کریم وحیدی
برای درک سیاست خارجی آمریکا، نکته‌ای که عموما در ارزیابی‌ها و تحلیل‌ها مغفول می‌ماند توجه به خصوصیات فردی و شخصیتی روسای جمهوری و مولفههای تاثیرگذار قدرت بر آنهاست. از این رو بسیاری بدون در نظر گرفتن این موضوع، در رابطه با صعود باراک اوباما به کاخ سفید و تغییر افراد و احزاب در ساختار قدرت با خوش بینی سخن از «تغییر» در سیاست خارجی آمریکا به میان می‌آورند و برخی دیگر، هر گونه تغییر رویکرد را امری محال می‌دانند. باید به این نکته توجه داشت که با وجود ثبات نسبی در بنیادهای سیاست خارجی آمریکا، اینکه رئیس‌جمهور دارای تیپ شخصیتی فرد محور یا سیستم محور باشد نیز در تداوم یا تغییر رویکردها بی‌تاثیر نیست. به‌عنوان نمونه، برخی روسای جمهوری مثل روزولت، نیکسون و جورج بوش (پدر) از جمله روسای جمهوری فرد محور بودند که با توجه به کاراکترهای شخصیتی بالا برسیستم غالب فائق آمدند و خواست و اراده خود را در رویکردهایشان اعمال کردند اما برخی دیگر مانند جرالدفورد و جانسون افراد سیستم محوری بودند که در چارچوب و قالب‌های متداول جای گرفتند. اما اینکه باراک اوباما جزو کدام دسته از این تیپ‌های شخصیتی است، با توجه به سخنانش در رقابت‌‌های انتخاباتی و نیز برگزیدن شعار تغییر به عنوان محور فعالیت هایش در مسائل سیاست داخلی و خارجی حکایت از شخصیت فرد محور وی دارد اما اینکه اوباما پس از مراسم تحلیف خود در 20 ژانویه تا چه میزان می‌تواند بر سیستم غلبه کند به گذشت زمان نیاز دارد. چراکه وی پس از وعده مذاکرات مستقیم و بدون پیش شرط با ایران آن‌هم در سطح ریاست جمهوری به آرامی در حال عقب نشینی از مواضع پیشین خود است، چنانکه چندی پیش در مصاحبه تلویزیونی با شبکه «ان‌بی‌سی» با دنبال کردن سیاق جورج بوش بر لزوم تداوم سیاست چماق و هویج در قبال ایران تاکید کرد و با بیان اینکه برای تغییر رفتار ایران ممکن است نیاز به تقویت تحریم‌ها باشد همزمان از آمادگی برای مذاکره مستقیم با تهران سخن گفت. به نظر می‌رسد این تغییر موضع ناشی از فشار لابی صهیونیستی و نیز افرادی نظیر هیلاری کلینتون، به‌عنوان وزیر خارجه باشد چرا که آنها با توجه به رویکردهای ضد ایرانی خود در تلاشند با اعمال فشار بر اوباما وی را به درون سیستم هدایت کنند. به عبارت دیگر در حال حاضر و در دوران انتقال قدرت، جنگی میان فرد محوری و سیستم محوری در گرفته است. البته این موضوع تا حدی ریشه در نقص همیشگی روسای جمهوری آمریکا در زمینه سیاست خارجی دارد که اوباما نیز از این قاعده مستثنی نبوده و همین امر وی را واداشت تا سناتور کلینتون را که اختلاف نظر بسیاری در رویکردها و اصول سیاست خارجی با وی دارد به عنوان وزیر خارجه برگزیند تا بتواند تا حدی به کم تجربگی خود در این زمینه فائق آید.
