک حقوقدان درباره قطع درختان با بیان اینکه در زمینه‌ حفظ محیط زیست شاهد کمبود اراده هستیم، می‌گوید: ما در بسیاری از زمینه‌ها با نقص قانون مواجه نیستیم بلکه قوانین موجود را به درستی اجرا نمی‌کنیم. ضمن اینکه اگر قوانین داخلی نیز نداشتیم، که داریم، طبق پیمان‌هایی که ایران درباره‌ محیط زیست به آن پیوسته، قطع درختان جرم محسوب می‌شود.

درختان لویزان

باغ‌های شمال، شرق، غرب و حتی جنوب تهران که به ریه‌های این شهر آلوده تبدیل شده‌اند اکنون در معرض توسعه همه جانبه و بی‌برنامه شهر قرار گرفته‌اند و به سوی تباهی پیش می‌روند. این باغ‌ها در چند دهه گذشته رو به نابودی گذاشته و درختان آنها به بهانه‌های مختلف، با هدف ساخت و ساز قطع شده‌اند. سه سال پیش قطع درختان منطقه لویزان، باعث دامن زدن به اختلافات شورای شهر و شهرداری شد. خسرو دانشجو همان موقع در حاشیه بازدید از محل درختان قطع شده پارک جنگلی لویزان به همراه 3 نفر از اعضای شورای شهر تهران در جمع خبرنگاران تصریح کرد: تردیدی در اجرای پروژه‌های عمرانی و احداث اتوبان و بزرگراه برای سهولت تردد شهروندان نیست اما اقدامات در این زمینه باید با طی مسیرهای قانونی انجام شود.

درختان خرگوش‌دره‌

هدف از قطع درختان خرگوش‌تپه، رفع مشکلات ترافیکی پایتخت عنوان شده بود. اسفند سال گذشته در نامه رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری به مدیر کل منابع طبیعی استان تهران آمده بود: «مقتضی است با توجه به اهمیت و ضرورت رفع مشکلات حمل و نقل شهر تهران بزرگ و با عنایت به درخواست‌های مکرر و چندساله شهرداری تهران مبنی بر اجرا و توسعه مسیر طرح‌های اتوبان در پارک‌های خرگوش، لویزان و سرخه‌حصار نسبت به صدور مجوز قطع درختان پهن برگ و سوزنی برگ که در مسیر اتوبان قرار داشته و مطابق کارشناسی‌های انجام شده امکان جابه جایی ندارند، طبق مقررات اقدام گردد».

این در حالی است که در قسمت دیگری از این نامه، شهرداری برای جبران خسارات وارده ناشی از قطع درختان مکلف شده است در قالب جنگل کاری و توسعه فضای سبز شهر تهران در اسرع وقت اقدام کند.

با انجام یک کار کارشناسی ساده می‌توان تخمین زد که بین 6 تا 7 هزار درخت، شبانه قطع و تعدادی از آنها در گودال‌هایی که از قبل حفر شده، چال شدند و به این ترتیب راه‌های توسعه حمل و نقل شهری باز شد!

با این وجود مشاور محیط زیست شهردار تهران از قطع دقیق 123 درخت سوزنی برگ در خرگوش دره می‌گوید. همچنین در حالی که همه کارشناسان محیط زیست معتقدند امکان جابه‌جایی درختان سوزنی برگ وجود ندارد؛ هادی حیدرزاده از انتقال 3223 درخت به مناطق مجاور خبر می‌دهد تا از حسن نیت شهرداری برای حفظ محیط زیست گفته باشد. در این میان به نظر می‌رسد که طرح جابه‌جایی درختان نیز نوعی شیره مالیدن بر سر شهروندان باشد چرا که بعد از درگیری‌های اخیر به خاطر قطع درختان، ناگهان این اصطلاح به مجموعه واژگان شهرداری در توجیه فعالیت‌هایش اضافه شد و چون امکان جابه‌جایی درختان سوزنی برگ وجود ندارد، به اجباری کاملا اختیاری خشک می‌شوند. مهندس «علیرضا حسینى» کارشناس زیستگاه‌هاى خشکى سازمان حفاظت محیط زیست درباره جابه‌جایى درختان مى‌گوید: «بیشتر درختان قابلیت جابه‌جایى ندارند و اگر جابه‌جا شوند، خشکیده خواهندشد. چون ریشه‌هاى آنها را نمى‌توان به درستى و سالم از خاک بیرون آورد. البته جابه‌جایى برخى درختچه‌ها امکان‌پذیر است ولى به طور کلى، چون بار اقتصادى زیادى دارد، مقرون به صرفه نیست».

بوستان 13 آبان

حتی با وجود دستور شهردار تهران مبنی بر اینکه در طرح‌های جدید شهری که از نیمه دوم 86 آغاز شده، باید تمام مطالعات زیست محیطی در مرحله مکان‌یابی طرح‌ها و انتخاب مسیر‌ها به گونه‌ای انجام شود که حتی مجبور به جابه جایی درختان نشود؛ هفته گذشته درختان قدیمی بوستان 13 آبان هم به تیغه سرد اره‌برقی‌ سپرده شدند. بهمن جباری، جانشین دبیر شورایاری محله 13 آبان در این باره می‌گوید: برای ساختن هر مکان عمومی باید مسیرهایی برای عبور و مرور شهروندان پیش‌بینی شود و از آنجایی که محل احداث بزرگ‌ترین بوستان جنوب تهران که یک طرح ملی است در منطقه‌ای قرار دارد که از قبل درختکاری شده است، راهی برای رفت و آمد مردم وجود ندارد به همین دلیل تصمیم گرفته شد که تعدادی از درختان این منطقه را که همگی سن‌های پایینی دارند از ریشه در آورده و به جای دیگری منتقل کنند. وی در باره سرنوشت درختان برده شده از این منطقه می‌گوید: درباره علت این جابه‌جایی هیچ توضیحی از سوی شهرداری منطقه به شهروندان داده نشد و فقط درباره خود بوستان گزارش‌های مختلفی در هفته نامه همشهری محله چاپ شد. به گفته جباری، تحقیقاتی در ستاد شهرستانی شهرری روی گونه‌های مختلف درختی سازگار با شرایط آب و هوایی منطقه انجام شده. گونه درختان این منطقه زیتون است به همین دلیل به بوستان زیتون معروف است اما این درخت‌ها به دلیل سرمای سال گذشته خشک شدند و از آنجایی که در این منطقه درخت بزرگ آنچنانی وجود نداشت جای هیچ نگرانی برای سرنوشت درخت‌های بریده شده وجود ندارد. وی با تاکید بر این مساله که هر پارک نیاز به گونه درختی خاصی دارد، تاکید می‌کند: برای احداث هر بوستان، تعریف مشخصی از گونه درختی وجود دارد که باید به آن توجه کرد، مثلا در یک بوستان از درختان نارون و در بوستان دیگر از گونه درختی زبان گنجشک استفاده می‌شود. شاید جابه‌جایی درختان این منطقه نیز برای تغییر گونه درختی آن باشد، البته باید به این نکته نیز توجه کرد که براساس تعرفه احداث بوستان باید مسیر‌هایی برای رفت و آمد اشخاص و ماشین‌ها، زمین بازی و ورزش در نظر گرفته شود.