برای درک سیاست خارجی آمریکا، نکته‌ای که عموما در ارزیابی‌ها و تحلیل‌ها مغفول می‌ماند توجه به خصوصیات فردی و شخصیتی روسای جمهوری و مولفههای تاثیرگذار قدرت بر آنهاست. از این رو بسیاری بدون در نظر گرفتن این موضوع، در رابطه با صعود باراک اوباما به کاخ سفید و تغییر افراد و احزاب در ساختار قدرت با خوش بینی سخن از «تغییر» در سیاست خارجی آمریکا به میان می‌آورند و برخی دیگر، هر گونه تغییر رویکرد را امری محال می‌دانند. باید به این نکته توجه داشت که با وجود ثبات نسبی در بنیادهای سیاست خارجی آمریکا، اینکه رئیس‌جمهور دارای تیپ شخصیتی فرد محور یا سیستم محور باشد نیز در تداوم یا تغییر رویکردها بی‌تاثیر نیست. به‌عنوان نمونه، برخی روسای جمهوری مثل روزولت، نیکسون و جورج بوش (پدر) از جمله روسای جمهوری فرد محور بودند که با توجه به کاراکترهای شخصیتی بالا برسیستم غالب فائق آمدند و خواست و اراده خود را در رویکردهایشان اعمال کردند اما برخی دیگر مانند جرالدفورد و جانسون افراد سیستم محوری بودند که در چارچوب و قالب‌های متداول جای گرفتند. اما اینکه باراک اوباما جزو کدام دسته از این تیپ‌های شخصیتی است، با توجه به سخنانش در رقابت‌‌های انتخاباتی و نیز برگزیدن شعار تغییر به عنوان محور فعالیت هایش در مسائل سیاست داخلی و خارجی حکایت از شخصیت فرد محور وی دارد اما اینکه اوباما پس از مراسم تحلیف خود در 20 ژانویه تا چه میزان می‌تواند بر سیستم غلبه کند به گذشت زمان نیاز دارد. چراکه وی پس از وعده مذاکرات مستقیم و بدون پیش شرط با ایران آن‌هم در سطح ریاست جمهوری به آرامی در حال عقب نشینی از مواضع پیشین خود است، چنانکه چندی پیش در مصاحبه تلویزیونی با شبکه «ان‌بی‌سی» با دنبال کردن سیاق جورج بوش بر لزوم تداوم سیاست چماق و هویج در قبال ایران تاکید کرد و با بیان اینکه برای تغییر رفتار ایران ممکن است نیاز به تقویت تحریم‌ها باشد همزمان از آمادگی برای مذاکره مستقیم با تهران سخن گفت. به نظر می‌رسد این تغییر موضع ناشی از فشار لابی صهیونیستی و نیز افرادی نظیر هیلاری کلینتون، به‌عنوان وزیر خارجه باشد چرا که آنها با توجه به رویکردهای ضد ایرانی خود در تلاشند با اعمال فشار بر اوباما وی را به درون سیستم هدایت کنند. به عبارت دیگر در حال حاضر و در دوران انتقال قدرت، جنگی میان فرد محوری و سیستم محوری در گرفته است. البته این موضوع تا حدی ریشه در نقص همیشگی روسای جمهوری آمریکا در زمینه سیاست خارجی دارد که اوباما نیز از این قاعده مستثنی نبوده و همین امر وی را واداشت تا سناتور کلینتون را که اختلاف نظر بسیاری در رویکردها و اصول سیاست خارجی با وی دارد به عنوان وزیر خارجه برگزیند تا بتواند تا حدی به کم تجربگی خود در این زمینه فائق آید.از سوی دیگر، شعار تغییر در تاریخ 200 ساله آمریکا چندین بار به وسیله نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری و احزاب حامی آنها مطرح شد و هر بار در زمان خود توانست فریبنده باشد و مردم را جذب کرده و مطرح کننده آن را به کاخ سفید رهسپار کند اما هرگز در بنیان‌های رفتاری نظام حکومتی آمریکا تاثیری که قابل ملاحظه باشد برجای نگذاشت. به عنوان نمونه، سال 1945 که رقابت انتخاباتی بر سر به دست آوردن کرسی ریاست جمهوری آمریکا میان لیندون جانسون از حزب دموکرات و باری گلدواتر، از حزب جمهوریخواه به اوج رسیده بود، نامزد حزب دموکرات یعنی جانسون با بالاترین اکثریت در تاریخ انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به پیروزی رسید و توانست به کاخ سفید راه یابد. در این میان علت پیروزی او وعده «تغییر» بود؛ همان شعاری که در حال حاضر به پیروزی باراک اوباما منجر شده است. اما عملکرد جانسون با شعارهایش منطبق نبود و از این رو افکار عمومی آمریکا نسبت به او منفی شد تا جایی که یک کاریکاتوریست او را در قالب یک کاریکاتور نشان داد که در آینه به خود نگاه می‌کند اما به جای آنکه قیافه خود را ببیند، قیافه گلدواتر را می‌بیند. از این رو با توجه به مولفههای تاثیرگذار قدرت در سیستم حکومتی آمریکا این احتمال وجود دارد که اوباما برای آنکه خود را از مشکلات برون مرزی نجات دهد تا بتواند به اوضاع نابسامان داخلی که محصول سیاست‌های اشتباه وی بوده سروسامانی بدهد، تجدیدنظرهای محدودی در موضوعاتی از قبیل اشغال افغانستان و عراق و مساله هسته‌ای ایران به عمل آورد ولی اینها فقط تاکتیک خواهند بود نه استراتژی.
از سوی دیگر، در 30 سال اخیر یعنی پس از پیروزی انقلاب که در آن، هم دموکرات‌ها در آمریکا زمامداری کرده‌اند و هم جمهوریخواهان، میزان خصومت هر دو حزب با ایران کاملا مشهود بوده و سیاست سلطه طلبی و تجاوز به حقوق دیگر ملت‌ها نیز در این سه دهه همواره در دستورکار هر دوی آنها قرار داشته است. بدین ترتیب تحلیلگران بر این باورند که با وجود همه تبلیغات و هیجان‌های کاذبی که در بسیاری از نقاط جهان در آستانه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا پدید آمده بود، این انتخابات نیز همچون بسیاری از انتخابات گذشته تحولی در جهان پدید نخواهد آورد. از این رو، رویکردهای سیاست خارجی تنها در صورتی باید مورد تجدیدنظر قرار گیرند که تغییرات اساسی در بنیان‌های نظام حکومتی آمریکا پدید آید.